اصول پیشگیری از حوادث

Thread Content

۱.jpg برای جلوگیری از حوادث، ابتدا باید اصول وقوع و کنترل حوادث، یعنی اصول پیشگیری از حوادث، را درک کرد. 　　مفهوم مذکور، یعنی اصول پیشگیری از حوادث، عمدتاً یک سیستم نظری است که توضیح می‌دهد حوادث چگونه رخ می‌دهند، چرا رخ می‌دهند و چگونه می‌توان اقداماتی برای جلوگیری از آن‌ها انجام داد. این رشته، حوادث منجر به تلفات را موضوع مطالعه خود قرار داده و به بررسی عوامل باعث بروز حوادث، روابط متقابل آن‌ها و مسائل مربوط به کنترل این عوامل می‌پردازد. 　　در راهکارهای فنی مشخص برای پیشگیری از حوادث، معمولاً باید از اصول فنی زیر پیروی کرد. 　　(۱) اصل رفع خطرات بالقوه، یعنی رفع ذاتاً عوامل پتانسیل بروز حوادث، یک اقدام پیشگیرانه ایده‌آل، مثبت و پیشرفته برای جلوگیری از حوادث است. روش اساسی، جایگزین کردن سیستم‌ها و فرآیندهای قدیمی و ناامن با سیستم‌ها و فرآیندهای جدید است تا از ریشه، احتمال وقوع حوادث را از بین ببرد. به عنوان مثال، جایگزینی مواد قابل اشتعال با مواد غیرقابل اشتعال؛ استفاده از فناوری لوله‌های منفجره به جای روش‌های انفجار با فتیله؛ بهبود تجهیزات ماشینی، رفع عوامل خطرناک مربوط به دستکاری توسط انسان و محیط کار، و کاهش تأثیرات صدا و ذرات مضر بر بدن انسان؛ این‌ها همگی راه‌هایی برای تحقق ایمنی و سلامت شغلی از درون هستند. 　　(۲) اصل کاهش مقادیر عوامل خطرات بالقوه: یعنی در صورتی که نتوان خطرات سیستم را کاملاً از بین برد، تا حد امکان میزان خطر سیستم را کاهش داد تا در صورت وقوع حادثه، شدت پیامدهای آن به حداقل برسد. مانند استفاده از ابزارهای مته‌برقی با اقدامات عایق‌بندی دولایه؛ استفاده از ترانسفورماتور برای کاهش ولتاژ مدار؛ نصب شیرهای ایمنی و شیرهای تخلیه فشار در مخازن پرفشار برای جلوگیری از بروز خطرات و غیره. 　　(۳) اصل زایدبودن: به معنای افزایش ضریب ایمنی سیستم و تأمین میزان اضافی ایمنی، از طریق اقداماتی مانند بیمه چندگانه و سیستم‌های پشتیبان است. مانند کاهش توان نامی در تولید صنعتی؛ افزایش استحکام طناب‌های فولادی؛ سیستم‌های دو موتوره در هواپیماها؛ افزودن تجهیزات یا دستگاه‌های رزروی در سیستم و غیره. 　　(۴) اصل قفل‌بندی: در سیستم، از طریق قفل‌های مکانیکی یا الکتریکی بین برخی از دستگاه‌های اولیه، شرایط لازم برای تأمین ایمنی فراهم می‌شود. مانند قفل‌های ایمنی ماشین‌آلات فرزکاری، تجهیزات قفل‌کننده درب ورودی در اتاق‌های برش فلز، و خروجی‌های ایمنی خودکار در مدارها. 　　(۵) اصل مانع انرژی: ایجاد یک مانع بین انسان‌ها، اشیاء و منابع خطر، به منظور جلوگیری از تأثیر ناخواسته انرژی بر بدن انسان‌ها و اشیاء، و در نتیجه حفظ ایمنی انسان‌ها و تجهیزات. مانند تورهای ایمنی برای کار در ارتفاعات ساختمانی و پوشش‌های ایمنی راکتورها، همگی نقش مانع را ایفا می‌کنند. 　　(۶) اصل فاصله‌بندی: هنگامی که تأثیرات مخرب عوامل خطرناک و مضر با افزایش فاصله کاهش می‌یابد، باید تا حد امکان فاصله انسان از منبع خطر را زیاد کرد. می‌توان از این اصل برای کاهش خطرات ناشی از منابع نویز، منابع تشعشع و سایر عوامل خطرناک استفاده کرد. ساخت کارخانه‌های شیمیایی در فاصله دور از مناطق مسکونی و کنترل فاصله ایمن هنگام عملیات انفجار، نمونه‌هایی از این موارد هستند. 　　(۷) اصل محافظت زمانی، کاهش مدت زمان قرار گرفتن فرد در معرض خطر یا در محیط‌های دارای عوامل مضر، تا به سطحی ایمن برسد. به عنوان مثال، هنگام استخراج کانی‌های رادیواکتیو یا انجام کارهایی که در آن‌ها از مواد رادیواکتیو استفاده می‌شود، مدت زمان کار باید کوتاه شود؛ همچنین، استانداردهای ایمنی مربوط به گرد و غبار، گازهای سمی و صدا، با افزایش مدت زمان تماس با این مواد، کاهش می‌یابد. 　　(۸) اصل حلقه ضعیف: یعنی ایجاد یک حلقه ضعیف در سیستم، تا با کمترین و محدودترین خسارت، امنیت کلی سیستم تأمین شود. مانند فیوز در مدارها، سوپاپ ایمنی در بویلرها، فیلم ضدانفجار در گازسازها، شیر تخلیه فشار در مخازن فشاری و غیره. آن‌ها پیش از بروز شرایط خطرناک، آسیب می‌بینند و در نتیجه انرژی را آزاد یا مسدود می‌کنند تا از ایمنی کل سیستم اطمینان حاصل شود. 　　(۹) اصل استحکام: این راهکاری مخالف اصل نقاط ضعیف است. یعنی از طریق افزایش استحکام سیستم، امنیت آن تضمین می‌شود. مانند افزایش ضریب ایمنی و بهبود استحکام سازه. 　　(۱۰) اصول حفاظت فردی: بسته به ماهیت و شرایط کارهای مختلف، تجهیزات و وسایل حفاظتی مناسب فراهم می‌شود. اقدامات منفعلانه‌ای انجام داد تا آسیب یا خسارت ناشی از حوادث و فجایع کاهش یابد. 　　(۱۱) اصل جایگزینی کارکنان: در شرایطی که امکان رفع و کنترل عوامل خطرناک و مضر وجود ندارد، از ماشین‌آلات، دست‌های مکانیکی، کنترل‌کننده‌های خودکار یا ربات‌ها برای جایگزینی برخی از عملیات‌های انسانی استفاده می‌شود تا از آسیب‌های ناشی از این عوامل به بدن انسان جلوگیری شود. 　　(۱۲) اصل هشدار و ممنوعیت: استفاده از نور، صدا، رنگ یا سایر نشانه‌ها به عنوان وسیله‌ای برای انتقال اطلاعات سازمانی و فنی، جهت تأمین امنیت. مانند پوسترهای تبلیغاتی، علائم ایمنی، تابلوهای هشدار و غیره.