قبل از ورود به تجهیزات محفظه، فکر کنید آیا این هشت کار انجام شده‌اند یا خیر؟

Thread Content

۱. باید درخواست صدور مجوز داده شود و آن مجوز نیز تأیید گردد. در تولیدات شیمیایی، معمولاً تولید به صورت پیوسته انجام می‌شود؛ هر دستگاه و مخزن در فرآیند تولید، نقش‌های ضروری مانند نگهداری، واکنش، حمل و نقل و فرآوری را ایفا می‌کنند و با یکدیگر ارتباط دارند. در صورت بروز مشکل در یکی از بخش‌ها، واکنش‌های زنجیره‌ای رخ خواهد داد. در تجهیزات و مخازن، به دلیل تغییرات در شرایط تولید و محدودیت‌های ذاتی خود، شرایط بسیار پیچیده است؛ اگر تعمیرکاران بدون برنامه وارد آن‌ها شوند، ممکن است حوادثی رخ دهد. به‌ویژه در شرایط تولید عادی سیستم، بررسی یا تعمیر یکی از دستگاه‌ها یا مخازن آن، خطر وقوع حوادث را افزایش می‌دهد. هرگونه ورود غیرمجاز به مخازن و تجهیزات مختلف برای انجام هرگونه کار، می‌تواند منجر به حوادثی مانند خفگی، مسمومیت، سوختگی یا انفجار در داخل مخزن شود. برای تضمین واقعی ایمنی کارکنانی که وارد محفظه‌ها و تجهیزات می‌شوند، ابتدا باید طبق مقررات، گواهی کار در محفظه‌ها و تجهیزات صادر شده و مورد تأیید قرار گیرد. هدف اصلی آن، انجام کارهای زیر است. ۱. بر اساس محتوای خاص کار، برنامه‌های عملیاتی و اقدامات ایمنی را تعیین کرده و اطمینان حاصل کنید که این اقدامات اجرا شوند. ۲. باید اطمینان حاصل شود که محفظه‌ها و تجهیزاتی که افراد قرار است وارد آن‌ها شوند، از سیستم تولید جدا شوند و به موقع به افراد مربوطه اطلاع داده شود تا آمادگی لازم را فراهم کنند. ۳. ارائه آموزش‌های فنی و ایمنی لازم به افرادی که قرار است وارد مخازن و تجهیزات شوند. ۴. سازماندهی دقیق امنیتی را انجام دهید، وظایف را به‌خوبی تقسیم کنید، مسئولیت‌ها را مشخص کنید و فردی را برای نظارت منصوب نمایید. در فرآیند درخواست و تأیید ورود به تجهیزات محفظه‌ای، امضا کردن و پر کردن فرم مجوز عملیات در تجهیزات و محفظه‌ها تنها یک رسمیت است؛ نکته کلیدی، اجرای کامل اقدامات ایمنی است. بنابراین، افراد مرتبط نباید عجله کنند یا به صورت سطحی فرم‌ها را پر کنند، بلکه باید تمام اقدامات ایمنی را به طور جدی اجرا کنند. بازرسان نمی‌توانند به صورت تشریفاتی امضا کنند؛ بلکه باید به محل حادثه رفته و وضعیت اجرای اقدامات ایمنی را بررسی کنند، سپس «گواهی ورود برای کار در محیط‌های پرخطر» را امضا نمایند. ۲. باید از ایزولاسیون ایمنی استفاده کرد. ایزولاسیون ایمنی عمدتاً به معنای جداسازی کامل محل کاری که افراد قرار است در آن فعالیت کنند، از عوامل خطرناکی است که ممکن است باعث وقوع حوادث شوند؛ یعنی قطع ارتباط مخازن، تجهیزات و مواد، آب، گاز، برق و سایر منابع انرژی. این کار برای جلوگیری از ورود مواد قابل اشتعال، منفجره یا سمی به داخل مخازن و تجهیزات، در صورت بسته نشدن صحیح دریچه‌ها یا اشتباهات در عملکرد تجهیزات، و