Kimya sektöründeki sekiz büyük iş kazası örneğinden biri: Kimyasal malzeme kaldırma kazası

Bence konu sahibi konulara göre toplayabilir; mesela bu gönderi sadece kaldırma işlemleriyle ilgili içerikleri toplasın, bir sonraki gönderi ise sadece açık alev kullanımıyla ilgili olanları toplasın. Başlığı sizin için düzenleyeyim, diğer yedi gönderiyi ise kendiniz paylaşabilirsiniz

Petrokimya sektöründe kaldırma işlemleriyle ilgili kazaların genel bir değerlendirmesi: Kaldırma işlemleri, petrokimya tesislerinin kurulumunda kritik bir rol oynar. Özellikle büyük ölçekli rafineri ve kimya tesislerinin kurulumunda, ekipmanların çapının büyük olması, ağırlıklarının fazla olması, çok sayıda farklı işin bir arada yürütülmesi ve yüksek yerlerde çalışılması gibi özellikler bulunur. İnşaat işlemlerinin güvenli ve verimli bir şekilde tamamlanabilmesi, şirketin pazar geliştirme ve işletme performansını etkiler; şirketin sürdürülebilir gelişimini belirler ve proje yönetiminin başarısını veya başarısızlığını ortaya koyar. Yatırım kontrolü gereklilikleri nedeniyle, son yıllarda rafineri tesislerinin kurulumunda yer kaplamasını azaltarak mekansal alanlara yönelme eğilimi gözlemlenmektedir. Bu durum, kaldırma işlemlerinin miktarını ve risklerini artırmakta; güvenlik yönetimi ve kontrolünün zorluğu da daha da artmaktadır. Bu nedenle, rafineri ve petrokimya tesislerinin inşaatında ekipmanların kaldırılması sırasındaki güvenlik yönetimi ve kontrolünün sağlanması, günümüzde proje yönetiminin karşılaştığı önemli görevlerden biridir. I. Kaldırma işlemlerinde sık görülen kazalar: Rafineri ve kimyasal tesislerin inşası ve üretimi söz konusu olduğunda, hangi işlem süreci olursa olsun, proses ekipmanları genellikle hareketli ekipmanlar (örneğin makine ve pompa türü ekipmanlar) ve sabit ekipmanlar (yani kaplar, kuleler gibi proses ekipmanları) olmak üzere ikiye ayrılır. İşlem gerekliliklerine göre, bazı ekipmanlar zemin beton temelleri üzerine monte edilir; bazıları yüksek yerlerdeki beton iskele temelleri üzerine monte edilir; diğerleri ise çelik yapı iskeleleri üzerine monte edilir. Pompa tipi ekipmanlar ve soğutma değişimli ekipmanlarda kaldırma işlemleri en zor olanlar, kompresörler, hava kompresörleri, baca sistemleri gibi büyük ölçekli ekipmanlardır. Bu tür ekipmanlar genellikle fabrika binalarının büyük beton temelleri üzerine yerleştirildiğinden, kaldırılıp yerleştirilmeleri nispeten daha zordur. Oysa pompa tipi ve soğutma değişimli ekipmanlarda büyük vinçlerin kullanılması sayesinde kaldırma işlemleri nispeten daha kolaydır. Konteynerler genellikle dikey konteynerler ve yatay konteynerler olarak ayrılır. Yatay kaplar genellikle vinç kullanılarak tek seferde yerine monte edilir; dikey kaplar ve kule tipi ekipmanlar ise çoğunlukla bölümler halinde monte edilir, havada birleştirilip kaynaklanır veya yerde birleştirilip kaynaklanarak tek seferde yerine getirilir. İnşaat planı, sahadaki koşullara ve inşaat süresine göre belirlenmelidir. Yeni inşa edilen projelerde genellikle zemin koşulları daha iyidir ve ağırlık izin verdiği sürece parçaların tek seferde bir araya getirilerek kaldırılması tercih edilir. Ancak ağırlık veya teslimat gecikmeleri nedeniyle ekipman veya zemin sınırlamaları söz konusu olduğunda