سؤال روزانه در زمینه فناوری‌های امنیتی (۳.۹.۲۰۱۶)

انتقال بسته یا انتقال از طریق لوله؛ در صورت فرارپذیری بالا، تهویه را تقویت کنید.

(۱) اقدامات پیشگیری و کنترل مسمومیت و حوادث آلودگی ناشی از مواد خطرناک  ① جایگزینی. ایده‌آل‌ترین روش برای کنترل و پیشگیری از خطرات مواد شیمیایی، عدم استفاده از مواد شیمیایی سمی، مضر، قابل اشتعال یا منفجره است؛ اما این کار دشوار است. روش رایج این است که به جای مواد شیمیایی سمی و مضر، از مواد شیمیایی بی‌خطر یا کم‌خطر استفاده شود، و به جای مواد شیمیایی قابل اشتعال، از مواد شیمیایی غیرقابل اشتعال استفاده گردد. 　　②تغییر فرآیند. اگرچه جایگزینی راهکار اولیه برای کنترل خطرات مواد شیمیایی است، اما در حال حاضر گزینه‌های جایگزین محدودی وجود دارد؛ به‌ویژه به دلایل فنی و اقتصادی، تولید و استفاده از مواد شیمیایی مضر اجتناب‌ناپذیر است. در این مرحله، می‌توان با تغییر فرآیند، خطرات ناشی از مواد شیمیایی را از بین برد یا کاهش داد. همان‌طور که در گذشته برای تولید استیک آلده از استیلن، از جیوه به عنوان کاتالیزور استفاده می‌شد، اکنون با استفاده از اتیلن به عنوان ماده خام و از طریق اکسیداسیون یا کلریداسیون، استیک آلده تولید می‌شود و دیگر نیازی به جیوه به عنوان کاتالیزور نیست. با تغییر فرآیند، آسیب ناشی از جیوه به طور کامل از بین رفت. 　　③قرنطینه. ایزولاسیون به معنای جلوگیری از قرار گرفتن مستقیم کارکنان در معرض محیط‌های مخرب، از طریق اقداماتی مانند بسته کردن فضاها و ایجاد موانع است. رایج‌ترین روش ایزولاسیون، محصور کردن کامل تجهیزات تولیدی یا مورد استفاده است تا کارگران در حین کار با مواد شیمیایی در تماس نباشند. روش رایج دیگر برای جداسازی، جدا کردن تجهیزات تولید از اتاق عملیات است. 　　④تهویه. تهویه، مؤثرترین روش برای کنترل گازهای مضر، بخارات یا گرد و غبار در محیط‌های کاری است. با استفاده از تهویه مؤثر، غلظت گازهای مضر، بخارات یا گرد و غبار در هوای محیط کار را پایین‌تر از حد ایمن نگه می‌دارد تا سلامت کارگران تضمین شود و از وقوع آتش‌سوزی و انفجار جلوگیری گردد. 　　تهویه به دو نوع تهویه محلی و تهویه کلی تقسیم می‌شود. تهویه موضعی به معنای پوشاندن منبع آلودگی و خارج کردن هوای آلوده است؛ میزان هوای مورد نیاز کم است، از نظر اقتصادی مؤثر بوده و باعث تصفیه و بازیابی هوا می‌شود. تهویه کامل، که به آن تهویه رقیق‌سازی نیز گفته می‌شود، اصولاً شامل تأمین هوای تازه در محیط کار و خارج کردن هوای آلوده است تا غلظت گازهای مضر، بخارات یا گرد و غبار در آن کاهش یابد. تهویه کامل نیازمند حجم زیادی هواست و امکان تصفیه و بازیابی آن وجود ندارد. برای منابع انتشار نقطه‌ای، می‌توان از تهویه محلی استفاده کرد. هنگام استفاده از تهویه موضعی، باید منبع آلودگی در محدوده کنترل کلاهک تهویه قرار گیرد. برای تضمین کارایی بالای سیستم تهویه، منطقی بودن طراحی آن بسیار مهم است. برای سیستم‌های تهویه نصب‌شده، باید به طور مداوم از آن‌ها مراقبت و نگهداری کرد تا به درستی عمل کنند. 　　⑤حفاظت فردی. هنگامی که غلظت مواد شیمیایی مضر در محیط کار از حد مجاز فراتر رود، کارگران باید از تجهیزات حفاظت فردی مناسب استفاده کنند. تجهیزات حفاظت فردی نه تنها می‌توانند غلظت مواد شیمیایی مضر در محیط کار را کاهش دهند و نه آن‌ها را از بین ببرند، بلکه تنها یک سد برای جلوگیری از ورود مواد مضر به بدن هستند. عدم کارایی خود تجهیزات حفاظتی به معنای از بین رفتن سد محافظتی است؛ بنابراین، حفاظت فردی نمی‌تواند به عنوان روش اصلی کنترل خطرات در نظر گرفته شود، بلکه تنها می‌تواند به عنوان یک اقدام کمکی مورد استفاده قرار گیرد. تجهیزات حفاظتی عمدتاً شامل تجهیزات حفاظتی برای سر، تجهیزات حفاظتی تنفسی، تجهیزات حفاظتی چشم، تجهیزات حفاظتی بدنی و تجهیزات حفاظتی برای دست‌ها و پاها می‌باشند. 　　