همچنین برای جلوگیری از وقوع حوادث ناشی از قطع نشدن منابع برق، انجام می‌شود. نمونه‌های زیادی در این زمینه وجود دارد. در تولید شیمیایی، برای جداسازی مواد، آب، گاز و غیره در مخازن و لوله‌ها، بسته به شرایط خاص (فشار، ویژگی‌های مواد، زمان بازرسی و غیره)، از روش‌هایی مانند بستن کامل شیرها، استفاده از پلاک‌های مسدودکننده و جدا کردن لوله‌ها استفاده می‌شود. معمولاً برای جداسازی از پلکه‌های کور استفاده می‌شود، زیرا در استفاده آسان و ایمن و قابل اعتماد است. در صورت انجام کارهای فرآیندی در داخل مخزن یا تعمیرات طولانی‌مدت، می‌توان بخشی از لوله متصل به مخزن را جدا کرد؛ اما ورودی لوله که به سیستم تولید متصل است نیز باید مسدود شود. هرگز اجازه نداده می‌شود که فقط با افزودن آب، شیرهای مسدودکننده برای جداسازی استفاده شوند. برای جداسازی تجهیزات انتقال نیروی مکانیکی-الکتریکی، باید کلید برق را قطع کرد و تابلوی «عدم راه‌اندازی» نصب کرد؛ همچنین می‌توان کلید برق را قفل کرد، فیوزها را خارج کرد و آن‌ها را در اختیار تعمیرکار گذاشت یا فردی را برای نظارت بر آن‌ها مأمور کرد. برای بخش موتور، باید بخش انتقال حرکت را جدا کرد؛ در صورتی که از کمربند برای انتقال حرکت استفاده شده باشد، می‌توان کمربند را جدا کرد. برای جداسازی ایمن هنگام کار با آتش درون محفظه‌های تجهیزات، علاوه بر جداسازی‌های فوق، باید جداسازی ایمن از تجهیزات و محفظه‌های اطراف و نیز انواع مواد قابل اشتعال نیز انجام شود. در مخازن عمیق‌تر، باید به جداسازی لایه‌لایه نیز توجه کرد تا از سقوط ابزارها یا اشیاء دیگر از ارتفاع، جلوگیری شده و کارکنانی که در پایین هستند آسیب نبینند؛ همچنین باید از سقوط جرقه‌ها از ارتفاع نیز جلوگیری شود تا حوادثی رخ ندهد. از آنجایی که در تولیدات شیمیایی، استفاده از روش‌های جداسازی ایمنی مانند بستن و باز کردن درپوش‌های مخصوص بسیار رایج و گسترده است، و همچنین محتویات لوله‌ها دارای فشار و مواد خطرناک بوده و اغلب کارها در ارتفاعات انجام می‌شود، لذا هنگام انجام این کارها باید به موارد زیر توجه کرد: (۱) پیش از شروع کار، باید فشار و مواد موجود در لوله‌ها و مخازن خالی شوند، دما نیز باید به زیر ۶۰ درجه سانتی‌گراد کاهش یابد؛ همچنین باید از ایجاد فشار منفی جلوگیری شود تا اطمینان حاصل شود که هیچ مایع یا فشار اضافی در داخل وجود ندارد (که توسط آزمایش‌های شیمیایی تأیید می‌شود). (۲) در کارهایی با ارتفاع بیش از دو متر، باید از نردبان یا سکو استفاده کرد و کمربند ایمنی بسته شود. هنگام ورود به تجهیزاتی که حاوی مواد سمی و مضر هستند، کارکنان باید از تجهیزات حفاظتی مناسب استفاده کنند. ساعات کاری طولانی است و باید کارها به صورت چرخشی انجام شود. (۳) در مناطق ممنوعه یا هنگام جدا کردن فلنج‌های لوله‌ها و تجهیزات حاوی مواد خطرناک، استفاده از ابزارهای فلزی برای ضربه زدن ممنوع است؛ همچنین، روشن کردن آتش در فاصله‌های مشخص شده نیز ممنوع بوده و باید از ابزارهای ضدانفجار استفاده کرد. (۴) باز کردن پیچ‌ها باید به آرامی انجام شود؛ هر یک یا دو پیچ در هر بار باز شود و پس از اطمینان از عدم وجود خطر، تمام پیچ‌ها برداشته شوند. در محل قرارگیری صفحات مسدودکننده، باید تابلوی «صفحه مسدودکننده» نصب شود. صفحات مسدودکننده با فشار متوسط و پایین باید دارای دسته باشند؛ روی دسته نیز سوراخی وجود دارد که برای بالا بردن صفحه و نشان دادن وضعیت آن استفاده می‌شود. (۵) برداشتن و نصب پلکه‌های ایزولاسیون باید مطابق با نقشه‌های مربوطه انجام شود؛ همچنین باید دفترچه‌ای برای ثبت این فعالیت‌ها تهیه شود که در آن زمان و مکان برداشتن/نصب، مشخصات پلکه‌ها، و نام افرادی که این کار را انجام داده‌اند، ثبت گردد. نقشه پلکه‌های کور در اختیار مسئول پروژه است و هیچ‌کس حق تغییر آن را ندارد. (۶) ضخامت درپوش‌های موجود در نقاطی که ممکن است فشار ایجاد شود، باید با محاسبه انتخاب گردد. برای بررسی نشت در پلک‌های فشار متوسط و پایین، از نفتالین استفاده می‌شود. برای پلکه‌های فشار بالا، پیش از استفاده باید استحکام ورق و همچنین آزمون‌های غیرمخرب انجام شود. (هفت) باید از خروج ناگهانی مواد خطرناک در حین جدا کردن فلنج‌ها و برداشتن صفحات مسدودکننده، به دلیل عملیات نادرست یا دلایل دیگر، پیشگیری کرد. (۸) دستگاه باید ابتدا شسته و جایگزین شود. سپس پلکه‌های ایزوله را بردارید. ۳ باید برق محرک قطع شود و از لامپ‌های ایمن استفاده گردد. ۴ باید جایگزینی و تهویه انجام شود؛ معمولاً پس از تخلیه، هنوز مقداری مواد در داخل ظرف باقی می‌ماند. در مورد مواد قابل اشتعال و منفجر، هنگامی که محفظه در حالت بسته کار می‌کند، تقریباً هیچ هوایی در داخل آن وجود ندارد و گاز مخلوط منفجره‌ای تشکیل نمی‌شود؛ بنابراین معمولاً خطری وجود ندارد. پس از تخلیه محتویات، مخزن باز می‌شود و هوا وارد آن می‌گردد. به دلیل تبخیر باقی‌مانده‌ها، این گاز با گازهای قابل اشتعال مخلوط شده و به حد انفجار می‌رسد؛ در چنین شرایطی، در صورت وجود منبع آتش، انفجار رخ خواهد داد. در مورد برخی مواد ** و سمی، حتی مقدار بسیار کمی از آن‌ها درون ظرف نیز می‌تواند باعث مرگ شود. بنابراین، برای ورود به محفظه تجهیزات، ابتدا باید جایگزینی انجام شود، تهویه صورت گیرد و پس از آن با برداشت نمونه و تحلیل آن، در صورت تأیید، افراد می‌توانند وارد شوند. جایگزینی معمولاً پس از خالی کردن کامل محتویات، با پر کردن محفظه از گازهای بی‌اثر (مانند نیتروژن، دی‌اکسید کربن، بخار آب، گازهای دودکش و غیره) انجام می‌شود تا مواد خطرناک باقی‌مانده رانده شوند. سپس، بسته به ویژگی‌های خاص محفظه، از مواد شوینده مختلفی برای شستشو استفاده می‌گردد؛ معمولاً از آب یا آب گرم (به‌ویژه برای مواد آلی) برای جوشاندن یا از بخار برای پاکسازی در مدت زمان مشخصی