تأملاتی درباره توسعه پروژه‌های تولید گاز طبیعی از زغال‌سنگ در کشور

Thread Content

تأملاتی درباره توسعه پروژه‌های تولید گاز طبیعی از زغال‌سنگ در کشور
نویسنده/منبع: تاریخ: ۲۰۱۶-۰۹-۰۵ تعداد کلیک‌ها: ۱۱
ساختار انرژی کشور ما که شامل کمبود نفت، کمبود گاز و فراوانی زغال‌سنگ است، باعث شده است که استفاده کارآمد، صرفه‌جویانه و چندمنظوره از زغال‌سنگ به یک روند اصلی در توسعه منابع انرژی کشور تبدیل شود. سیاست تأمین انرژی کشور ما که بر پایه «استفاده از منابع داخلی، به‌ویژه زغال‌سنگ» است، برای مدت طولانی تغییر نخواهد کرد. با کم‌شدن روزافزون منابع نفت و گاز طبیعی، اهمیت زغال‌سنگ به تدریج افزایش یافته است؛ اما به دلیل ویژگی‌های ذاتی زغال‌سنگ، فناوری‌های معمول تبدیل آن، بار سنگینی بر منابع و محیط زیست وارد می‌کنند و همچنین نیازمند ظرفیت حمل‌ونقل بالایی هستند. برای تأمین نیازهای انرژی و ترویج صرفه‌جویی در مصرف انرژی و کاهش گازهای گلخانه‌ای، توسعه گاز طبیعی تولید شده از زغال‌سنگ، گزینه‌ای اجتناب‌ناپذیر برای استفاده پاک از زغال‌سنگ در آینده است. در حال حاضر، فناوری تولید گاز طبیعی از زغال‌سنگ نسبتاً بالغ شده است؛ در سراسر جهان، چندین دستگاه تولید صنعتی گاز از زغال‌سنگ وجود دارد که به طور پایدار فعالیت می‌کنند و ریسک فنی آن‌ها کم است. بنابراین، توسعه صنعت گاز طبیعی تولیدشده از زغال‌سنگ، راهکار مؤثری برای جبران کمبود منابع نفت و گاز طبیعی در کشورمان و تأمین امنیت انرژی است؛ این امر به کاهش تنش‌های مربوط به عرضه و تقاضای گاز طبیعی در کشور کمک کرده و به توسعه متعادل اقتصادی جامعه منجر خواهد شد. اما، توسعه صنعت گازسازی از زغال‌سنگ در چین همواره مورد بحث در میان فعالان این حوزه بوده است. برخی از کارشناسان حوزه کسب‌وکار تحلیل کرده‌اند که سرمایه‌گذاری در پروژه‌های تولید گاز از زغال‌سنگ مبلغ عظیمی را در بر می‌گیرد؛ این سرمایه‌گذاری‌ها اغلب در حد صد یا دویست میلیون است و همچنین باعث مصرف زیاد زغال‌سنگ، آب و برق می‌شود. اگرچه گاز طبیعی یک سوخت تمیز محسوب می‌شود، اما گاز تولید شده از زغال‌سنگ، در کل چرخه عمر محصول، به نظر سوختی تمیز نمی‌رسد. در شرایط فعلی که **شبکه‌ها و بازارهای گاز طبیعی تحت انحصار شرکت‌های بزرگ نفتی هستند، فروش گاز طبیعی تولیدشده از زغال‌سنگ نیز مشکل‌ساز است.** علاوه بر این، از سال ۲۰۱۵ رکود اقتصادی جهانی آغاز شد؛ قیمت نفت جهانی به شدت کاهش یافت و قیمت گاز نیز در پی آن کاهش پیدا کرد. در نتیجه، سرعت رشد تقاضا به تدریج کاهش یافت. همه این‌ها منجر به عدم قطعیت در پیش‌بینی بازده سرمایه‌گذاری در پروژه‌های تولید گاز از زغال‌سنگ شده و حالت احتیاط در میان فعالان این صنعت بسیار زیاد است. این نیز یکی از دلایل اصلی کاهش تعداد پروژه‌های تأییدشده در مقابل کمبود ساخت‌وساز و پیشرفت آهسته است. ۱ تحلیل عرضه و تقاضای گاز طبیعی در کشورمان؛ در سال ۲۰۱۴، عرضه، واردات و مصرف گاز طبیعی در چین همچنان در حال افزایش بود. میزان تولید گاز طبیعی ۱۲۷.۹ میلیارد متر مکعب بود که نسبت به سال قبل ۵.۷ درصد افزایش داشت ； میزان واردات گاز طبیعی ۵۷ میلیارد متر مکعب بود که نسبت به سال قبل ۸.۲ درصد افزایش داشت ； میزان مصرف ظاهری گاز طبیعی ۱۷۸٫۶ میلیارد متر مکعب بود که نسبت به سال قبل ۵٫۶ درصد افزایش داشت. سهم گاز طبیعی در ساختار مصرف انرژی کشورمان به طور مداوم در حال افزایش است؛ در مقابل، سهم منابع انرژی فسیلی مانند زغال‌سنگ و نفت، به طور کلی در حال کاهش است. در سال ۲۰۱۵، در شرایط فشارهای مربوط به حفاظت از محیط زیست و ساختار خاص منابع انرژی، کشور ما به طور فزاینده‌ای به انرژی‌های پاک مانند گاز طبیعی توجه کرد. از طریق اتخاذ سیاست‌های مختلف برای تشویق استفاده از انرژی‌های پاک، میزان مصرف این انرژی‌ها سال به سال افزایش یافت. جدول ۱، میزان کل مصرف و تأمین گاز طبیعی در کشور ما را در بازه زمانی ۲۰۰۳ تا ۲۰۱۵ نشان می‌دهد (شکل ۱ نیز روند رشد مصرف