⑥سلامت. سلامت شامل دو جنبه است: حفظ تمیزی محیط کار و سلامت فردی کارکنان. تمیزکاری مداوم محل کار، مدیریت مناسب پسماندها و مواد ریخته‌شده، و حفظ تمیزی محیط کار، می‌تواند به طور مؤثر از خطرات ناشی از مواد شیمیایی جلوگیری کند. کارکنان باید عادات بهداشتی خوبی را پرورش دهند تا از چسبیدن مواد مضر به پوست جلوگیری کرده و از نفوذ آن‌ها به داخل بدن از طریق پوست بازدارند. 　　(۲) پیشگیری از حوادث آتش‌سوزی و انفجار مواد خطرناک از نظر تئوری، اصول اساسی برای جلوگیری از وقوع حوادث آتش‌سوزی و انفجار عبارتند از: جلوگیری و محدود کردن شکل‌گیری سیستم‌های قابل اشتعال و منفجره ； رفع انواع منابع اشتعال ； جلوگیری و محدود کردن گسترش آتش‌سوزی و انفجار. 　　①جلوگیری از شکل‌گیری سیستم‌های احتراق و انفجار. کنترل بر اساس ویژگی‌های خطرناک ماده ； جلوگیری از نشت و ریختن مواد قابل اشتعال ； محافظت با گازهای خنثی ； جایگزینی با هوای تازه ； نظارت ایمنی و زنجیره‌ای. ②کنترل ایمنی پارامترهای فرآیند. در فرآیندهای تولید شیمیایی و پتروشیمی، پارامترهای فرآیند عمدتاً به دما، فشار، جریان و نسبت مواد اشاره دارند. کنترل دقیق پارامترهای فرآیند مطابق با الزامات فنی در محدوده‌های ایمن، جهت جلوگیری از افزایش بیش از حد دما و فشار و نشت مواد، یکی از اقدامات اساسی برای پیشگیری از آتش‌سوزی و انفجار است و همچنین تضمینی برای ایمنی در فرآیندهای تولید محسوب می‌شود. ③منبع ایجاد شعله را از بین ببرید. منابع آتش‌زا که می‌توانند باعث حوادث شوند، شامل آتش آشکار، سطوح داغ، برخورد و اصطکاک، گرمای ناشی از احتراق خودبه‌خودی، منابع الکتریکی، جرقه‌های الکتروستاتیکی، گرمای ناشی از واکنش‌های شیمیایی و تابش نور هستند؛ لذا باید مدیریت علمی و دقیقی بر روی این منابع آتش‌زا اعمال شود. ④اقداماتی برای محدود کردن گسترش آتش‌سوزی و انفجار. اقداماتی برای محدود کردن گسترش آتش‌سوزی و انفجار شامل دستگاه‌های مهارآتش، تجهیزات مهارآتش، دستگاه‌های تخلیه فشار در برابر انفجار و جداسازی است. 　　(۳) ایمنی حمل و نگهداری مواد خطرناک
(الف) فنون ایمنی در فرآیند حمل و نقل
وقوع حوادث در حین حمل و نقل مواد شیمیایی کاملاً رایج است؛ لذا آشنایی کامل با روش‌های ایمن حمل و نقل مواد شیمیایی و درک قوانین مربوط به آن، از اهمیت بالایی برای کاهش حوادث حین حمل و نقل برخوردار است. 　　①برای ارسال کالاهای خطرناک، باید مدارک مربوطه ارائه شود و روند‌های لازم در ادارات مربوطه مانند راه‌آهن، حمل‌ونقل و دریانوردی انجام گیرد. کالاهای ارسالی باید با نام‌های ذکر شده در فرم ارسال مطابقت داشته باشند؛ همچنین، برای ارسال کالاهای خطرناکی که در فهرست کالاهای مجاز کشور ثبت نشده‌اند، باید گواهی فنی مربوطه جهت بررسی و تأیید توسط مقامات مربوطه ارائه شود. 　　②کارکنانی که مشغول بارگیری و تخلیه مواد خطرناک هستند، باید بسته به نوع مواد خطرناک، از تجهیزات حفاظتی مناسب استفاده کنند. هنگام بارگیری و تخلیه باید با احتیاط عمل کرد؛ پرتاب، کشیدن، فشار زیاد و سایش ممنوع است. همچنین نباید ظروف بسته‌بندی آسیب ببیند و باید به نشانه‌های مربوطه توجه کرده و مواد را به شکل مناسب ذخیره کرد. 　　③قبل از بارگیری و تخلیه مواد خطرناک، باید وسایل حمل و نقل (خودرو/کشتی) به طور کامل تهویه و تمیز شوند؛ هیچ باقی‌مانده‌ای نباید وجود داشته باشد. در مورد خودروها/کشتی‌هایی که حاوی مواد بسیار سمی هستند، پس از تخلیه، باید آن‌ها کاملاً شسته شوند. 　　