Thread Content
آخرین بار، این پست توسط «ماهی در بیابان» در تاریخ ۱۰-۱-۲۰۱۶ ساعت ۱۷:۳۸ ویرایش شد. به منظور تسهیل مدیریت خطرات و تحلیل ریسکهای هشت عملیات اصلی در صنایع شیمیایی، و همچنین افزایش آگاهی افراد نسبت به این ریسکها، از همگان خواسته میشود که مثالهایی ارائه دهند و درباره آنها بحث کنند
فکر میکنم نویسنده بتواند مطالب را بر اساس موضوعات مختلف جمعآوری کند؛ مثلاً این پست فقط برای جمعآوری اطلاعات مربوط به عملیات بالابردن اشیاء باشد و پست بعدی فقط برای اطلاعات مربوط به کارهایی که نیاز به استفاده از آتش دارند. من میتوانم عنوان آن را برای شما تغییر دهم؛ هفت پست دیگر را نیز میتوانید خودتان منتشر کنید
مروری بر حوادث بالابردن در صنعت پتروشیمی: عملیات بالابردن، یکی از مراحل کلیدی در فرآیند نصب تجهیزات صنعت پتروشیمی است. بهویژه در نصب تجهیزات بزرگ صنایع رفتوآمد، ویژگیهایی مانند قطر بزرگ تجهیزات، وزن زیاد آنها، همکاری چندین عملیات با یکدیگر و حجم زیاد کارهای انجام شونده در ارتفاع وجود دارد. موفقیت یا شکست در انجام این کارها، بر توسعه بازار و عملکرد تجاری شرکت تأثیر میگذارد؛ همچنین بر توسعه پایدار شرکت نیز تأثیرگذار است و سرنوشت مدیریت پروژه را تعیین میکند. به دلیل نیاز به کنترل سرمایهگذاری، در سالهای اخیر روند نصب تأسیسات پالایش و شیمیایی به سمت کاهش فضای زمینی و گسترش به فضاهای بالاتر حرکت کرده است؛ در نتیجه، حجم کارهای مربوط به بالابردن تجهیزات و خطرات مرتبط با آن نیز افزایش یافته و دشواریهای مدیریت و کنترل ایمنی نیز بیشتر شده است. بنابراین، مدیریت و کنترل ایمن عملیات بالابردن تجهیزات در ساخت پروژههای پالایش و شیمیایی، یکی از وظایف مهم مدیریت پروژهها در حال حاضر است. ۱. حوادث رایج در عملیات بالابردن تجهیزات: در زمینه ساخت و تولید تأسیسات پالایش نفت و شیمیایی، صرفنظر از فرآیند مورد استفاده، تجهیزات فرآوری معمولاً شامل دو دسته تجهیزات متحرک (مانند ماشینآلات و پمپها) و تجهیزات ثابت (یعنی تجهیزات فرآوری مانند مخازن و برجها) میباشند. بر اساس نیازهای فرآیند، برخی از تجهیزات روی پایههای بتنی روی زمین نصب میشوند؛ برخی دیگر روی پایههای بتنی در ارتفاعات بالا نصب میگردند؛ و برخی نیز روی چارچوبهای فلزی نصب میشوند. در میان تجهیزات پمپاژی و تجهیزات تبادل حرارتی، تجهیزات گروه موتورها از نظر عملیات بالابردن دشوارتر هستند؛ مانند کمپرسورها، پمپهای هوا و دستگاههای بزرگ دیگر، که معمولاً روی پایههای بتنی بزرگ در ساختمانها قرار میگیرند و بالابردن آنها نسبتاً دشوار است؛ در حالی که برای تجهیزات پمپاژی و تبادل حرارتی، به دلیل استفاده از جرثقیلهای بزرگ، عملیات بالابردن نسبتاً آسانتر است. مخازن معمولاً به مخازن عمودی و مخازن افقی تقسیم میشوند. مخازن افقی معمولاً به صورت کلی و با استفاده از جرثقیل، یکباره بالا آورده و در جای خود قرار میگیرند؛ مخازن عمودی و تجهیزات برجی اغلب به صورت بخشهای جداگانه بالا آورده شده، در هوا به هم متصل و جوش داده میشوند، یا میتوان آنها را در زمین به هم متصل و جوش داده، سپس یکباره بالا آورد. طرح اجرایی