۴۰ اصل پایه‌ای در آتش‌نشانی که باید به خاطر سپرده شود

Thread Content

۰۱. احتراق را می‌توان به احتراق با شعله و احتراق بدون شعله تقسیم کرد. برای وقوع و پیشرفت احتراق، سه شرط ضروری وجود دارد: ماده قابل احتراق، اکسیدکننده (ماده کمک‌کننده به احتراق) و دما (منبع ایجاد شعله). ۰۲، منابع شعله‌زا رایج: آتش آشکار، قوس الکتریکی، جرقه الکتریکی، صاعقه، دمای بالا، منابع شعله‌زای خودبه‌خودی (فسفر سفید، آلومینیوم آلکیلی که در هوا به‌طور خودبه‌خودی آتش می‌گیرند) ； فلزاتی مانند پتاسیم و سدیم در تماس با آب دچار آتش‌سوزی می‌شوند ； مواد قابل اشتعال و سوختنی در تماس با اکسیدکننده‌ها، پراکسیدها و غیره دچار آتش‌سوزی می‌شوند). ۰۳، هرچه نقطه شعله پایین‌تر باشد، خطر آتش‌سوزی بیشتر است و برعکس. نقطه اشتعال مرتبط با فشار بخار اشباع مایعات قابل اشتعال است؛ هرچه فشار بخار اشباع بالاتر باشد، نقطه اشتعال پایین‌تر خواهد بود. هنگامی که دمای مایع بالاتر از نقطه شعله‌وری آن باشد، این مایع می‌تواند در هر لحظه توسط منبع آتش ذغالی شود یا به طور خودبه‌خود منفجر شود؛ اما اگر دمای مایع پایین‌تر از نقطه شعله‌وری باشد، مایع دچار شعله‌وری نخواهد شد و قطعاً آتش نخواهد گرفت. ۰۴، نقطه شعله‌وری بنزین منفی ۵۰ درجه سانتی‌گراد است و نقطه شعله‌وری نفت سفید بین ۳۸ تا ۷۴ درجه سانتی‌گراد می‌باشد. بر اساس میزان بالا یا پایین بودن نقطه شعله‌وری، می‌توان دسته خطر آتش‌سوزی در مکان‌های تولید، فرآوری و ذخیره‌سازی مایعات قابل اشتعال را تعیین کرد: مکان‌هایی با نقطه شعله‌وری کمتر از ۲۸ درجه سانتی‌گراد، جزو دسته الف هستند ； آنهایی با نقطه شعله‌وری بین ۲۸ درجه سانتی‌گراد تا کمتر از ۶۰ درجه سانتی‌گراد، جزو دسته بی محسوب م ； آنهایی که نقطه شعله‌وری آن‌ها ≥ ۶۰ درجه سانتی‌گراد است، جزو دسته سوم مح ۰۵. نقطه اشتعال مایعات قابل اشتعال، معمولاً ۱ تا ۵ درجه سانتی‌گراد بالاتر از نقطه جوشش آن‌ها است؛ هرچه نقطه جوشش پایین‌تر باشد، این تفاوت کمتر خواهد بود. به‌ویژه در محیط‌های با ظروف باز، تشخیص نقطه جوشش و نقطه اشتعال دشوار است. بنابراین، برای ارزیابی میزان خطر آتش‌سوزی در این نوع مایعات، معمولاً از نقطه شعله‌وری استفاده می‌شود. ۰۶. هرچه نقطه اشتعال پایین‌تر باشد، خطر وقوع آتش‌سوزی بیشتر می‌شود. ۰۷، روش‌های احتراق گاز به دو دسته تقسیم می‌شوند: احتراق انتشاری (مانند پختن با گاز، روشن کردن چراغ‌ها با گاز، جوشکاری با گاز و غیره) و احتراق پیش‌آمیخته (احتراق در چراغ‌های گازی). ۰۸، احتراق مایعات: اشتعال ناگهانی (دمای حداقل)، جوشش و پاشش. ۰۹، در شرایط عادی، رخ دادن جوشش بسیار زودتر از رخ دادن پاشش اتفاق می‌افتد. زمان وقوع جوشش به نوع نفت خام و میزان رطوبت آن بستگی دارد. بر اساس آزمایش‌ها، نفت حاوی ۱٪ رطوبت، پس از ۴۵ تا ۶۰ دقیقه سوختن، دچار جوشش می‌شود. زمان وقوع پاشش، به ضخامت لایه نفت، سرعت حرکت موج حرارتی و سرعت احتراق نفت بستگی دارد. ۱۰. احتراق جامد: احتراق تبخیری، احتراق تجزیه‌ای، احتراق سطحی، احتراق دودزا (احتراق خفیف)، احتراق پویا (انفجار). ۱۱. محصولات احتراق کامل عبارتند از CO2 (گاز) که از اکسیداسیون C موجود در مواد قابل احتراق تشکیل می‌شود، H2O (مایع) که از اکسیداسیون H به دست می‌آید، و SO2 (گاز) که از اکسیداسیون S تولید می‌شود. ۱۲. محصولات احتراق ناکامل شامل CO، NH3، الکل‌ها، آلدهیدها، اترها و غیره می‌باشند. ۱۳. نقطه جوش فلزات فرار معمولاً کمتر از نقطه ذوب اکسیدهای آن‌هاست (به جز پتاسیم)، در حالی که برای فلزات غیرفرار، نقطه ذوب اکسیدهایشان کمتر از نقطه جوش فلزات است. ۱۴. خطرات محصولات احتراق: سمیت و کاهش شدت نور؛ طول موج نور مرئی معمولاً بین ۰٫۴ تا ۰٫۷ میکرومتر است. اندازه ذرات دود در دودهای ناشی از آتش‌سوزی‌ها، معمولاً بین چند میکرومتر تا چند ده میکرومتر است. از آنجایی که d > 2λ، ذرات دود برای نور مرئی نامرئی هستند. ۱۵، آتش‌سوزی نوع A: آتش‌سوزی مواد جامد ； آتش‌سوزی نوع B: آتش‌سوزی مواد مایع یا جامد قابل ذوب شدن. مانند آتش‌سوزی نفت گازوئیل، نفت خام، متانول، اتانول، استوانه و پارافین ； آتش‌سوزی دسته C: آتش‌سوزی گازی ； آتش‌سوزی دسته D: آتش‌سوزی فلزات ； آتش دسته E: آتش الکتریکی ； آتش‌سوزی نوع F: آتش‌سوزی مواد غذایی در دستگاه‌های پخت و پز (مانند چربی‌های حیوانی و گیاهی). ۱۶. طبق میزان خسارات ناشی از حوادث آتش‌سوزی، دسته‌بندی به شرح زیر است: (۱) آتش‌سوزی‌های بسیار جدی: به آتش‌سوزی‌هایی گفته می‌شود که منجر به مرگ ۳۰ نفر یا بیشتر، یا آسیب جدی به ۱۰۰ نفر یا بیشتر، یا خسارت مالی مستقیم بیش از ۱۰۰ میلیون یوان شوند ； (۲) آتش‌سوزی بزرگ: به آتش‌سوزی‌ای گفته می‌شود که منجر به مرگ ۱۰ تا ۳۰ نفر، یا آسیب جدی به ۵۰ تا ۱۰۰ نفر، یا خسارت مالی مستقیم از ۵۰ میلیون یوان تا ۱۰۰ میلیون یوان شود ； (۳) آتش‌سوزی بزرگ: به آتش‌سوزی‌ای گفته می‌شود که منجر به مرگ ۳ نفر تا ۱۰ نفر، یا مجروحیت شدید ۱۰ نفر تا ۵۰ نفر، یا خسارت مالی مستقیم از ۱۰ میلیون یوان تا ۵۰ میلیون یوان شود ； (۴) آتش‌سوزی‌های معمولی: به آتش‌سوزی‌هایی گفته می‌شود که منجر به مرگ کمتر از ۳ نفر، یا زخمی شدن کمتر از ۱۰ نفر، یا خسارات مستقیم کمتر از ۱۰ میلیون یوان شود. توجه: «بالاتر» شامل