④برای حمل کالاهایی مانند مواد منفجره، مواد بسیار سمی، مواد رادیواکتیو، مایعات قابل اشتعال و گازهای قابل اشتعال، باید از وسایل حمل‌ونقلی که مطابق با استانداردهای ایمنی هستند، استفاده شود؛ حمل مواد منفجره با استفاده از وسایلی مانند وسایل الکتریکی، کامیون‌های تخلیه، جرثقیل‌ها و دوچرخه‌ها ممنوع است. 　　⑤برای حمل مواد منفجره، بسیار سمی و رادیواکتیو، باید نفرات ویژه‌ای برای همراهی آن‌ها تعیین شوند و تعداد این افراد نباید کمتر از ۲ نفر باشد. 　　⑥خودروهای حمل کالاهای خطرناک باید سرعت ایمنی را رعایت کرده، فاصله مناسبی با خودروهای دیگر حفظ نمایند و عبور از خطوط، تجاوز به سرعت مجاز و رویارویی اجباری ممنوع است. مسیر حمل کالاهای خطرناک باید از پیش توسط ادارات مربوطه به حمل و نقل و راهنمایی و رانندگی در منطقه مورد تأیید قرار گیرد؛ حمل و نقل باید طبق مسیر و زمان مشخص شده انجام شود و نمی‌توان در خیابان‌های شلوغ رانندگی کرد یا توقف کرد. 　　⑦خودروهایی که مواد قابل اشتعال و منفجره را حمل می‌کنند، باید دارای سیستم خاموش‌کننده آتش در لوله‌های اگزوز خود باشند و همچنین باید نشان «مواد خطرناک» روی آن‌ها وجود داشته باشد. 　　⑧در عملیات جابجایی واگن‌ها، لوکوموتیوهای بخار برای واگن‌های حامل مواد قابل اشتعال و منفجره، باید حداقل ۲ واگن جداکننده به آن‌ها متصل کنند و رها کردن آن‌ها به صورت خودبه‌خود کاملاً ممنوع است. 　　⑨برای حمل مواد جامد خطرناک در حالت پراکنده، باید بسته به ویژگی‌های آن‌ها، اقداماتی مانند جلوگیری از آتش‌سوزی، انفجار، نفوذ آب، پراکندگی گرد و غبار و محافظت در برابر نور خورشید انجام شود. 　　(II) فناوری‌های ایمنی در فرآیند نگهداری: هنگام نگهداری مواد خطرناک، باید به مقررات زیر پایبند بود:
① مواد خطرناک باید در مکان‌های ویژه نگهداری شوند و نباید با سایر مواد ترکیب شوند. 　　②مواد خطرناک باید به صورت دسته‌بندی‌شده و جداگانه نگهداری شوند؛ ارتفاع و تراکم این انبارها نباید زیاد باشد. همچنین، باید فاصله مناسبی بین انبارها و بین انبارها و دیوارها وجود داشته باشد تا راه‌های عبور و تهویه فراهم شود.
③ موادی که در تماس با یکدیگر می‌توانند باعث احتراق یا انفجار شوند، و همچنین موادی که روش‌های خاموش کردن متفاوتی دارند، باید جداگانه نگهداری شوند.
④ مواد خطرناکی که در تماس با آب می‌توانند دچار احتراق یا انفجار شوند، نباید در مکان‌های مرطوب یا جاهایی که آب به راحتی در آنجا جمع می‌شود، نگهداری شوند. مواد شیمیایی خطرناک که در معرض نور خورشید دچار آتش‌سوزی یا انفجار می‌شوند، نباید در فضای باز یا مکان‌هایی با دمای بالا نگهداری شوند؛ در صورت لزوم، باید اقداماتی برای کاهش دما و عایق‌بندی انجام گیرد. 　　⑤ظروف و بسته‌بندی‌ها باید کامل و سالم باشند؛ در صورت مشاهده خرابی یا نشت، باید فوراً اقدامات لازم برای جلوگیری از خطرات انجام شود. 　　⑥مواد شیمیایی خطرناک که دارای پایداری ضعیفی هستند، به راحتی تجزیه و فساد می‌یابند، و به دلیل وجود ناخالصی‌ها می‌توانند باعث خطر آتش‌سوزی و انفجار شوند، باید به طور مداوم مورد بررسی، اندازه‌گیری دما و آزمایش قرار گیرند تا از آتش‌سوزی و انفجار جلوگیری شود. 　　⑦انجام آزمایش‌ها، بسته‌بندی، جوشکاری و سایر عملیاتی که ممکن است باعث آتش‌سوزی شوند، در انبارهای نگهداری مواد خطرناک یا در نزدیکی انبارهای باز ممنوع است. 　　⑧در انبار نباید کسی ساکن شود؛ پس از پایان کار، باید بررسی‌های ضدحریق انجام شده و منابع برق قطع گردند.