آن باید بر اساس شرایط محل پروژه و مدت زمان اجرا تعیین شود. در پروژههای جدید، معمولاً شرایط محل ساخت خوب است و از روش بارگیری یکجا و در یک مرحله (در صورتی که وزن اجازه دهد) استفاده میشود؛ اما در برخی موارد به دلیل وزن زیاد یا تأخیر در تحویل مواد، و همچنین محدودیتهای ناشی از تجهیزات یا فضای موجود، از روش بارگیری تدریجی استفاده میشود. در پروژههای بازسازی، مانند بازسازی برجهای قدیمی، به دلیل افزایش فاصله بین بخشهای برج یا تغییر فرآیندها، لازم است بخش بالایی برج تعویض شود و در این موارد نیز اغلب از روش جوشکاری در هوا استفاده میشود. دستگاههای تقسیمشده که تحویل داده میشوند، نیازمند استانداردهای بالایی از نظر فناوری ایمنی برای بالابردن هستند؛ همچنین عملیاتهای زیادی مانند «وارونه کردن» بخشهای انتقالی و درپوشها وجود دارد که این امر موجب دشواری در عملیات بالابردن میشود. به طور کلی، حوادث رایج در عملیات بالا بردن تجهیزات عموماً شامل موارد زیر هستند: (۱) تغییر شکل در نقطه اتصال گیرههای بالابردن به دیواره برج که منجر به خطرات احتمالی میشود. هنگام بالا بردن مخازن عمودی با استفاده از لولههای آویز، یک سر لوله مستقیماً به دیوار برج جوش داده میشود و سر دیگر آن با یک پلکه کور پوشانده میگردد. در صورت استفاده نادرست (عدم سازگاری)، این امر میتواند خطراتی برای عملیات بالابردن ایجاد کند. ۲) طناب جرثقیل —— آتشزدگی ناشی از الکتریسیته در طناب فولادی منجر به حوادث میشود. این نوع حوادث، رایجترین حوادث در عملیات بالابردن اجسام هستند. در محلهای ساخت پروژههای پالایش و شیمیایی، فعالیتهای متعددی به صورت همزمان انجام میشود که معمولاً پیچیده هستند؛ بهویژه سیمهای جوشکاری که به صورت متقاطع با یکدیگر قرار دارند و گاهی حتی نقاط برهنهای نیز وجود دارد. هنگامی که طناب بالابر اصلی با این سیمها تماس پیدا میکند، جرقه الکتریکی ایجاد شده و طناب بالابر اصلی پاره میشود و منجر به وقوع حادثه میگردد. (۳) استفاده نادرست از خودروهای کمکی، منجر به تصادف شد. چنین حوادثی اغلب زمانی رخ میدهد که وسیلهی بارگیری در حالت معلق باشد؛ هنگامی که وسیلهی بارگیری در حالت معلق قرار دارد، یکی از بخشهای جرثقیل به سمت پایین متمایل میشود و باعث انحراف مرکز ثقل شده و حادثه رخ میدهد. (۴) در فرآیند عملیات «وارونگی»، یک «بار ضربهای» ناگهانی باعث بروز حادثه شد. در فعالیتهای نصب، به دلیل الزامات فرآیند یا مراحل کاری، بخشی از برج یا مخزن و سایر اشیاء سنگین، در جهت عمودی ۱۸ درجه چرخانده میشوند تا موقعیت آنها از بالا به پایین تغییر کند؛ این کار به منظور تسهیل انجام مراحل بعدی مانند جوشکاری، نصب قطعات داخلی و پوششدهی است. این فرآیند بیشترین کاربرد را در ساخت راکتورها و بازسازیکنندههای دستگاههای کاتالیستی دارد و تمایل به بروز حوادث نیز در آن برجسته است؛ لذا محور اصلی و چالشبرانگیز مدیریت و کنترل ایمنی در حین بالابردن اجسام، همین فرآیند است. هنگامی که جسمی که قرار است بالا آورده شود در حالت بالابردن باشد و تا زاویه ۹ درجه چرخیده باشد، ناگهان یک «بار ضربهای» شدید در جهت چرخش ایجاد