و تولید گاز طبیعی را نشان می‌دهد؛ منبع: اداره آمار کشور). همان‌طور که از شکل ۱ مشخص است، تا سال ۲۰۰۹، عرضه و تقاضای گاز طبیعی در کشور ما در حالت تعادل بود؛ اما از سال ۲۰۱۰، نرخ رشد مصرف گاز طبیعی افزایش یافت و کمبود تقاضا نیز سال به سال بیشتر شد. با این حال، از سال ۲۰۱۴، نرخ رشد تولید گاز طبیعی افزایش یافت، نرخ رشد مصرف کاهش یافت و کمبود تقاضا نیز کمتر شد. بر اساس روندها، در آینده عرضه و تقاضا به تعادل خواهند رسید. اگر نرخ رشد مصرف در آینده همچنان کاهش یابد و نرخ رشد تولید ادامه یابد، تضاد بین عرضه و تقاضا به سرعت برعکس خواهد شد و وضعیتی که در آن عرضه بیشتر از تقاضا باشد، نیز ممکن خواهد بود. ۲ وضعیت توسعه پروژه‌های تولید گاز طبیعی از زغال‌سنگ ۲.۱ وضعیت فعلی پروژه‌های تولید گاز طبیعی از زغال‌سنگ، گاز طبیعی تولیدشده از زغال‌سنگ به عنوان یک پروژه نمونه در **«برنامه ساماندهی و توسعه صنعت پتروشیمی»** گنجانده شده است؛ این امر نشان‌دهنده نیاز به انرژی گاز طبیعی و توجه ویژه به توسعه صنعت تولید گاز طبیعی از زغال‌سنگ است. وارد قرن بیست و یکم شدیم؛ نیاز کشورمان به انرژی روز به روز افزایش یافته است. علاوه بر این، ویژگی‌های خاص ساختار انرژی کشورمان نیز به رشد پویای صنعت شیمی زغال‌سنگ در این کشور کمک کرده است. گاز طبیعی تولیدشده از زغال‌سنگ، در مقایسه با سایر فناوری‌های صنایع مبتنی بر زغال‌سنگ، دارای مزایایی مانند فرآیند تولید کوتاه، بازدهی انرژی بالا، پختگی نسبی فناوری، هزینه سرمایه‌گذاری کم و انتشار آلاینده‌های کمتر است. در حال حاضر، ظرفیت کل پروژه‌های تولید گاز طبیعی از زغال‌سنگ که تأیید شده‌اند، به ۸۵۱ میلیارد متر مکعب در سال می‌رسد. از این تعداد، **کمیته توسعه و اصلاحات** ۴ پروژه را تأیید کرده است؛ عبارتند از: پروژه تولید گاز طبیعی در منطقه کشکتنگ در استان درنگیه، با ظرفیت ۴ میلیارد متر مکعب در سال؛ پروژه تولید گاز طبیعی در فوشین، استان لیائونینگ، با همین ظرفیت؛ پروژه تولید گاز طبیعی در شینجیانگ، با ظرفیت ۵.۵ میلیارد متر مکعب در سال؛ و پروژه تولید گاز طبیعی در منطقه هوی‌ننگ در استان درنگیه، با ظرفیت ۱.۶ میلیارد متر مکعب در سال. بنابراین، ظرفیت کل این پروژه‌ها ۱۵۱ میلیارد متر مکعب در سال خواهد بود. بر اساس آمارهای ناقص، کشور ما در حال حاضر ۵۵ پروژه تولید گاز از زغال‌سنگ در مراحل مختلف دارد (شامل پروژه‌هایی که در حال بهره‌برداری هستند، پروژه‌های در حال ساخت، پروژه‌های در مرحله آماده‌سازی، و پروژه‌هایی که قرارداد آن‌ها منعقد شده است)؛ ظرفیت تولید این پروژه‌ها در مجموع ۲۴۱ میلیارد متر مکعب در سال است. اما، از نظر توزیع پروژه‌ها، پروژه‌های تولید گاز از زغال سنگ در کشور ما دارای توزیع ناهمواری هستند و در مناطق غربی بیشتر و در مناطق شرقی کمتر است ； از نظر پیشرفت پروژه، در حال حاضر برنامه‌ریزی‌های زیادی برای پروژه‌ها وجود دارد، اما تولید کم است. تا کنون، تنها ۵ پروژه تولید گاز از زغال‌سنگ در سراسر کشور راه‌اندازی شده است و ظرفیت تولید آن‌ها ۳.۸۰۳ میلیارد متر مکعب در سال است. تنها ۱.۵۸ درصد از کل پروژه‌های تولید گاز از زغال‌سنگ را تشکیل می‌دهد. دلیل برنامه‌ریزی زیاد و عملیات کم پروژه‌های تولید گاز از زغال‌سنگ در کشور، ارتباط نزدیکی با مشکلاتی دارد که در فرآیند عملکرد این پروژه‌ها پیش می‌آید. ۲.۲ مشکلات موجود در عملکرد پروژه ۲.۲.۱ کارایی اقتصادی پایین: در ترکیب هزینه‌های تولید گاز از زغال‌سنگ، سهم زغال‌سنگ ۶۰ درصد است؛ نوسانات قیمت زغال‌سنگ تأثیر زیادی بر هزینه‌های تولید گاز از زغال‌سنگ دارد و ریسک مرتبط با آن نیز بالاست. علاوه بر این، بر اساس وضعیت عملکرد پروژه‌های نمونه، هزینه تولید واقعی گاز تولیدشده از زغال‌سنگ بسیار بالاست و تنها کمتر از گاز وارداتی است (که از یارانه‌هایی برخوردارند)؛ بنابراین گاز تولیدشده از زغال‌سنگ از نظر هزینه تولید، تقریباً هیچ مزیتی ندارد. از نظر قیمت فروش، در حال حاضر قیمت تحویل از طریق لوله‌کشی و تولید LNG از گاز مایع، همچنین قیمت فروش گاز تولید شده از زغال‌سنگ، همگی بالاتر از قیمت گاز طبیعی در ایستگاه‌های توزیع محلی است؛ بنابراین رقابت‌پذیری آن‌ها کمتر است. ۲.