Thread Content
Yağ pompasının işlevi, belirli miktarda yağı belirli bir basınca ulaştırdıktan sonra, dizel motorunun hareketli parçalarının sürtünme yüzeylerine göndererek bunları yağlamaktır. Günümüzde dizel motorlarda kullanılan yağ pompaları dişli tipi ve rotor tipi olmak üzere ikiye ayrılır. 135 serisi dizel motorlar ile 6110Z, 6120Q, X6130 ve 6140B tipi dizel motorlar dişli tipi yağ pompası kullanırken, 495Q, 6105Q ve YC6110Q tipi dizel motorlar rotor tipi yağ pompası kullanmaktadır. Aşağıda esas olarak dişli tipi yağ pompası anlatılmaktadır; gerçek görünümü Şekil 8-2’de gösterilmiştir. II. Dişli tipi yağ pompasının yapısı: Dişli tipi yağ pompası esas olarak aktif dişli, pasif dişli, pompa gövdesi, yağ pompası kapağı, pasif mil, aktif mil itme rulmanı ve aktarım dişlileri gibi parçalardan oluşur. Aktif mil, yarım daire şeklindeki anahtar aracılığıyla aktif rulman üzerine monte edilir; aktif rulman ise pompa gövdesi ile yağ pompasının ön kapağına sabitlenir. Takip eden dişli, takip eden mil aracılığıyla pompa gövdesine monte edilir. Pompa gövdesi ile pompa kapağı arasındaki uyum, iki konumlandırma pimi ile sağlanır; ikisinin arasına bir yastık yerleştirilir ve dişli yüzeyleri arasındaki boşluk, kalınlığı değiştirerek ayarlanabilir. Eğer aralık çok büyükse, yağ basıncı düşer ； Aksine, aralık çok küçükse, yağ pompasının dönüşü sırasında sürtünme direnci artar ve dişlilerin aşınması hızlanır. Normal koşullar altında, pompa gövdesi ile pompa kapağı arasındaki boşluk 0,05–0,115 mm arasında olmalıdır. Aktarım dişlisi, yarım daire şeklindeki anahtar ve somun aracılığıyla aktif milin ön ucuna sabitlenir; aktif milin arka ucunda ise milin düşmesini önlemek için çelik halka bulunur. Aktarım dişlisi ile pompa kapağı arasına itme rulmanı yerleştirilmiştir. III. Dişli tipi yağ pompasının çalışma prensibi: Dizel motor çalıştığında, krank dişlileri ara dişliler aracılığıyla yağ pompasının tahrik dişlilerini döndürür. Yağ pompasının içinde bulunan aktif dişli, aktif milin dönüşüyle birlikte döner ve aynı zamanda pasif dişlileri zıt yönde döndürür. Aktif dişli ile pasif dişlinin dişleri birbirine kenetlenerek pompa gövdesinin iç kısmını iki ayrı mühürlü bölme haline getirir. Dişlilerin yüksek hızda dönmesiyle, dişler arasındaki yağ basınç odasına taşınır; bu da basınç odasındaki yağ miktarının sürekli artmasına ve basıncın yükselmesine neden olur. Daha sonra bu basınç, yağ çıkışından dışarı itilir. Yağ emme odasındaki yağ götürülerek yerel bir vakum oluşur ve yağ karterindeki yağ sürekli olarak emilerek yağ emme odasına doldurulur. Yağ pompasının yağ basıncı genellikle yağ filtresindeki basınç sınırlayıcı valf tarafından kontrol edilir. Eğer yağ basıncı çok yüksek olursa, basınç sınırlayıcı valf açılır ve yağ doğrudan yağ kutusuna akar; bu sayede yağ devresindeki basınç aşırı yükselmez ve yağ pompasında arıza meydana gelmez. IV. Dişli tipi yağ pompasında sık görülen arızalar Normal koşullar altında, yağ pompasının yağlama koşulları iyi olduğu için çeşitli aşınma hızları oldukça yavaştır. Ancak uzun süreli kullanımdan sonra, dişlilerin yüzey aralıklarında ve diş yüzeylerinde, mil boynuzlarında ve rulman deliklerinde, ayrıca pompa gövdesinde ve pompa kovanının iç duvarlarında farklı derecelerde aşınma meydana gelir. Aşınmanın artmasıyla çeşitli uyum aralıkları genişler ve aşınma belirli bir seviyeye ulaştığında yağ sağlama miktarı azalır, yağ basıncı düşer vb. V. Dişli tipi yağ pompasının bakım yöntemleri. Dizel motor kullanım sırasında yağlama sisteminin yeterli miktarda yağ sağlamadığı, yağ basıncının çok düşük olduğu veya çalışırken anormal sesler duyulduğu tespit edilirse, genellikle aşağıdaki alanlarda kontrol yapılmalıdır. 1. Yağ borularında ve bağlantı noktalarında yağ sızıntısı olup olmadığını kontrol edin. Yağ sızıntısı yoksa, diğer kontroller için ara verilmelidir. 2. Yağın viskozitesini kontrol edin. 3. Yağ basıncını ayarlayın. Ayar işlemi sırasında yağ basıncı artmazsa, diğer yönler tekrar kontrol edilmelidir. Yağ basıncının ayarlanma yöntemi Şekil 8-5’te gösterilmiştir. 