میشود که منجر به پارگی طناب اصلی بالابردن میگردد؛ در نتیجه جسم سقوط میکند. همچنین، بازوی بالابر به عقب پرتاب میشود و ممکن است شکسته شده و سقوط کند؛ این امر میتواند منجر به آسیبهای جانی نیز شود. ۵. استفاده نادرست از تجهیزات بالابری منجر به حوادث میشود. این نوع حوادث اغلب در فعالیتهای بالابردن مواد در مراحل میانی رخ میدهد؛ زمانی که متخصصان محاسبات مربوط به بار وارد شده بر طناب بالابر را اشتباه انجام میدهند و در نتیجه اپراتورها از تجهیزات و طنابهای بالابر به درستی استفاده نمیکنند. همچنین، اگر متخصصان درک کافی از آزادسازی انرژی پتانسیلی در حین بالابردن مواد در حالتهای مختلف نداشته باشند و طرح عملیات بالابردن نیز کامل نباشد، میتواند منجر به پارگی طناب فولادی بالابر شده و در نهایت حادثه رخ دهد. ۶. بروز حادثه در جریان انجام کار، به دلیل فرماندهی نادرست مسئول کنترل بالابردن اجسام. در شرایط تجهیزات مدرن، سطح هماهنگی بین انسان، ماشین و محیط نسبتاً بالا است. هنگام اجرای طرحهای ناقص، فشار وارد بر طناب بالابر اصلی مشخص میشود و در صورت بار بیش از حد، چراغهای زرد یا قرمز روشن میشوند یا هشدار داده میشود. در چنین شرایطی، اگر فرمانده عملیات در محل به موقع دستور اتخاذ اقدامات لازم را ندهد و کار را به زور ادامه دهد، ممکن است طناب فولادی بالابر اصلی پاره شده و منجر به حوادث بزرگی شود. ۷) در بالابردن اجسام بزرگ، بررسی کامل قبل از عملیات انجام نمیشود و خطرات احتمالی به موقع رفع نمیگردند که منجر به وقوع حوادث میشود. ۲. شدت پیامدهای حوادث در عملیات بالابردن اجسام: (الف) وقوع حوادث به صورت گروهی. عملیات بالابردن، تفاوت زیادی با روش کار ثابت یک نفر و یک دستگاه در محدودههای کوچک دارد. عملیات بالابردن نیازمند مشارکت چندین نفر و همکاری متقابل است. در فرآیند ساخت پروژههای پتروشیمی، تعداد زیادی از کارگران در منطقه عملیات بالابردن حضور دارند و در صورت وقوع حادثه، افراد زیادی درگیر آن میشوند. ۲. پیامدهای حادثه جدی است. حوادث بالابردن، علاوه بر ایجاد آسیب به افراد، اغلب منجر به خسارت گسترده به تجهیزات و امکانات نیز میشود. بهویژه سقوط تجهیزات و فروپاشی و بیثباتی سازههای فلزی، اغلب منجر به حوادث جدی میشود. هرچه محدوده کار بالابری گستردهتر و تناژ بالابر بیشتر باشد، میزان خطرات ناشی از حوادث نیز شدیدتر خواهد بود. (۳) تمرکز انواع حوادث. حوادث ناشی از آسیبهای مکانیکی، از جمله انواع اصلی حوادث در فرآیندهای بالابردن اجسام هستند؛ مانند سقوط اجسام سنگین، فشار و له شدن، برخورد اجسام با انسانها، و واژگونی جرثقیلها. علاوه بر این، ممکن است دچار برقگرفتگی یا سایر آسیبهای ناشی از مواد شویم. تعداد و تمرکز انواع حوادثی که ممکن است در یک دستگاه رخ دهد، در هیچ ماشین دیگری نادر است. سوم، تحلیل علل حوادث: با بررسی انواع حوادثی که در فرآیندهای بالابردن وسایل در پروژههای نفتی و شیمیایی رخ میدهد، از دیدگاه ایمنی سیستماتیک، میتوان گفت که این حوادث ناشی از رفتارهای ناایمن انسانها و وضعیتهای ناایمن اشیاء و سایر عوامل خطرناک است. نظریه زنجیره علت و معلولی حوادث