استفاده می‌شود و در نهایت هوا وارد محفظه می‌گردد. هنگام جایگزینی باید مراقب بود. (۱) پیش از جایگزینی، باید طرح جایگزینی تهیه شده و نمودار فرآیند جایگزینی ترسیم گردد تا از فراموشی جلوگیری شود. (۲) هنگام شستشوی جایگزینی، باید به ویژه به پیچ‌ها و گوشه‌های ناقابل دسترس توجه کرد. هنگام شستن مخازن و سایر ظروف با آب، باید آب را تا سطح پر کرد و اجازه داد تا از سوراخ‌های بالایی سرریز شود. (۳) در صورتی که در داخل تجهیزات رسوبات قابل اشتعال، منفجره یا موجب مسمومیت باشد، پس از جایگزینی نباید درها کاملاً بسته شوند؛ بلکه باید جریان هوا حفظ شود تا از افزایش غلظت مواد فرار به بالای میزان مجاز جلوگیری شود. در صورت لزوم، می‌توان از روش تهویه اجباری استفاده کرد. (۴) پس از جایگزینی، باید نمونه‌برداری و تحلیل انجام شود؛ نقاط نمونه‌برداری باید در انتهای سیستم جایگزینی قرار گیرند ； گاهی لازم است از سه بخش بالا، میانی و پایین نمونه‌برداری شود؛ زمان نمونه‌برداری نباید زودتر از ۳۰ دقیقه قبل از شروع کار باشد ； نمونه‌های تحلیلی باید تا پایان کار نگه داشته شوند و سپس دور انداخته شوند ； نتایج تحلیل باید ثبت شوند و پس از امضای تحلیل‌کننده، معتبر خواهند بود. جابجایی و تهویه نقش مهمی در جلوگیری از وقوع حوادث دارند و در این زمینه، درس‌های فراوانی از حوادث به دست آمده است. ۵. تحلیل ایمنی باید مطابق با زمان‌بندی مشخص انجام شود. در تاریخ ۱۴ آوریل سال ۲۰۰۰، یک کارخانه تولید کودهای شیمیایی، برج بازیابی کربن را تعمیر کرد؛ پس از جایگزینی آن با آب تمیز، تحلیل انجام شد و نتایج مطلوب بود. همچنین، چندین بار عملیات حرارتی در داخل برج انجام شد و هیچ پدیده غیرعادی مشاهده نشد. در نهایت، هنگام تعمیرات و کار با آتش در این برج، انفجاری رخ داد که منجر به مرگ یک جوشکار شد. دلیل آن، تجمع گاز مواد خام درون کپسول است؛ در حین تعمیرات، با برگرداندن کپسول، گاز مواد خام خارج شده و در تماس با شعله، منفجر می‌شود. برای ورود به داخل مخازن و تجهیزات، باید از تجهیزات حفاظتی لازم استفاده کرد. عوامل خطرناک بسیاری وجود دارد؛ اگرچه ما اقدامات زیادی برای رفع آن‌ها انجام داده‌ایم، اما هنوز برخی از عوامل ناامنی وجود دارند که نمی‌توان آن‌ها را کاملاً از بین برد یا پیش‌بینی کرد. به عنوان مثال: وقتی شرکت‌های تولیدکننده اسید وارد فرآیندهای تعمیراتی مخازن اسید، برج‌های اسید و لوله‌کشی‌ها می‌شوند، گل‌ولای اسیدی و مه اسیدی نمی‌تواند به طور کامل پاک شود ； برخی مواد مضر و سمی به دلیل تبخیر ثانویه در دماهای بالای ناشی از کار با حرارت. از این منظر، استفاده کارکنان از تجهیزات حفاظتی مقرر، آخرین سد در برابر محافظت از خودشان در برابر خطرات است. بنابراین، باید به درستی پوشیده و مورد استفاده قرار گیرد. تجهیزات محافظتی عمدتاً برای جلوگیری از گرد و غبار، گازهای سمی، خوردگی، برق‌گرفتگی، سقوط