۲.۲ مشکلاتی در انتخاب فناوری گازسازی وجود دارد. فناوری‌های گازسازی مورد استفاده در پروژه‌های تولید گاز از زغال‌سنگ که در حال حاضر فعال هستند، عمدتاً به دو دسته تقسیم می‌شوند: فناوری گازسازی با فشار بر زغال‌سنگ خرد شده و فناوری گازسازی با استفاده از مخلوط آب و زغال‌سنگ. در میان آن‌ها، فناوری گازسازی تحت فشار برای زغال‌سنگ به طور گسترده‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرد و سهم آن ۸۹٫۴۸ درصد است ； سهم فناوری گازسازی سوپرکربن، ۱۰.۵۲ درصد است. هر دو فناوری مزایا و معایب خاص خود را دارند، اما در فرآیند استفاده از آن‌ها، به میزان‌های مختلفی مشکلاتی پیش آمده است. مشکلات اصلی فناوری گازسازی زغال‌سنگ خردشده، مقابله دشوار با فاضلاب و آلودگی محیط زیست است؛ در حالی که مشکل فناوری گازسازی سس آبی-زغال‌سنگ، عدم تطابق میزان مصرف انرژی در فرآیند گازسازی با استانداردهای پروژه‌های نمونه است. همان‌طور که مشخص است، استفاده از تکنولوژی گازسازی منفرد، خطراتی را برای عملکرد پروژه به همراه دارد. ۲.۲.۳ مسائل مربوط به منابع آبی و تخلیه فاضلاب: پروژه‌های تولید گاز از زغال‌سنگ، مصرف آب بسیار زیادی دارند؛ اما در حال حاضر، اکثر این پروژه‌ها در مناطقی با کمبود منابع آبی مانند منچوری و شینجیانگ قرار دارند. این مناطق از نظر اکولوژیکی آسیب‌پذیر هستند و توانایی پاکسازی خودخواه خاکشان ضعیف است؛ علاوه بر این، اکثر این مناطق صحراها و بیابان‌هایی با میزان شدید شنی‌شدگی هستند و فاقد منابعی برای جذب فاضلاب‌ها می‌باشند؛ بنابراین توانایی آن‌ها در پذیرش فاضلاب‌های تولید شده توسط پروژه‌ها بسیار کم است. در سال‌های اخیر، حوادث مربوط به آلوده کردن بیابان‌ها توسط فاضلاب‌های شرکت‌ها به طور مکرر رخ داده و منجر به بروز مشکلات زیست‌محیطی فراوانی شده است. برای جلوگیری از وقوع چنین رویدادهایی، از شرکت‌ها خواسته می‌شود که سرمایه‌گذاری بیشتری در فرآوری فاضلاب انجام دهند تا دستیابی به صفر تخلیه فاضلاب محقق شود. اما، صفر تخلیه فاضلاب یک مشکل جهانی است و در حال حاضر هیچ فناوری بالغی برای استفاده وجود ندارد. این مشکل اصلی است که رشد پروژه را محدود کرده و بر سودآوری آن تأثیر می‌گذارد. ۳. تحلیل بازار گاز طبیعی تولیدشده از زغال‌سنگ: چشم‌انداز رشد پروژه‌های تولید گاز طبیعی از زغال‌سنگ را می‌توان از تعادل کلی عرضه و تقاضا در بازار گاز طبیعی استخراج کرد. بر اساس تحلیل‌های قبلی، نسبت مجموع مصرف گاز طبیعی به مجموع عرضه آن سال به سال در حال افزایش است؛ تقاضا بیشتر از عرضه است و گاز طبیعی تولیدشده از زغال‌سنگ، به عنوان جایگزین، دارای پتانسیل رشد بسیار خوبی است. ظرفیت تولید گاز طبیعی از زغال‌سنگ که در حال حاضر در حال فعالیت است، حدود ۴ میلیارد متر مکعب در سال است؛ این پروژه‌ها عمدتاً شامل پروژه‌های تولید متان همزمان با روغن از زغال‌سنگ در مناطق کشکتنگ در منگولستان دا تانگ، چینگ‌هوا در شینجیانگ، هوی‌ننگ در اوردوس، گوانگ‌هوی در شینجیانگ و جیهوا در یوننان می‌باشند. تا دسامبر ۲۰۱۴، تعداد پروژه‌های در حال ساخت و پروژه‌هایی که تأیید شده بودند، به ۱۱۶۲ (۱۲۱۵) میلیارد متر مکعب در سال رسیده بود (برگرفته از روزنامه صنعت شیمی چین)؛ انتظار می‌رود که این پروژه‌ها پس از سال ۲۰۱۸ به تدریج وارد بازار شوند. با تمایل شدید جامعه برای بهبود کیفیت هوا، **استفاده از انرژی‌های پاک به طور مداوم در حال گسترش است؛ شهرها و ساکنان بیشتری از گاز طبیعی استفاده خواهند کرد. در آینده، گاز طبیعی به اندازه برق و آب رایج خواهد شد؛ بدون شک این یک بازار بسیار بزرگ است.