مدرن معتقد است که رفتارهای ناامن انسانها و وضعیتهای ناامن اشیاء، ناشی از دلایل فردی و شرایط کاری هستند و علل مستقیم بروز حوادث محسوب میشوند؛ در حالی که علل اساسی و عمیقی که پشت رفتارهای ناامن انسانها و وضعیتهای ناامن اشیاء نهفته است، خطاهای مدیریتی میباشد. شایان توجه است که این دو عامل، یعنی انسان و اشیاء، در واقع با یکدیگر در رابطه علت و معلولی قرار دارند؛ برای مثال، گاهی وضعیت ناامن اشیاء باعث رفتارهای ناامن انسان میشود، و رفتارهای ناامن انسان نیز منجر به وضعیت ناامن اشیاء میگردد. (۱) تحلیل رفتارهای ناامن انسانی
رفتارهای ناامن انسانی بر اساس عوامل فیزیولوژیکی، روانشناختی، محیطی و رفتاری به وجود میآیند. این رفتارها نوعی خطا هستند؛ ممکن است در فرآیند کار اپراتورها منجر به خطا شوند، یا در فرآیند کار مدیران، باعث خطاهای مدیریتی گردند. دلایل اصلی رفتارهای ناامن عبارتند از:
۱. آموزشهای لازم در زمینه ایمنی ارائه نشده، و آگاهی افراد نسبت به ایمنی کافی نیست. آموزشهای ایمنی کافی نیست، دانش و مهارتهای فردی دارای نقص هستند، آگاهی از مسائل ایمنی کم است؛ این امور منجر به رفتارهای ناایمن، بیدقتی در کار، آمادگی ناکافی برای انجام کار، و تدوین ناقص اقدامات فنی ایمنی میشود. نظریه ایمنی صنعتی معتقد است که رفتارهای نامناسب انسان، در وهله اول ناشی از نگرشهای نادرست است. در موارد بالابردن اجسام بزرگ، پیش از عملیات بالابردن، باید یک بررسی جامع انجام شود؛ یعنی وضعیت ناامنی نقاط مهار زمینی، طنابها، دستگاههای بالابر و سایر تجهیزات مربوطه بررسی گردد. به دلیل بیدقتی، بسیاری از خطرات شناسایی نشدند و این امر منجر به وقوع حوادث در حین عملیات بالابردن شد. همچنین، برخی از فرماندهان عملیات بالابردن، بدون توجه به قوانین، صرفاً بر اساس تجربه، باز هم عملیات بالابردن را انجام دادند و این امر باعث بروز حوادث شد. شرایط کاری میتوانند باعث خطا شوند، اما وضعیت ناامن اشیاء را میتوان با رفتار صحیح انسانها برطرف کرد. دلیل وقوع حوادث نیز «خطاهای انسانی» است که نشانهای از کنترل ناکافی مدیریتی محسوب میشود. آگاهی کم کارکنان از مسائل ایمنی، عدم رعایت استانداردها در انجام کار و اشتباهات مدیران، نشاندهنده کاستیهای آموزش و تربیت ایمنی است. ۲. کمبود دانش و مهارتها، و اقدامات ایمنی لازم برای ساختوساز ناکافی است. عدم توجه کافی تکنسینها به فرآیندهای انجام کار و عدم وضوح در ارائه دستورالعملهای فنی، منجر به بروز حوادث میشود؛ این موضوع ناشی از «خطاهای انسانی» توسط مدیران است و نشاندهنده مشکلات مربوط به مدیریت جامع سازمان است. در فعالیتهای بالابردن در مراحل میانی هماهنگسازی، مانند عملیات «چرخش»، متخصصان هنگام تدوین برنامه عملیات، اغلب به وضعیت بالابردن در هوا، وضعیت چرخش و وضعیت پایان چرخش توجه میکنند؛ اما محاسبات مربوط به «بار ضربهای» که در هنگام گذار از وضعیت بالابردن در هوا به وضعیت چرخش ایجاد میشود، دقیق نیست و گاهی حتی وجود این پدیده ضربهای نادیده گرفته میشود. این امر میتواند منجر به وقوع حوادث شود. علاوه بر این، هنگام بالا بردن تجهیزات برج، اگر تفاوت