genellikle parça parça kaldırma yöntemi kullanılır. Yeniden inşa edilen projelerde ise, örneğin eski kulelerin yenilenmesinde kule platformları arasındaki mesafenin artırılması veya iş akışının değiştirilmesi gerektiğinden üst kısım değiştirilmek zorunda kalır ve bu durumlarda da genellikle havada birleştirme ve kaynaklama işlemleri yapılır. Parçalara ayrılarak gelen ekipmanların kaldırılmasında yüksek güvenlik teknik gereksinimleri vardır; ayrıca geçiş bölümleri ve kapakların “ters çevrilmesi” işlemleri sıkça gerçekleştiğinden kaldırma işlemleri belirli zorluklar oluşturmaktadır. Genel olarak, ekipman kaldırma işlemlerinde sık görülen kazalar genellikle aşağıdaki alanlarda meydana gelir: (1) Kaldırma kulakçıkları ile kule duvarının birleşim noktasında meydana gelen deformasyonlar, kazalara yol açar. Dikey kapların kaldırılmasında tüp tipi askı kulakları kullanıldığında, askı kulaklarının bir ucu doğrudan kule duvarına kaynaklanır, diğer ucu ise kör plaka ile kapatılır. Yanlış kullanılırsa (uyumsuzluk olursa), kaldırma işlemlerinde kaza riskleri ortaya çıkar. (II) Vinç halatı —— Çelik halatın elektriksel kıvılcımı nedeniyle meydana gelen kazalar. Bu tür kazalar, kaldırma işlemlerinde en sık görülen kazalardır. Rafineri ve kimya endüstrisi projelerinin inşaat sahalarında çok sayıda farklı iş bir arada yürütülür ve bu durum genellikle oldukça karmaşıktır; özellikle elektrodların kabloları birbirine dolanmış olur ve bazen açık kalan bölgeler de bulunur. Ana kaldırma halatı bu kablolarla temas ettiğinde elektrik kıvılcımları meydana gelir, ana kaldırma halatı kopar ve bu da bir kaza sonucuna yol açar. (III) “Destek aracı” uygun değil, kaza meydana geldi. Bu tür kazalar genellikle kaldırılan yük havada asılıyken meydana gelir. Yük havada asılıyken vinçin bir yönü aşağıya eğilir, ağırlık merkezi kayar ve bu da kazalara neden olur. (dört) “Ters çevirme” işlemi sırasında meydana gelen beklenmedik “darbe yükü” kaza yarattı. Montaj işlemleri sırasında, işlem veya proses gereklilikleri nedeniyle kulelerin, kapların belirli bölümleri veya diğer ağır nesneler dikey yönde 18° döndürülerek yukarı-aşağı konumlandırılır; bu da kaynaklama, iç parçaların montajı, kaplama gibi sonraki işlemlerin sorunsuz bir şekilde yürütülmesini sağlar. Bu işlem, katalizör ünitelerinin reaktörleri ve rejeneratörlerinin inşasında en çok kullanılmakta olup, kazaların sık meydana gelme eğilimi de oldukça belirgindir; bu nedenle kaldırma işlemlerinin güvenli yönetimi ve kontrolü açısından önemli ve zorlu bir konudur. Eşya kaldırma durumundayken 9° açıya döndüğünde, aniden dönüş yönünde şiddetli bir “darbe yükü” oluşur ve bu da ana kaldırma ipinin kopmasına, eşyanın düşmesine neden olur. Aynı zamanda vinç kolunun geriye doğru sıçraması ve hatta kırılıp düşmesi de mümkündür; bu da can kaybına yol açabilir. (V) Kaldırma ekipmanlarının yanlış kullanılması sonucu kazalar meydana gelir. Bu tür kazalar, genellikle eş zamanlı kaldırma işlemleri sırasında meydana gelir. Teknik uzmanlar ana kaldırma halatının uğradığı kuvvetleri yanlış hesapladığında, operatörler halatları ve ana kaldırma halatını yanlış kullanabilir; ya da teknik uzmanlar kaldırma işlemi sırasında yükün farklı durumlardaki potansiyel enerjisinin nasıl serbest