جایگزینی، تغییر فرآیند، ایزولاسیون، تهویه، حفاظت فردی، بهداشت.

اصول: (۱) جایگزینی: جایگزین کردن مواد بی‌خطر به جای مواد سمی، و مواد کم‌خطر به جای مواد پرخطر； (۲) ایزولاسیون: محصور کردن منبع خطر یا افزایش فاصله بین عاملان و مواد مضر ； (۳) تهویه: استفاده از روش‌های تهویه کلی یا موضعی برای حذف یا کاهش غلظت مواد مضر در هوا ； (۴) استفاده از تجهیزات حفاظت فردی.

①جایگزینی. ②تغییر فرآیند. 　　③قرنطینه. 　　④تهویه. 　　⑤حفاظت فردی. 　　⑥سلامت.

(۱) جایگزینی: جایگزینی ماده بی‌خطر با ماده سمی، و جایگزینی ماده کم‌سمیت با ماده پرسمیت； (۲) ایزولاسیون: محصور کردن منابع خطرناک یا افزایش فاصله بین عاملان و مواد مضر؛ (۳) تهویه: استفاده از روش‌های تهویه جهانی یا موضعی برای حذف یا کاهش غلظت مواد مضر در هوا؛ (۴) استفاده از تجهیزات حفاظت فردی.

①جایگزینی. ②تغییر فرآیند. 　　③قرنطینه. 　　④تهویه. 　　⑤حفاظت فردی. 　　⑥سلامت.