فشار داخلی و خارجی در هنگام جوشکاری لولههای آویز در نظر گرفته نشود، منجر به تغییر شکل دیوارههای برج میشود و خطراتی برای بروز حوادث ایجاد میکند. بنابراین، همراه با برنامه کاری، باید برنامهای برای اقدامات ایمنی نیز وجود داشته باشد و این اقدامات باید مناسب و مؤثر باشند. طرح فنی ناقص بودن، بیدقتی افراد مسئول تأیید طرح، بررسی نکردن دقیق فرمولها هنگام بررسی طرح، و امضای عجولانه، همگی مسائلی هستند که نمیتوان نادیده گرفت. تجربه نشان داده است که حوادث ناشی از رفتارهای ناامن انسان، از یک سو منجر به خسارات مالی مستقیم میشود؛ و از سوی دیگر، باعث خسارات مالی غیرمستقیمی میگردد که ارزیابی آن دشوار است. این موضوع شامل جنبههای مختلفی مانند اعتبار شرکت، صلاحیتها، توسعه بازار و عملکرد اقتصادی آن میشود. تقویت بیشتر آگاهی کارکنان از اصول ایمنی در هنگام کار، بهبود سطح مهارتهای مدیریت ایمنی در میان پرسنل فنی، و ارتقای سطح مدیریت جامع سازمان، میتواند به حذف حداکثری عوامل خطرناک منجر شده و از وقوع حوادث جلوگیری کند. (۲) تحلیل وضعیت ناامن اشیاء: در شرایط تجهیزات مدرن، با ارتقای سطح فناوریهای ایمنی، سطح هماهنگی «انسان، ماشین و محیط» نیز روز به روز بالاتر میشود. به دلیل پیچیدگی محل انجام عملیات بالابردن در پروژههای ساختمانی پتروشیمی، اغلب شاهد انجام فعالیتهای متقاطع هستیم که باعث ایجاد چالشهایی در مدیریت ایمنی عملیات بالابردن میشود. وضعیتهای ناامن مربوط به اشیاء میتواند در تمام مراحل فرآیند ساخت و ساز رخ دهد و عمدتاً در موارد زیر مشهود است: ۱. وضعیت ناامن سطح زمین؛ هنگام قرار دادن وسایل، حتی با اتخاذ اقدامات لازم، به دلیل خطر فروپاشی زمین، ممکن است حوادث بالابردن رخ دهد. ۲. بیرون آمدن سیم ولتاژ برق، باعث الکتریسیتهزدگی سازههای فلزی محل، تجهیزات حفاظت فردی و تجهیزات برج میشود؛ هنگامی که طناب اصلی جرثقیل با آن در تماس قرار میگیرد، جرقههای الکتریکی ایجاد شده و منجر به پارگی طناب فولادی و وقوع حادثه میگردد. ۳. عوامل محیطی مانند رطوبت هوا، باعث کاهش عملکرد دستگاهها (مانند جکها) میشود؛ در صورت عدم توجه به بررسی و نگهداری آنها، میتواند منجر به بروز حوادث شود. ۴. وضعیت ناامن اشیاء که در نتیجه رفتارهای انسانی ایجاد میشود، مانند: در حین بالا بردن اشیاء، اپراتور از دسته کنترلی به اشتباه استفاده کرده و منجر به سقوط آنها میشود. همچنین، وقتی جوشکار سیم را میکشد و به طناب فولادی آسیب میرساند اما گزارش نمیدهد، این امر نیز اغلب باعث بروز حوادث میشود. همانطور که گفته شد، وضعیت ناامن اشیاء ناشی از عوامل محیطی در محل کار، نقصهای مدیریت ساختوساز به شیوهای متمدن، و سایر عوامل، در نهایت بازتابدهنده نقصهای سطح مدیریت جامع شرکت نیز هستند. چهارم: اقدامات کنترلی مدیریتی