** ۴. تحلیل اقتصادی گاز طبیعی تولیدشده از زغال‌سنگ: با توجه به تفاوت‌های فناوری‌های مورد استفاده در پروژه‌های تولید گاز طبیعی از زغال‌سنگ، سرمایه‌گذاری و بازدهی اقتصادی آن‌ها نیز متفاوت است. اکنون با مثال پروژه ۴ میلیارد متر مکعب در سال گاز طبیعی، محاسبات انجام می‌شود. قرار است این پروژه در یکی از مناطق اوردوس، استان منچوری شمالی ساخته شود؛ برای گازسازی از روش گازسازی پودری GSP و (فناوری گازسازی MK+Lurgi) استفاده خواهد شد ； تبدیل با استفاده از فرآیند تبدیل مقاوم در برابر گوگرد با نسبت پایین آب/بخار ； برای حذف گوگرد و کربن، از فناوری شستشو با متانول در دمای پایین استفاده می‌شود ； متان‌سازی با استفاده از فناوری‌های پیشرفته خارجی انجام می‌شود و سرمایه‌گذاری کلی برای ساخت این پروژه حدود ۲۵.۶ میلیارد یوان است. محصولات سالانه این پروژه عبارتند از: ۴ میلیارد متر مکعب گاز طبیعی، ۸۰ هزار تن گوگرد، ۵۰ هزار تن آمونیا مایع، ۴۵ هزار تن فنول خام، ۲۵ هزار تن آمونیوم سولفات، ۸۰ هزار تن نفت خام، ۱۸۰ هزار تن دیزل و ۲ هزار تن روغن باقی‌مانده از فرآیند هیدروژناسیون ； میزان مصرف زغال سنوی: زغال خام با دانه‌بندی ۵ تا ۵۰ میلی‌متر، ۷.۰۲ میلیون تن؛ زغال خام با دانه‌بندی ۰ تا ۵ میلی‌متر، ۴ میلیون تن؛ و زغال سوختی، ۸۳ هزار تن ； مصرف آب: ۱۹.۷ میلیون تن. در تاریخ ۲۸ فوریه ۲۰۱۵، **کمیسیون توسعه و اصلاحات اطلاعیه‌ای صادر کرد؛ بر اساس آن، قیمت گازهای جدید مورد استفاده در مناطق غیرصنعتی در کشور، ۰.۴۴ یوان بر متر مکعب کاهش یافت، در حالی که قیمت گازهای موجود ۰.۰۴ یوان بر متر مکعب افزایش یافت. به این ترتیب، قیمت‌ها در نهایت یکسان شد. بر اساس اطلاعیه، قیمت گاز طبیعی در ایستگاه اردوس ۲.۰۴ یوان بر متر مکعب است؛ بنابراین محدوده تخمینی قیمت گاز طبیعی، (۱.۸ تا ۲.۱) یوان بر متر مکعب تعیین شده است. در این بازه قیمت گاز، قیمت زغال‌سنگ مورد نیاز برای کارخانه‌های گاز تعیین می‌شود؛ به گونه‌ای که نرخ بازده داخلی آن‌ها به ۱۱٪ برسد. سایر پارامترهای ارزیابی اقتصادی نیز بر اساس مقررات مربوطه در نظر گرفته می‌شوند. می‌توان محاسبه کرد که با رسیدن نرخ بازده داخلی به ۱۱٪، قیمت‌های مختلف گاز و قیمت زغال‌سنگ خام چقدر خواهد بود (به شکل ۳ مراجعه کنید). تأملاتی درباره توسعه پروژه‌های تولید گاز طبیعی از زغال‌سنگ در کشور: همان‌طور که در شکل ۳ نشان داده شده است، هنگامی که قیمت گاز طبیعی ثابت باشد و قیمت زغال‌سنگ در سمت چپ خط مربوطه قرار داشته باشد، نرخ بازده داخلی پروژه بالاتر از نرخ بازده استاندارد صنعت خواهد بود و در نتیجه، این پروژه از نظر اقتصادی قابل اجراست. در مقابل، اگر نرخ بازده داخلی پروژه کمتر از استانداردهای صنعتی باشد، آن پروژه از نظر اقتصادی قابل اجرا نیست. ۵ تحلیل مزایا و معایب گاز طبیعی تولیدشده از زغال‌سنگ ۵.۱ مزایای گاز طبیعی تولیدشده از زغال‌سنگ ۵.۱.۱ مزایای کاهش مصرف انرژی و گازهای گلخانه‌ای در تولید گاز طبیعی از زغال‌سنگ، توسعه کم‌کربن به نقطه رشد و رقابت جدیدی در اقتصاد جهانی تبدیل شده است؛ هسته اصلی آن، ایجاد الگوهای توسعه‌ای با بازدهی انرژی بالا و انتشار کم گازهای گلخانه‌ای است. در مقایسه با تولید نفت از زغال‌سنگ و متانول از زغال‌سنگ، تولید گاز طبیعی از زغال‌سنگ از نظر کاهش انتشار دی‌اکسید کربن برتری دارد؛ بنابراین، توسعه صنعت تولید گاز طبیعی از زغال‌سنگ، مؤثرترین راه برای دستیابی به اهداف کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای است و با الزامات توسعه صنایع شیمیایی مدرن مبتنی بر زغال‌سنگ سازگار است. ۵.۱.۲ مزایای بازدهی بالا در تولید گاز طبیعی از زغال‌سنگ: زغال‌سنگ به عنوان منبع انرژی، از طریق روش‌هایی مانند سوزاندن مستقیم برای تولید برق، تبدیل به روغن، تولید گاز طبیعی، تولید متانول و تولید الکن‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. در میان این روش‌ها، روش تولید گاز طبیعی از زغال‌سنگ دارای بازدهی بالاتری است؛ از نظر تئوری، این بازدهی می‌تواند بیش از ۶۰ درصد باشد. بنابراین، از نظر کارایی کلی استفاده از انرژی، استفاده از زغال‌سنگ برای تبدیل شدن به گاز طبیعی به عنوان منبع انرژی پاک، کارآمدترین روش برای صرفه‌جویی در مصرف انرژی است. ۵.