از ارتفاع و برخورد با اشیاء به کار می‌روند. زیرا آسیب‌های ناشی از مواد سمی به بدن، عمدتاً از طریق دود، گرد و غبار، مه و گازها، از طریق پوست و دستگاه تنفسی وارد بدن می‌شود؛ همچنین برخی از این مواد می‌توانند مستقیماً به چشم‌ها و پوست آسیب برسانند. پس از استفاده از تجهیزات محافظتی مطابق دستورالعمل‌ها، می‌توانیم از بروز چنین آسیبی جلوگیری کنیم. تجهیزات حفاظت فردی بسیار زیاد هستند. در ادامه، به بررسی چند نمونه از آن‌ها می‌پردازیم: (۱) لباس‌های محافظتی: ۱. لباس‌های ضد گرد و غبار: معمولاً از پارچه‌های پنبه‌ای یا فلزی با بافت محکم ساخته می‌شوند و دارای پوشش برای صورت، شال یا روسری و همچنین پوشش برای کفش‌ها هستند. گردنبند، آستین‌ها و پایه شلوار باید محکم بسته شوند و ماسکی برای محافظت در برابر گرد و غبار وجود داشته باشد. ۲. لباس مقاوم در برابر فرسایش: معمولاً از فیلم لاستیکی یا پلی‌اتیلن ساخته می‌شود؛ پارچه‌های پشمی و ابریشمی نیز قابل استفاده هستند. برای محافظت از اندام‌ها، معمولاً از چکمه‌های لاستیکی و دستکش‌ها استفاده می‌شود و همچنین ماسک حفاظتی نیز وجود دارد. ۳. لباس‌های محافظ در برابر سوختگی: معمولاً شامل لباس‌های کاری از جنس آسبستوس، لباس‌های کاری چرمی، کفش‌های چرمی و غیره است. (۲) ماسک ضدگاز: ماسک ضدگاز عمدتاً برای جلوگیری از ورود گازهای مضر، بخارات و آئروسل‌ها به بدن از طریق دستگاه تنفسی استفاده می‌شود. ماسک‌های ضدگاز بر اساس مکانیسم کاری خود، به دو دسته فیلتری (تصفیه‌کننده) و ایزوله (تأمین‌کننده اکسیژن) تقسیم می‌شوند. هر کدام دارای محدوده محافظتی و زمان کاربرد خاص خود هستند و باید بر اساس شرایط خاص درون مخزن یا تجهیزات، به‌درستی انتخاب شوند. شرایط کاری درون محفظه بسیار پیچیده است؛ بنابراین برای جلوگیری از آسیب به بدن، باید در صورت نیاز، از تجهیزات حفاظتی مورد نیاز استفاده کرد. در ادامه، با بررسی چند مثال عینی، به اهمیت استفاده از تجهیزات حفاظتی الزامی پرداخته می‌شود. ۷. باید فردی در خارج از دستگاه نظارت کند و افرادی که برای کار درون دستگاه وارد می‌شوند، علاوه بر وجود عوامل خطرناکی مانند مسمومیت، خفگی و برق‌گرفتگی، به دلیل دشواری در ورود و خروج و ارتباط سخت، در صورت وقوع حادثه به راحتی شناسایی نمی‌شوند؛ این امر منجر به گسترش خطرات ناشی از حادثه و وقوع تلفات می‌شود. بنابراین، نیاز است فردی در خارج از دستگاه نظارت کند. به طور کلی، مسئولیت‌های اصلی سرپرست عبارتند از موارد زیر: ۱. بررسی اینکه آیا روند درخواست و تأیید انجام شده است یا خیر، همچنین بررسی اینکه آیا اقدامات ایمنی ذکر شده در گواهی کار، با شرایط محل کار مطابقت دارد یا خیر و اجرای واقعی آن‌ها. ۲. آیا وضعیت جسمانی کارکنان برای انجام وظایف مناسب است و آیا مقررات ایمنی و وظایف کاری به خوبی مشخص شده‌اند؟ آیا کمربندهای ایمنی و تجهیزات حفاظتی مورد استفاده کارکنان، کامل و مطابق با استانداردها هستند یا خیر. ۳. آیا قفسه‌ها، نردبان‌ها و میله‌های حفاظتی مطابق استانداردها هستند و روشنایی نیز مطابق مقررات است؟ (۲) سرپرست باید مسئول نگهداری ایمن سرپرستی باشد. قبل از شروع کار، باید سیگنال‌های ارتباطی مشخص شوند؛ در غیر این صورت، اجازه شروع کار داده نمی‌شود. سرپرست حق دارد نظارت کند و از فرد تحت سرپرستی خود بخواهد که اقدامات ایمنی را اجرا کند. در صورت مشاهده کار غیرقانونی، باید فوراً کار آن شخص متوقف شود. (۳) سرپرست باید در مورد کارهای پرخطری که اقدامات ایمنی در آن‌ها هنوز اجرا نشده یا کافی نیست، به بهبود آن‌ها فشار آورد؛ و در صورتی که پس از ارائه پیشنهادات همچنان بهبودی حاصل نشد، باید از مشارکت در نظارت بر آن کارها خودداری کرده و موضوع را به رئیس بخش گزارش دهد. (۴) سرپرستان باید مراقب باشند که از تجهیزات الکتریکی مانند واگن‌های الکتریکی، جرثقیل‌ها و دستگاه‌های بالابرنده به عنوان ابزار برای بالا بردن کارگران استفاده نشود؛ زیرا در صورت قطع برق، کارگران نمی‌توانند از منطقه خطرناک خارج شوند. ۵) سرپرست باید مکان مناسبی برای سرپرستی انتخاب کند و به محافظت از خود توجه نماید. همزمان، باید تمام آمادگی‌های لازم برای مقابله با حوادث فراهم شود؛ افراد نباید از محل حادثه دور شوند و نباید در عملیات‌های ساختمانی مشارکت کنند. (۶) در صورت بروز حادثه برای افرادی که در حال انجام کار هستند، ناظران باید تجهیزات حفاظتی لازم را همراه داشته باشند و با استفاده از روش‌های علمی، اقدامات لازم برای نجات آن‌ها را انجام دهند. اقدامات ناعادلانه و بدون رعایت اصول علمی که منجر به گسترش حوادث می‌شود، کاملاً ممنوع است. (هفت) معمولاً باید دو نفر به عنوان ناظر تعیین شوند؛ در کارهایی که مدت زمان آن‌ها طولانی است و نیاز به نظارت به صورت شیفتی وجود دارد، باید تعداد افراد افزایش یافته و نوبتی عمل کنند. اما انتقال باید واضح باشد، ناظران باید دارای تجربه‌ی کافی در امدادرسانی باشند و افراد مسن و ضعیف نمی‌توانند این وظیفه را بر عهده بگیرند. ۸) ناظر، تأمین ایمنی افراد وارد شونده به محفظه را بسیار مهم می‌داند؛ هرگونه بی‌توجهی در این زمینه، منجر به مجازات خواهد شد. ۸ باید اقدامات اضطراری برای نجات وجود داشته باشد؛ کار درون مخازن و تجهیزات پیچیده است و کوچکترین بی‌دقتی می‌تواند منجر به وقوع حوادث مختلف شود. و وجود اقدامات پشتیبان برای نجات، دقیقاً برای این است که در چنین شرایطی، بتوان به موقع، سریع و به درستی فرد مجروح را از ظرف مربوطه خارج کرد، مراقبت‌های اولیه ارائه داد و صحنه حادثه را مدیریت کرد. این امر شرایط مناسبی برای نجات جان مجروحان و کاهش خسارات ناشی از حوادث فراهم کرده است. در غیر این صورت، به دلیل ناکافی بودن اقدامات امدادی و تأخیر در ارائه کمک‌های لازم، خسارات ناشی از حوادث افزایش خواهد یافت.