تحلیل رفتارهای ناایمن انسانها و وضعیتهای ناایمن اشیاء، نشان میدهد که چه مشکلات ناشی از رعایت نکردن استانداردهای لازم در فرآیندهای کاری باشد و چه مشکلات مربوط به محیط کار، همگی ریشه در کمبود کنترلهای مدیریتی دارند؛ یعنی منابع خطرناک به درستی مدیریت و کنترل نشدهاند. با توجه به تحلیل دلایل فوقالذکر بروز حوادث، در عملیاتهای ساختمانی صنعت پتروشیمی، مدیریت و کنترل ایمنی عملیات بالابردن بار، ابتدا باید با تکمیل سیستم مدیریت ایمنی و مکانیسمهای عملکردی سازمان، بر پیشگیری از حوادث تمرکز شود؛ همچنین، مدیریت و کنترل خطاهای انسانی باید مورد توجه ویژه قرار گیرد و کارهای زیر باید به خوبی انجام شوند: (۱) تقویت اجرای مسئولیتهای افراد مسئول در سطوح مختلف. در مورد مواردی که عدم جدیت در تأیید طرحها منجر به بروز حوادث شده است، باید در زمینههایی مانند سیستم مدیریتی، مکانیسمهای عملیاتی و سیستم مسئولیتپذیری رهبران، تغییرات و بهبودهای مداوم ایجاد شود؛ همچنین باید قوانین، استانداردها و مقررات لازم در زمینه ایمنی کاری تدوین و اجرا گردد. بر مدیریت مبتنی بر اهداف تأکید شده و سیستم مسئولیتپذیری ایمنی کاری با رئیس ارشد سازمان به عنوان مسئول اصلی، به طور کامل اجرا شود؛ همچنین باید خطرات پنهان شناسایی شده و اقدامات لازم برای جلوگیری از بروز حوادث انجام گیرد. ۲. تقویت آموزش و ارتقای سطح ایمنی. در راستای رفع نگرشهای نادرست، کاستیهای مربوط به مهارتهای عملیاتی و همچنین نقصهای دانش و مهارتهای مدیران در فعالیتهای بالابردن تجهیزات پالایشی، باید از ارتقای کیفیت انسانها شروع کرد و به طور فعال آموزشها و دورههای مربوط به ایمنی را اجرا کرد. باید بر آموزش قوانین ایمنی و استانداردهای عملیاتی تأکید ورزید؛ در روشهای آموزشی نیز باید به ترکیب علمی بودن و روشهای مناسب توجه کرد، همچنین باید از پاداش و تنبیه به طور همزمان استفاده کرد. باید کارها را از سه جنبه فنی، آموزشی و اجرای اجباری پیش برد؛ با تلاشهای مداوم، در حالی که کیفیت انسانها به طور مداوم ارتقا مییابد، سطح مدیریت جامع شرکت نیز بهبود خواهد یافت. (۳) تلاش برای بهبود تجهیزات فنی ایمنی در شرکتها. تا حد امکان باید از تدابیر فنی ایمنی استفاده کرد؛ زیرا انسانها دارای فعالیتهای خودمختارانهای هستند و عوامل متغیر در محیط نیز زیاد است. تنها تکیه بر آموزش و تربیت، اثربخشی محدودی دارد. همچنین، در صورت امکان اقتصادی، باید تجهیزات و وسایل حفاظتی برای کارکنان بهبود یافته و سطح تجهیزات مدرن شرکتها نیز به طور مداوم ارتقا یابد. (چهار) تقویت کنترل مدیریتی در تمام مراحل فرآیند کار. باید بر مدیریت ایمنی سیستم تأکید ورزید و مدیریت ایمنی عملیات بالابردن را در سطح تمام کارکنان، در تمام مراحل و از همه جهات تقویت کرد؛ در هیچ مرحلهای نباید غفلت کرد، چه از نظر طرحهای فنی و چه از نظر اقدامات ایمنی. از مرحله توضیحات فنی عملیات تا کل فرآیند اجرایی در محل، و حتی پس از پایان عملیات، هرگاه برنامهای برای فعالیتهای تولیدی وجود داشته باشد، باید برنامهای نیز برای اقدامات ایمنی وجود داشته باشد؛ هرگاه نقاط کلیدی در عملیات ساختمانی وجود داشته باشد، باید نقاط کلیدی مربوط به نظارت ایمنی نیز مشخص شود و مدیریتی چندجانبه و جامع اعمال گردد.
در شرکتهای صنایع شیمیایی، تعداد حوادث بالابری در زمان ساختوساز و تعمیرات نباید زیاد باشد؛ پیشنهاد میشود که صاحب پست عمدتاً حوادث بالابری را در دوران فعالیت تولیدی جمعآوری کند