خود عدد می‌شود، و «پایین‌تر» شامل خود عدد نمی‌شود. ۱۶، دلایل رایج وقوع آتش‌سوزی: مشکلات الکتریکی، سیگار کشیدن، بی‌احتیاطی در استفاده از آتش در زندگی روزمره، بی‌احتیاطی در فرآیندهای تولیدی، خرابی تجهیزات، بازی با آتش، آتش‌افروزی، و ضربه صاعقه. ۱۸، سه روش انتقال حرارت وجود دارد: هدایت حرارتی، همرفت حرارتی و تابش حرارتی. ۱۹، نیروهای محرک جریان دود شامل اثر قوس دودکشی ناشی از تفاوت دمای داخل و خارج، تأثیر بادهای خارجی، و تأثیر سیستم‌های تهویه و تهویه مطبوع است. ۲۰، در ابتدای آتش‌سوزی، سرعت گسترش دود در جهت افقی ۰٫۳ متر بر ثانیه است؛ هنگامی که سوختن شدیدتر می‌شود، سرعت گسترش دود می‌تواند به ۰٫۵ تا ۳٫۰ متر بر ثانیه برسد ； سرعت انتشار دود در مسیر پله‌ها یا سایر کانال‌های عمودی می‌تواند بین ۳٫۰ تا ۴٫۰ متر بر ثانیه باشد. سرعت راه رفتن انسان در سطح صاف حدود ۱.۵ تا ۲.۰ متر بر ثانیه است، و هنگام بالا رفتن از پله‌ها این سرعت حدود ۰.۵ متر بر ثانیه می‌باشد؛ بنابراین سرعت بالا رفتن انسان از پله‌ها **کمتر از سرعت جریان دود در جهت عمودی** است. بنابراین، وقتی ساختمان در آتش می‌سوزد، دویدن به سمت طبقات بالا خطرناک است. ۲۱، چند مرحله از رشد آتش‌سوزی ساختمانی: مرحله رشد اولیه، مرحله رشد کامل، مرحله کاهش. ۲۲. اصول و روش‌های پایه خاموش کردن آتش: خنک‌سازی، جداسازی، خفگی (به طور کلی، هنگامی که غلظت اکسیژن کمتر از ۱۵٪ باشد، امکان ادامه احتراق وجود ندارد)، سرکوب شیمیایی (مواد مورد استفاده برای سرکوب شیمیایی آتش عبارتند از پودر خشک و هفت‌فلوئوروپروپان). ۲۳. برای انفجار گرد و غبار قابل اشتعال، سه شرط لازم است: اول اینکه خود گرد و غبار دارای خواص انفجاری باشد؛ دوم اینکه گرد و غبار باید در هوا معلق باشد و با هوا ترکیب شده تا به غلظت لازم برای انفجار برسد؛ سوم اینکه منبعی برای ایجاد اشتعال وجود داشته باشد. ۲۴. ویژگی‌های انفجار گرد و غبار عمدتاً شامل موارد زیر است: (۱) انفجار مداوم بزرگترین ویژگی انفجار گرد و غبار است؛ زیرا انفجار اولیه، گرد و غبار را به هوا می‌لرزاند و در فضای جدید، مخلوطات منفجره بیشتری تشکیل شده که منجر به انفجار مجدد می‌شود ； (۲) انرژی حداقلی مورد نیاز برای انفجار گرد و غبار نسبتاً بالا است؛ معمولاً بیش از چند ده میلی‌جول، و همچنین روشن کردن سطوح گرم، کار دشواری است ； (۳) در مقایسه با انفجار گازهای قابل اشتعال، افزایش فشار در انفجار ذرات به آرامی اتفاق می‌افتد، فشار بالاتر برای مدت طولانی‌تری پایدار است، انرژی آزاد شده زیادتر بوده و خسارت وارد شده نیز شدیدتر است. ۲۵. هرچه میزان رطوبت در هوا بالاتر باشد، انرژی حداقلی لازم برای انفجار گرد و غبار نیز بیشتر خواهد بود ； با افزایش میزان اکسیژن، محدوده غلظت‌های منفجره گسترش می‌یابد ； وجود گازهای قابل اشتعال در محیط‌های پر از گرد و غبار، **خطر انفجار گرد و غبار را افزایش می‌دهد.