جایگزینی، ایزوله کردن، تهویه، استفاده از تجهیزات حفاظت فردی

استفاده از جایگزین‌های بی‌سم یا کم‌سم، بهره‌گیری از فناوری‌های پیشرفته برای کاهش خطرات، تجهیزات حفاظت فردی

اصول کنترل مواد شیمیایی مضر در محیط کار چیست؟ (۱) جایگزینی: جایگزینی ماده بی‌خطر با ماده سمی، جایگزینی ماده کم‌سمیت با ماده پرسمیت ； (۲) ایزولاسیون: محصور کردن منبع خطر یا افزایش فاصله بین عاملان و مواد مضر ； (۳) تهویه: استفاده از روش‌های تهویه کلی یا موضعی برای حذف یا کاهش غلظت مواد مضر در هوا ； (۴) استفاده از تجهیزات حفاظت فردی.

(۱) اقدامات پیشگیری و کنترل مسمومیت و حوادث آلودگی ناشی از مواد خطرناک: ① جایگزینی. ②تغییر فرآیند. ③قرنطینه. ④تهویه. 　⑤حفاظت فردی. ⑥سلامت. (۲) پیشگیری از حوادث آتش‌سوزی و انفجار مواد خطرناک
(۳) ایمنی حمل و نگهداری مواد خطرناک

(۱) جایگزینی: جایگزین کردن مواد بی‌خطر به جای مواد سمی، و مواد کم‌خطر به جای مواد پرخطر؛ (۲) ایزولاسیون: محصور کردن منابع خطرناک یا افزایش فاصله بین عاملان و مواد مضر؛ (۳) تهویه: استفاده از روش‌های تهویه کلی یا موضعی برای حذف یا کاهش غلظت مواد مضر در هوا

جایگزینی ۱: جایگزینی غیرسمی با سمی، و جایگزینی کم‌سمیت با سمیت بالا. ۲. ایزولاسیون: محصور کردن منابع خطرناک یا افزایش فاصله بین عاملان و مواد سمی و مضر. ۳. تهویه: استفاده از روش‌های تهویه کلی یا موضعی برای حذف یا کاهش غلظت مواد مضر در هوا. ۴. استفاده از تجهیزات حفاظت فردی