۲ مشکلات پروژه‌های تولید گاز از زغال‌سنگ: در حال حاضر، صنعت تولید گاز طبیعی از زغال‌سنگ در کشور ما دارای روند رشد بیش از حد و نامنظمی است. **سند شماره ۶۹ اداره انرژی با عنوان «راهنمایی‌هایی برای بهبود فعالیت‌های نمونه‌ای در زمینه سوخت‌های تولیدشده از زغال‌سنگ»، پیشنهاد می‌کند که بر اساس ارزیابی دقیق تجربیات و مشکلات پروژه‌های نمونه‌ای موجود، برنامه‌ریزی جامع، چیدمان علمی، محدودیت‌های سختگیرانه برای ورود به این حوزه، و پیشرفت تدریجی در صنعتی‌سازی سوخت‌های تولیدشده از زغال‌سنگ انجام شود. وظیفه اصلی، انجام پروژه‌های نمونه‌ای در زمینه بهره‌وری انرژی، حفاظت از محیط زیست، صرفه‌جویی در آب و خودکفایی در زمینه تجهیزات فنی است. همچنین، لازم است از اصل «عمل نمونه‌ای ابتدا و پیشروی متناسب با شرایط» پیروی شود؛ اما در حال حاضر هنوز سیاست‌های صنعتی مشخص و استانداردهای لازم وضع نشده است و مسائل زیادی وجود دارد که نیاز به بررسی بیشتر دارند. ۵.۲.۱ مسئله انتخاب فناوری گازسازی: قابلیت اطمینان فناوری گازسازی، مستقیماً بر عملکرد ایمن و پایدار پروژه‌های تولید گاز طبیعی از زغال‌سنگ و همچنین سودآوری شرکت‌ها تأثیر می‌گذارد؛ گازسازی، فناوری کلیدی در تولید گاز طبیعی از زغال‌سنگ است. فناوری‌های مختلف گازسازی هر کدام مزایا و معایب خاص خود را دارند و هیچ فناوری «همه‌کاره» برای گازسازی وجود ندارد. انتخاب فناوری گازسازی بستگی به ویژگی‌های زغال سنگ خام و طرح محصول دارد. جدول ۳، کیفیت زغال‌سنگ انتخاب‌شده و فناوری گازسازی برای پروژه‌های تولید گاز طبیعی از زغال‌سنگ که در حال ساخت یا در نظر ساخت هستند، و همچنین مشکلات اصلی موجود را فهرست می‌کند. فناوری گازسازی فشاردار زغال‌سنگ، کاربرد گسترده‌ای در کارخانه‌های تولید گاز طبیعی از زغال‌سنگ دارد. مزایای این فناوری عبارتند از: سازگاری با انواع مختلف زغال‌سنگ، هزینه سرمایه‌گذاری پایین، بازدهی بالا، میزان بالای متان در گاز خام، تولید فنول و روغن‌های جانبی، و درصد بالای تولید داخلی (۱۰۰٪). با توجه به ظرفیت تولید ۱ میلیارد متر مکعب در سال برای هر خط تولید، سطح سرمایه‌گذاری در این فناوری، پایین‌ترین میزان موجود در میان تمام فناوری‌های گازسازی از زغال‌سنگ است ； معایب آن عبارتند از: استفاده از زغال‌سنگ بلوکی با اندازه دانه‌های ۵ تا ۵۰ میلی‌متر به عنوان مواد خام، عدم قابلیت استفاده از زغال‌سنگ پودری با اندازه دانه‌های کمتر از ۵ میلی‌متر، نرخ تجزیه توسط بخار پایین، حجم زیاد فاضلاب حاوی فنول، فشارهای زیست‌محیطی، و ظرفیت پردازش کم هر کوره. ۵.۲.۲ مسائل مربوط به منابع آبی: در مقایسه با سایر محصولات انرژی‌زا و شیمیایی، پروژه‌های تولید گاز طبیعی از زغال‌سنگ، دارای بالاترین راندمان استفاده از انرژی و منابع آبی هستند؛ اما به دلیل مقیاس عظیم آن‌ها، میزان مصرف آب نیز بسیار زیاد است. یک پروژه تولید گاز طبیعی از زغال‌سنگ با ظرفیت سالانه ۴ میلیارد متر مکعب، نیاز به حدود ۲۰ میلیون تن آب در سال دارد. این موضوع برای مناطق غربی که دارای منابع زغال‌سنگ فراوان اما کمبود آب هستند، چالش‌برانگیزتر است. بزرگترین دستگاه مصرف‌کننده آب در پروژه تولید گاز طبیعی از زغال‌سنگ، سیستم خنک‌کننده چرخشی است؛ پس از آن، آب مورد نیاز برای تولید، نشت‌ها، آزمایشگاه‌ها، مصارف روزمره و آببرداری‌های زیست‌محیطی وجود دارد که قابل بازیابی نیستند. بنابراین، کلید صرفه‌جویی در مصرف آب در کارخانه‌های تولید گاز طبیعی از زغال‌سنگ، کاهش میزان آب مورد نیاز برای خنک‌کاری چرخشی است. مهم‌ترین و مؤثرترین راهکار برای صرفه‌جویی در آب در سیستم‌های خنک‌کننده چرخشی، استفاده از سیستم‌های چرخشی بسته و به کارگیری فراوان دستگاه‌های خنک‌کننده هوایی است ； همزمان، اقداماتی مانند استفاده مجدد از آب‌های تخلیه‌شده از معادن زغال‌سنگ، فاضلاب‌های شهری و آب‌های بازیافتی، بهبود طراحی، بهینه‌سازی فناوری‌ها و ارتقای سطح مدیریت شرکت‌ها برای صرفه‌جویی در مصرف آب، به یک روند رایج برای پشتیبانی از توسعه صنایع بزرگ و مدرن تبدیل شده‌است. ۵.