** ۲۶. مواد مختلف، به دلیل تفاوت‌های خواص فیزیکی و شیمیایی‌شان، دارای محدوده انفجاری متفاوتی هستند ； حتی برای یک ماده، در شرایط محیطی مختلف، حد انفجار آن متفاوت است. اگر محدوده حد انفجار در اکسیژن گسترده‌تر از محدوده حد انفجار در هوا باشد، حد پایین آن کاهش خواهد یافت. ۲۷. هرچه انرژی منبع اشتعال برای مخلوط قابل احتراق بیشتر باشد، محدوده حد انفجار آن گسترده‌تر شده و خطر انفجار نیز بیشتر می‌گردد. ۲۸. با افزایش فشار اولیه مخلوط گازها، محدوده انفجار گسترده‌تر شده و خطر انفجار نیز افزایش می‌یابد. شایان توجه است که در مخلوط گازی از کربن مونوکسید خشک و هوا، با افزایش فشار، محدوده حد انفجار آن کاهش می‌یابد. ۲۹. هرچه دمای اولیه مخلوط گازها بالاتر باشد، محدوده حد انفجار آن مخلوط گسترده‌تر شده و خطر انفجار نیز بیشتر می‌گردد. ۳۰. افزودن گازهای بی‌فعال به مخلوط قابل اشتعال، باعث کوچک‌تر شدن محدوده حدود انفجار می‌شود؛ معمولاً حد بالا کاهش می‌یابد و تغییر در حد پایین پیچیده‌تر است. هنگامی که مقدار گاز خنثی افزوده‌شده از حد مشخصی فراتر رود، هیچ نسبتی از ترکیب گازها نمی‌تواند منجر به انفجار شود. ۳۱. با افزایش غلظت گازهای قابل اشتعال یا بخارات مایعات در مخلوط منفجره، گرمای تولید شده در اثر انفجار افزایش یافته و فشار نیز بالاتر می‌شود. هنگامی که غلظت مواد قابل اشتعال در مخلوط، کمی بالاتر از غلظت استوکیومتری شود، این مواد با اکسیژن موجود در هوا واکنش کاملی دارند؛ بنابراین حرارت تولید شده در اثر انفجار بیشترین مقدار را داشته و فشار نیز بیشترین میزان خواهد بود. هنگامی که غلظت مواد قابل اشتعال در مخلوط از غلظت استوکیومتری فراتر می‌رود، گرمای تولید شده در انفجار و فشار ناشی از آن با افزایش غلظت مواد قابل اشتعال کاهش می‌یابد. ۳۲. منابع احتراق رایجی که می‌توانند باعث انفجار شوند، عمدتاً شامل منابع احتراق مکانیکی، منابع احتراق حرارتی، منابع احتراق الکتریکی و منابع احتراق شیمیایی هستند. ۳۳. کمترین انرژی لازم برای ایجاد انفجار، همان حساسیت آن ماده است. ۰۲. گازهای قابل اشتعال، گازهایی هستند که در دمای ۲۰ درجه سانتی‌گراد و فشار استاندارد ۱۰۱.