4. Krank kolları arasındaki yağ bakır borularının kırık olup olmadığını kontrol edin; kontrol noktası Şekil 8-6’da gösterilmiştir. 5. Yağ emme diskindeki büyük filtrede tıkanma olup olmadığını kontrol edin. Tüm kontroller sonucunda herhangi bir arıza bulunmaması durumunda, yağ pompası sökülerek parçalarına ayrılır ve ardından bakımı yapılır. VI. Dişli tipi yağ pompasının sökülmesinin ardından yapılan bakım işlemleri 1. Dişli yüzeyi aralığının aşırı büyük olması durumunda yapılacak bakım işlemleri Dişli yüzeyi ile pompa kapağı arasındaki aralığa, dişli pompasının yüzey aralığı denir. Bu tür aralığın giderek artması genellikle dişlilerin eksenel yönde pompa kapağı veya pompa gövdesiyle olan aşınmasından kaynaklanır. Kontrol sırasında ölçüm yapmak için cetvel ve kalınlık ölçer kullanılabilir. Bu aralık genellikle 0,05–0,14 mm olup, maksimum değer 0,15 mm’dir. Uç yüzey aralığının büyüklüğü, yağ pompasının çalışma özelliklerini büyük ölçüde etkiler. Dişlilerin uç yüzeyi aralığı aşırı büyük olduğunda, pompa gövdesi ile pompa kapağı arasındaki yastık parçasını incelterek uç yüzeyi aralığını belirlenen teknik aralığa geri getirmek mümkündür. Eğer inceleme yöntemiyle uç yüzey aralığını belirlenen aralığa getirmek mümkün olmazsa, platforma ince bir aşındırıcı macun sürülerek pompa gövdesinin birleşim yüzeyi veya pompa kapağının düz yüzeyi el ile aşındırılabilir. Aşındırma sırasında kuvvetin eşit olması gerekir; aksi takdirde iki parçanın tekrar birleştirilmesi sırasında aynı düzlemde olmamaları nedeniyle hava veya yağ sızıntısı meydana gelebilir. 2、Dişli kenetleme aralığının aşırı büyük olmasının onarımı: Yağ pompasındaki dişlilerin uzun süreli birbirleriyle sürtünmesi, dişli kenetleme aralığını artırır. Kontrol sırasında dişlilerin temas aralığını ölçmek için kalınlık ölçer kullanılabilir; bkz. Şekil 8-7 (c). Kontrol sırasında genellikle bitişik 120° açılarla belirlenen 3 nokta ölçülür ve bu 3 ölçüm değerinden ortalama alınır; bu da dişlilerin gerçek aralığıdır. Bu aralık genellikle 0,05–0,25 mm arasındadır ve kullanım sınırı 0,28 mm’yi aşmamalıdır. Dişlilerin birleşim aralığı çok büyükse, genellikle dişliler ters çevrilerek kullanılır veya yeni dişliler çift olarak değiştirilir. 3. Diş tepe aralığının aşırı büyük olması durumunda yapılacak onarım: Yağ pompasının pompa gövdesinin iç duvarı ile dişlerin üst kısmı arasındaki aralığa diş tepe aralığı denir. Bu aralığın artması genellikle, itici mil ile kovan veya takip eden dişlinin merkez deliği ile takip eden mil arasındaki aralığın artmasından kaynaklanır ve bu da pompa gövdesinin iç duvarı ile dişlerin üst kısmının birbirine sürtünmesine neden olur. Bu aralık genellikle 0,05–0,15 mm olup, maksimum aralık 0,45 mm’dir. Kontrol sırasında, ölçüm için kalınlık ölçer kullanılabilir. Ölçülen değer sınır aralığını aştığında, genellikle dişliler veya pompa gövdesi çift olarak değiştirilmelidir. 4. Aktif mil ve kovanın bakımı: Aktif mil ile kovan, uzun süreli aşınmadan sonra aralarındaki uyum boşluğunu artırır; bu da yağ pompasının aktarım hassasiyetini ve dişlilerin birbirine kenetlenme boşluğunu etkiler. Normal koşullar altında, aktif mil ile kovan arasındaki uyum boşluğu 0,04–0,10 mm olup, maksimum değer 0,15 mm’dir. Kontrol sırasında, hareketli milin ve kovanın iç deliğinin çaplarını ölçmek için milimetre kalıbı kullanılabilir; bu iki değerin farkı, hareketli mil ile kovan arasındaki uyum boşluğunu verir. Eğer aktif mil ile kovanın aşınma miktarı sınır değerleri aşarsa, genellikle kovanın değiştirilmesi yoluyla uyum aralığı yeniden sağlanabilir. VII. Dişli tipi yağ pompasının montajı ve testi: Dişli tipi yağ pompasının montajı, sökme işleminin tersi sırayla yapılmalıdır. Montajdan sonra aktarım bölümü rahatça dönmeli ve herhangi bir tıkanıklık olmamalıdır. Ardından yağ pompasını yağın bulunduğu kabın içine yerleştirin; bir yandan başparmağınızla yağ pompasının yağ çıkışını tıkayın, diğer yandan elinizle yağ pompasının ana milini çevirin. Çevirme sırasında başparmağınızda baskı hissedilirse ve yağ sızıyorsa, bu durum yağ pompasının çalışma performansının temelde normal olduğunu gösterir.