۲.۳ مشکلات پارک‌های صنعتی: رقابت متقابل بین پارک‌های صنعتی در تعیین جایگاه صنعتی خود، اندازه‌گیری‌هایی که با واقعیت همخوانی ندارد، و عدم تعیین جایگاه صنعتی بر اساس شرایط واقعی تجمع صنایع؛ همچنین رقابت بی‌نظم برای جذب سرمایه‌گذاری. به عنوان مثال، در یکی از پارک‌های صنعتی داخلی، شرکت‌هایی فعال در زمینه تولید نفت از زغال‌سنگ، اوره، متانول، دی‌متیل اتر و اتیلن گلیکول وجود دارد؛ در برنامه‌های آینده، قرار است یک پروژه تولید گاز از زغال‌سنگ با ظرفیت ۱۲ میلیارد متر مکعب در سال احداث شود. ساخت و مدیریت شبکه حمل‌ونقل مربوط به این پروژه با چالش‌های زیادی روبرو خواهد بود؛ در جدول ۴، تنها ظرفیت لازم برای حمل‌ونقل مواد مربوط به این پروژه تخمین زده شده است. تأملاتی درباره توسعه پروژه‌های تولید گاز طبیعی از زغال‌سنگ در کشور: همان‌طور که از جدول ۴ مشخص است، میزان مصرف سالانه زغال‌سنگ حدود ۴۰ میلیون تن است؛ برای حمل و نقل این مقدار زغال‌سنگ، به راه‌آهن نیاز است و هر ساعت باید ۱.۲۵ قطار (هر قطار شامل ۶۷ واگن) در حال حرکت باشد. همچنین، میزان خاکستر و زباله تولید شده در سال حدود ۴ میلیون تن است؛ برای حمل و نقل این مواد، از وسایل نقلیه زمینی استفاده می‌شود. با فرض اینکه هر وسیله نقلیه بتواند ۲۰ تن بار را حمل کند، هر ساعت به ۲۵ خودرو نیاز خواهد بود. با احتساب زمان بارگیری و تخلیه مواد، همچنین حمل و نقل برخی از مواد خام و محصولات فرعی تولید شده، یک شبکه حمل و نقل بسیار گسترده ایجاد خواهد شد. چنین شبکه حمل و نقل گسترده‌ای، مدیریت، حمل و نقل و ساخت این شبکه را با چالش‌های غیرقابل غلبه‌ای روبرو خواهد کرد. اگر پروژه در نزدیکی معادن زغال‌سنگ قرار داشته باشد، حمل و نقل زغال‌سنگ می‌تواند از طریق نوارهای نقاله انجام شود؛ اما حمل و نقل خاکستر و زباله تولید شده در فرآیند تولید، در نهایت می‌تواند مانعی برای توسعه پارک صنعتی و شرکت‌ها باشد. بنابراین، پارک باید به‌طور منطقی برنامه‌ریزی و طراحی شود؛ با رعایت اصول اقتصاد چرخشی، منابع زغال‌سنگ باید به‌طور جامع توسعه یافته و به‌کار گرفته شوند. با استفاده از مزایای ناشی از مقیاس بزرگ، می‌توان پروژه‌ها را گسترش داد و تقویت کرد تا منابع زغال‌سنگ در همان محل تبدیل شوند. ۵.۲.۴ مسائل مربوط به کارایی اقتصادی: ابتدا، توسعه صنعت گاز طبیعی تولیدشده از زغال‌سنگ در کشورمان تحت تأثیر تغییرات ساختار انرژی جهانی، و به‌ویژه قیمت پایین و طولانی‌مدت نفت در آینده، قرار دارد؛ در نتیجه، رقابت‌پذیری اقتصادی و کارایی اقتصادی این صنعت به شدت کاهش خواهد یافت. کاهش قیمت نفت، به طور غیرمستقیم منجر به کاهش قیمت گاز طبیعی در آینده خواهد شد. از ماه ژوئن سال ۲۰۱۴، روند کلی قیمت نفت خام جهانی در حال کاهش شدید بوده و فضای کاهش بیشتر در آینده محدود است. همراه با افزایش تدریجی واردات گاز طبیعی، رقابت در بازار گاز طبیعی کشورمان بیشتر خواهد شد و فشار ناشی از رقابت یکنواخت در بازار نیز افزایش خواهد یافت. دوماً، **الزامات زیست‌محیطی و نیازهای مربوط به سرمایه‌گذاری برای پروژه‌های تولید گاز طبیعی از زغال‌سنگ، به تدریج در حال افزایش است.** **استانداردهای مربوط به انتشار اکسیدهای نیتروژن و دی‌اکسید گوگرد، همچنین هدف «صفر انتشار» برای فاضلاب، به طور صریح تعیین شده‌اند؛ الزامات مربوط به حفاظت از محیط زیست نسبت به گذشته سخت‌گیرانه‌تر شده است. سهم سرمایه‌گذاری در تجهیزات و امکانات مربوط به حفاظت از محیط زیست نیز افزایش یافته است. با توجه به پروژه‌های نمونه تولید گاز طبیعی از زغال‌سنگ که در حال حاضر در حال فعالیت هستند، فشارهای مربوط به حفاظت از محیط زیست در آینده بسیار زیاد خواهد بود و وضعیت اقتصادی شرکت‌ها نیز نگران‌کننده خواهد بود. بار