۳ کیلوپاسکال، حد پایین اشتعال آن‌ها ≤ ۱۳٪ (از نظر حجم) باشد، یا محدوده اشتعال آن‌ها حداقل ۱۲ درصد باشد (یعنی تفاوت بین حد بالا و پایین غلظت اشتعال). ۳۴. گازهای قابل اشتعال به دو دسته تقسیم می‌شوند. درجه ۱: حد پایین انفجار < ۱۰٪ ； یا صرف‌نظر از حد پایین انفجار، محدوده حد انفجار ≥ ۱۲ درصد است ； درجه ۲: ۱۰٪ ≤ حد پایین انفجار < ۱۳٪، و محدوده حد انفجار کمتر از ۱۲ درصد است. در کاربردهای عملی، گازهایی که حد پایین انفجار آن‌ها کمتر از ۱۰٪ است، معمولاً در دسته مواد خطرناک آتش‌سوزی نوع الف قرار می‌گیرند؛ در حالی که گازهایی که حد پایین انفجار آن‌ها برابر یا بیشتر از ۱۰٪ است، در دسته مواد خطرناک آتش‌سوزی نوع ب قرار می‌گیرند. ۳۵. به طور کلی، گازهایی که از ترکیبات ساده تشکیل شده‌اند، مانند هیدروژن (H2)، نسبت به گازهایی مانند متان (CH4) و کربن مونوکسید (CO)، قابلیت اشتعال بیشتری دارند؛ سرعت اشتعال آن‌ها بالاتر است، دمای شعله نیز بیشتر می‌باشد و خطر انفجار در آن‌ها بیشتر است. ۳۶. گازهای قابل اشتعال با پیوندهای شیمیایی ناسیر، خطر آتش‌سوزی بیشتری نسبت به گازهای قابل اشتعال متناظر با پیوندهای سیر دارند. ۳۷. گازهای قابل اشتعال، هنگامی که فشار ثابت باقی می‌ماند، دمای گاز متناسب با حجم آن است ； هنگامی که دما ثابت باقی می‌ماند، حجم گاز برعکس فشار است؛ یعنی هرچه فشار بیشتر باشد، حجم کمتر می‌شود ； هنگامی که حجم ثابت باقی می‌ماند، دمای گاز متناسب با فشار آن است؛ یعنی هرچه دما بالاتر باشد، فشار نیز بیشتر خواهد بود. ۳۸. هرچه ناخالصی‌های مایع یا جامد در گاز بیشتر باشد، در اکثر موارد بار الکتریستاتیک تولید شده نیز بیشتر خواهد بود ； هرچه سرعت جریان گاز بیشتر باشد، بار الکتریستاتیک تولید شده نیز بیشتر خواهد بود. ۳۹. مواد را از فولاد آلیایی با فشار بالا و حاوی مقادیر مشخصی فلزات نادر مانند کروم و مولیبدن تولید کرده، و استحکام آن‌ها در برابر فشار را به طور دوره‌ای بررسی نمود. ۴۰. مایعات قابل اشتعال به سه دسته تقسیم می‌شوند. (۱) درجه ۱. نقطه جوش اولیه ≤۳۵℃ ； (۲) دسته II. نقطه جوش کمتر از ۲۳ درجه سانتی‌گراد، و نقطه جوش اولیه بیشتر از ۳۵℃ ； (۳) دسته سوم. ۲۳℃ ≤ نقطه جوش شعله‌وری ≤ ۳۵℃، و نقطه جوش اولیه بالاتر از ۳۵ است℃ ； یا نقطه شعله‌وری بالاتر از ۳۵ درجه سانتی‌گراد و معادل یا کمتر از ۶۰ درجه سانتی‌گراد، و نقطه جوش اولیه بالاتر از ۳۵ درجه سانتی‌گراد و سوختن مداوم. در کاربردهای عملی، معمولاً مایعاتی با نقطه شعله‌وری کمتر از ۲۸ درجه سانتی‌گراد در دسته مواد خطرناک آتش‌سوزی نوع الف قرار می‌گیرند؛ مایعاتی با نقطه شعله‌وری برابر یا بیشتر از ۲۸ درجه و کمتر از ۶۰ درجه سانتی‌گراد نیز در دسته مواد خطرناک آتش‌سوزی نوع ب قرار می‌گیرند؛ نقطه شعله‌وری…