①جایگزینی. ایده‌آل‌ترین روش برای کنترل و پیشگیری از خطرات مواد شیمیایی، عدم استفاده از مواد شیمیایی سمی، مضر، قابل اشتعال یا منفجره است؛ اما این کار دشوار است. روش رایج این است که از مواد شیمیایی بی‌خطر یا کم‌خطر به جای مواد سمی و مضر، و از مواد شیمیایی غیرقابل اشتعال به جای مواد قابل اشتعال استفاده شود. 　　②تغییر فرآیند. اگرچه جایگزینی راهکار اولیه برای کنترل خطرات مواد شیمیایی است، اما در حال حاضر گزینه‌های جایگزین محدودی وجود دارد؛ به‌ویژه به دلایل فنی و اقتصادی، تولید و استفاده از مواد شیمیایی مضر اجتناب‌ناپذیر است. در این مرحله، می‌توان با تغییر فرآیند، خطرات ناشی از مواد شیمیایی را از بین برد یا کاهش داد. همان‌طور که در گذشته برای تولید استیک آلده از استیلن، از جیوه به عنوان کاتالیزور استفاده می‌شد، اکنون با استفاده از اتیلن به عنوان ماده خام و از طریق اکسیداسیون یا کلریداسیون، استیک آلده تولید می‌شود و دیگر نیازی به جیوه به عنوان کاتالیزور نیست. با تغییر فرآیند، آسیب ناشی از جیوه به طور کامل از بین رفت. 　　③قرنطینه. ایزولاسیون به معنای جلوگیری از قرار گرفتن مستقیم کارکنان در معرض محیط‌های مخرب، از طریق اقداماتی مانند بسته کردن فضاها و ایجاد موانع است. رایج‌ترین روش ایزولاسیون، بسته کردن کامل تجهیزات تولیدی یا مورد استفاده است تا کارگران در هنگام کار با آن‌ها، در تماس با مواد شیمیایی قرار نگیرند. روش رایج دیگر برای جداسازی، جدا کردن تجهیزات تولید از اتاق کنترل است. 　　④هوا می‌گذرد. تهویه، مؤثرترین روش برای کنترل گازهای مضر، بخارات یا گرد و غبار در محیط‌های کاری است. با استفاده از تهویه مؤثر، غلظت گازهای مضر، بخارات یا گرد و غبار در هوای محیط کار را پایین‌تر از حد ایمن نگه می‌دارد تا سلامت کارگران تضمین شود و از وقوع آتش‌سوزی و انفجار جلوگیری گردد. 　　تهویه، به دو نوع تهویه موضعی و تهویه کلی تقسیم می‌شود. تهویه موضعی به معنای پوشاندن منبع آلودگی و خارج کردن هوای آلوده است؛ میزان هوای مورد نیاز کم است، از نظر اقتصادی مؤثر بوده و باعث تصفیه و بازیابی هوا می‌شود. تهویه کامل، که به آن تهویه رقیق‌سازی نیز گفته می‌شود، اصولاً شامل تأمین هوای تازه در محیط کار و خارج کردن هوای آلوده است تا غلظت گازهای مضر، بخارات یا گرد و غبار در آن کاهش یابد. برای تهویه کامل، مقدار زیادی هوا مورد نیاز است و امکان تصفیه و بازیابی آن وجود ندارد. برای منابع انتشار نقطه‌ای، می‌توان از تهویه محلی استفاده کرد. هنگام استفاده از تهویه محلی، باید منبع آلودگی در محدوده کنترل کلاهک تهویه قرار گیرد. برای تضمین کارایی بالای سیستم تهویه، منطقی بودن طراحی این سیستم بسیار مهم است. برای سیستم‌های تهویه نصب‌شده، باید به طور مداوم از آن‌ها مراقبت و نگهداری کرد تا بتوانند به خوبی عمل کنند. 　　⑤حفاظت فردی. هنگامی که غلظت مواد شیمیایی مضر در محیط کار از حد مجاز فراتر رود، کارگران باید از تجهیزات حفاظت فردی مناسب استفاده کنند. تجهیزات حفاظت فردی نه تنها می‌توانند غلظت مواد شیمیایی مضر در محیط کار را کاهش دهند، بلکه مواد شیمیایی مضر موجود در آنجا را نیز از بین نمی‌برند؛ بلکه تنها یک سد برای جلوگیری از ورود مواد مضر به بدن هستند. عدم کارایی خود تجهیزات حفاظتی به معنای از بین رفتن سد محافظتی است؛ بنابراین، حفاظت فردی نمی‌تواند به عنوان روش اصلی کنترل خطرات در نظر گرفته شود، بلکه تنها می‌تواند به عنوان یک اقدام کمکی مورد استفاده قرار گیرد. تجهیزات حفاظتی عمدتاً شامل تجهیزات حفاظتی برای سر، تجهیزات حفاظتی تنفسی، تجهیزات حفاظتی چشم، تجهیزات حفاظتی بدنی و تجهیزات حفاظتی برای دست‌ها و پاها می‌باشند. 　　⑥سلامت. سلامت شامل دو جنبه است: حفظ تمیزی محیط کار و سلامت فردی کارکنان. تمیزکاری مداوم محل کار، مدیریت مناسب پسماندها و مواد ریخته‌شده، و حفظ تمیزی محیط کار، می‌تواند به طور مؤثر از خطرات ناشی از مواد شیمیایی جلوگیری کند. کارکنان باید عادات بهداشتی خوبی را پرورش دهند تا از چسبیدن مواد مضر به پوست و نفوذ آن‌ها به داخل بدن از طریق پوست جلوگیری کنند.

۱. استفاده از جایگزین‌های شیمیایی بی‌خطر یا کم‌خطر؛ ۲. استفاده از فناوری‌هایی که بتوانند خطرات را از بین ببرند یا به حداقل برسانند؛ ۳. به‌کارگیری اقدامات کنترلی مهندسی که بتوانند خطرات را از بین ببرند یا کاهش دهند (مانند ایزولاسیون، بسته‌سازی و غیره)؛ ۴. استفاده از سیستم‌های کاری و زمان‌بندی‌هایی که بتوانند خطرات را کاهش دهند یا از بین ببرند؛ ۵. اتخاذ سایر اقدامات مربوط به ایمنی و بهداشت کار.

برای اولین بار با چنین سؤالی روبرو شدم، کمی یاد می‌گیرم