دیگر، مکانیزم یکسان‌سازی قیمت برای گاز طبیعی تولیدشده و گاز موجود، در نهایت به واقعیت تبدیل خواهد شد. یکسان‌سازی قیمت این دو نوع گاز، باعث افزایش عدالت در بازار می‌شود و مزیت رقابتی بازار گاز طبیعی را کاهش می‌دهد ； آزادسازی قیمت گاز برای مصرف‌کنندگان نهایی، به طور قابل توجهی قدرت تصمیم‌گیری مصرف‌کنندگان بزرگ در معاملات بازار را افزایش خواهد داد؛ این امر مستلزم کاهش بیشتر هزینه‌های تولید گاز توسط شرکت‌های تأمین‌کننده گاز است تا بتوانند به فعالیت خود ادامه دهند. با راه‌اندازی خط لوله گاز طبیعی چین و میانمار در پایان سال ۲۰۱۳، امضای قراردادهای بزرگ واردات گاز طبیعی بین چین و روسیه، و همچنین راه‌اندازی تدریجی ایستگاه‌های دریایی برای دریافت گاز، منابع گاز طبیعی وارداتی به طور قابل توجهی افزایش خواهد یافت. در عین حال، با کند شدن رشد اقتصادی کلی چین، نرخ رشد تقاضا برای گاز طبیعی نیز کاهش خواهد یافت. قابل پیش‌بینی است که در آینده، رقابت شدیدی بر سر منابع گازی مختلف وجود خواهد داشت و رقابت بر سر گاز تولیدشده از زغال‌سنگ نیز نسبتاً شدید خواهد بود. ۶ پیشنهاداتی برای توسعه پروژه‌های تولید گاز طبیعی از زغال‌سنگ در کشور: در ۱۰ سال گذشته، صنعت گاز طبیعی نه تنها رشد سریعی داشته، بلکه یک سیستم صنعتی نسبتاً کامل نیز شکل گرفته است. استفاده و بهره‌برداری از گاز طبیعی نه تنها برای تأمین انرژی کشور ما اهمیت زیادی دارد، بلکه در بهبود ساختار انرژی و ترویج توسعه انرژی‌های پاک نیز نقش مهمی ایفا می‌کند. کشور ما **به توسعه گاز طبیعی اهمیت بسیار زیادی می‌دهد و همواره توسعه آن را در جایگاه استراتژیکی در راستای توسعه اقتصاد ملی قرار داده است؛ بنابراین توسعه گاز طبیعی از طریق زغال‌سنگ در کشور ما امری اجتناب‌ناپذیر است. اما با تغییرات عمیق در ساختار بازار نفت جهان، کاهش قیمت نفت و کند شدن رشد تولید ناخالص داخلی، شرایط داخلی و خارجی مربوط به توسعه بازار گاز طبیعی در کشورمان در حال تغییر است. توسعه گاز طبیعی تولیدشده از زغال‌سنگ در کشور ما در آینده با وجود همزمانی فرصت‌ها و چالش‌ها روبرو خواهد بود؛ بنابراین، لازم است که توسعه این صنعت به شکل علمی و منطقی انجام شود. ۶.۱ انتخاب مناسب فناوری گازسازی زغال‌سنگ: انتخاب فناوری مناسب برای گازسازی زغال‌سنگ، بسته به کیفیت آن، بسیار مهم است ； انتخاب فناوری‌های مربوط به پروژه‌های تولید گاز طبیعی از زغال‌سنگ، ارتباط تنگاتنگی با ویژگی‌های نوع زغال‌سنگ مورد استفاده دارد؛ بنابراین، در اختیار داشتن زغال‌سنگ با کیفیت پایدار برای تولید، تضمین اصلی برای تولید ایمن، پایدار و سازگار با محیط زیست گاز طبیعی از زغال‌سنگ در آینده خواهد بود. چندین پروژه تولید گاز از زغال‌سنگ در کشور، به دلیل تغییرات زیاد در کیفیت زغال‌سنگ مورد استفاده برای تولید، با مشکلاتی مانند عدم عملکرد صحیح کوره‌های گازسازی و حتی خرابی آن‌ها روبرو شده‌اند؛ این امر منجر به توقف فعالیت تأسیسات و هزینه‌های اقتصادی سنگینی برای بازسازی تجهیزات شده است. بنابراین، کیفیت زغال‌سنگ مهم‌ترین مسئله‌ای است که فناوری گازسازی زغال‌سنگ با آن روبروست. بر اساس تعیین کیفیت زغال، فناوری گازسازی ترکیبی بهترین گزینه است. به عنوان مثال، فناوری گازسازی تحت فشار در بستر ثابت برای تولید گاز طبیعی، فناوری بسیار پیشرفته‌ای محسوب می‌شود. برای مدیریت مؤثرتر آب‌های زائد حاوی فنول و لجن‌های بیولوژیکی که در فرآیند تولید به وجود می‌آیند، و همچنین برای استفاده بهتر از زغال پودری، دستیابی به صرفه‌جویی در مصرف انرژی و رعایت استانداردهای زیست‌محیطی، فناوری گازسازی ترکیبی با دو روش مختلف گزینه خوبی است. اما انتخاب بین فناوری گازسازی با زغال پودری یا فناوری گازسازی با سس زغالی، بستگی به کیفیت زغال دارد. برای مثال: یک نوع زغال، پایداری حرارتی خوبی دارد؛ ویژگی‌های چسبندگی آن در دماهای مختلف نیز مناسب است؛ استحکام آن هنگام سقوط بیشتر از ۷۸٪ است؛ نقطه ذوب خاکستر آن حدود ۱۲۵۰ درجه سانتی‌گراد است؛ و درصد جرمی آن در حالت پوره‌ای نیز حدود ۶۰٪ می‌باشد. این نوع زغال، برای فرآیندهای گازسازی با استفاده از تخت ثابت و گازسازی با استفاده از مخلوط آب و زغال، مناسب است. به عنوان مثال، در صورت تولید سالانه ۴ میلیارد متر مکعب گاز طبیعی، فرض کنیم که از هر دو روش به نسبت ۵۰٪ برای تولید گاز طبیعی استفاده شود. نسبت زغال جامد به پودر زغال، ۱ به ۱ خواهد بود؛ زغال جامد برای فرآیند گازسازی با تخت ثابت و پودر زغال برای فرآیند گازسازی با مخلوط آب و زغال و همچنین برای استفاده در بویلرها به کار می‌رود. آب‌های زائد حاصل از فرآیند گازسازی با تخت ثابت که قابل تجزیه نیستند، می‌توانند جایگزین بخشی از آب مورد نیاز برای تهیه مخلوط زغال شوند؛ همچنین، لجن‌های بیولوژیکی حاصل نیز می‌توانند به عنوان مواد اولیه در مخلوط زغال استفاده شوند. به این ترتیب، آب‌های زائد قابل تجزیه نشدن و لجن‌های بیولوژیکی به درستی مدیریت شده و از نظر زیست‌محیطی بی‌خطر می‌شوند؛ همچنین، از زغال جامد و پودر زغال نیز بهینه استفاده می‌شود ； بدین ترتیب، هزینه‌های سرمایه‌گذاری و عملیاتی شرکت‌ها کاهش یافته و در زمینه صرفه‌جویی در آب و حفاظت از محیط زیست نیز بهبود چشمگیری حاصل شده است. ۶.۲ برنامه‌ریزی منطقی با تمرکز بر منابع آبی؛ برنامه‌ریزی متناسب با شرایط محلی و ارائه استدلال‌های علمی برای اثبات پایداری منابع آبی و ظرفیت‌های زیست‌محیطی ； فرآیند تبدیل زغال‌سنگ به گاز طبیعی، مصرف زیادی از منابع آبی را در پی دارد و استخراج گسترده زغال‌سنگ نیز تأثیرات عمیقی بر اکوسیستم‌های حساس زیست‌محیطی خواهد داشت. در حال حاضر، بیشتر پروژه‌های تولید گاز طبیعی از زغال‌سنگ در کشورمان در مناطق غربی مانند منچوری و شینجیانگ، که دارای منابع زغال‌سنگ فراوان اما منابع آبی محدودی هستند، متمرکز شده‌اند. توسعه تولید گاز طبیعی از زغال‌سنگ می‌تواند تأثیرات منفی قابل توجهی بر محیط زیستی که اصلاً در وضعیت حساسی قرار دارد، داشته باشد. بنابراین، مناطقی که دچار کمبود شدید آب هستند، باید توسعه گاز طبیعی تولیدشده از زغال‌سنگ را در چارچوب محدودیت‌های سختگیرانه مربوط به آب برنامه‌ریزی کنند. از منظر امنیت استراتژیک انرژی و ذخایر فنی، و با در نظر گرفتن کامل توانایی‌های محیط زیست و منابع آبی، استفاده از منابع زغال‌سنگ با کیفیت پایین که نسبتاً فراوان هستند، برای توسعه متعادل گاز طبیعی تولیدشده از زغال‌سنگ، ضروری است. با نزدیک شدن به اجرای قوانین جدید محیط‌زیستی در کشورمان، **سیاست‌های مربوط به توسعه گاز طبیعی تولیدشده از زغال‌سنگ، نشان‌دهنده نگرانی درباره مسائل زیست‌محیطی است؛ بنابراین این سیاست‌ها به تدریج به سمت حمایت محتاطانه از توسعه گاز طبیعی تولیدشده از زغال‌سنگ تغییر کرده‌اند. به عنوان مثال، در دستورالعمل‌های مربوط به ارزیابی‌های زیست‌محیطی برای پروژه‌های گاز طبیعی تولیدشده از زغال‌سنگ در سونیونگ‌نیو و ایلی‌شین‌تیان، به وضوح خواسته شده است که مسائلی مانند منابع آبی و ظرفیت محیطی مورد بررسی بیشتری قرار گیرند. بنابراین، توسعه گاز طبیعی تولیدشده از زغال‌سنگ باید با برنامه‌ریزی مناسب، بررسی‌های علمی و در چارچوب منابع موجود انجام شود.** ۶.۳ توجه به استفاده کارآمد و پاک از زغال‌سنگ؛ درک کامل وضعیت کلی تبدیل زغال‌سنگ به گاز طبیعی، اجرای کامل برنامه‌ها و سیاست‌های مربوطه، و با برنامه‌ریزی دقیق، اطمینان و اعتماد، «گازسازی زغال‌سنگ» را انجام داد تا تبدیل زغال‌سنگ در همان محل به شکل علمی صورت گیرد. در عین حال، شرکت‌ها از طریق نوآوری‌های فناورانه مداوم و بهبود روش‌های تولید، صرفه‌جویی در مصرف انرژی، کاهش مصرف منابع، کاهش آلاینده‌ها و صرفه‌جویی در مصرف آب، محیط زیست را بهبود بخشیده، هزینه‌ها را کاهش داده و نرخ بازدهی داخلی خود را افزایش می‌دهند. این امر منجر به وضعیتی سودمند برای شرکت‌ها، ** و محیط زیست می‌شود و استفاده جامع، پاک و کارآمد از زغال‌سنگ را فراهم می‌کند.