bırakılacağı konusunda yeterli bilgiye sahip olmadığında, kaldırma işlemi planları yetersiz kalır ve bu durum kaldırma işlemi sırasında ana kaldırma çelik halatının kopmasına ve kazalara yol açar. (Altı) İşlem sırasında kaldırma işlemlerini yöneten kişinin yanlış talimatları nedeniyle kaza meydana gelir. Modern ekipman koşullarında, insan, makine ve çevre arasındaki uyum seviyesi oldukça yüksektir. Eksik bir plan uygulandığında, ana kaldırma halatının üzerindeki yük ortaya çıkar ve aşırı yük durumunda sarı, kırmızı ışıklar yanar veya alarm verilir. Bu durumda, sahadaki iş yöneticileri zamanında önlem almak için emir vermez ve işe zorla devam edilirse, ana kaldırma çelik halatı kopabilir ve büyük kazalara yol açılabilir. (7) Büyük yüklerin kaldırılmasından önce kapsamlı bir kontrol yapılmazsa, olası tehlikeler zamanında giderilemez ve bu da kazalara yol açar. II. Kaldırma işlemlerindeki kazaların sonuçlarının ciddiyeti (I) Kazaların toplu halde meydana gelmesi. Kaldırma işlemleri, daha küçük alanlarda bir kişinin tek bir makineyle yaptığı sabit işlemlerden oldukça farklıdır. Kaldırma işlemleri için birden fazla kişinin katılımı ve birlikte çalışması gerekmektedir. Petrokimya tesislerinin inşası sırasında kaldırma işlemlerinin yapıldığı alanda çok sayıda işçi bulunur ve bir kaza meydana geldiğinde genellikle birçok kişi etkilenir. (II) Kaza sonuçları ciddidir. Kaldırma kazaları sadece insan yaralanmalarına yol açmakla kalmaz, aynı zamanda genellikle büyük ölçüde ekipman ve tesis hasarlarına da neden olur. Özellikle ekipmanların düşmesi ve metal yapıların çöküp dengesini kaybetmesi, sık sık ciddi kazalara yol açar. Kaldırma işleminin kapsamı ne kadar geniş ve kaldırma kapasitesi ne kadar yüksekse, olası kazaların sonuçları da o kadar ciddi olur. (III) Kaza türleri yoğunlaşmıştır. Mekanik yaralanma kazaları, kaldırma işlemlerinde görülen başlıca kaza türleridir; örneğin: ağır nesnelerin düşmesi, sıkıştırılma ve ezilme, nesnelerin çarpması, vinç devrilme kazaları vb. Ayrıca, elektrik çarpması veya malzemelerden kaynaklanan diğer yaralanmalar da meydana gelebilir. Bir cihazda meydana gelebilecek kaza türlerinin bu kadar çok ve yoğun olması, diğer hiçbir makinede nadiren görülür. III. Kaza Nedenlerinin Analizi: Petrol ve kimya endüstrisindeki montaj işlemleri sırasında meydana gelen çeşitli kazalar, sistemsel güvenlik açısından analiz edildiğinde, insanların güvensiz davranışları ve nesnelerin güvensiz durumları gibi tehlike faktörlerinin yol açtığı kazalar olarak sınıflandırılabilir. Modern kaza neden-sonuç zinciri teorisine göre, insanların güvensiz davranışları ve nesnelerin güvensiz durumları, bireysel nedenler ile çalışma koşullarından kaynaklanır ve kazalara yol açan doğrudan nedenlerdir. Ancak insanların güvensiz davranışlarının ve nesnelerin güvensiz durumlarının ardında yatan derinlemesine temel neden ise yönetim hatalarıdır. Dikkat edilmesi gereken bir diğer nokta ise, insan ve nesne olmak üzere bu iki faktörün birbirine neden-sonuç ilişkisi içinde olmasıdır; örneğin bazen nesnelerin güvensiz durumu insanların güvensiz davranışlar sergilemesine yol açar, oysa insanların güvensiz davranışları da nesnelerin güvensiz duruma gelmesini teşvik eder. (1) İnsanların güvensiz davranışlarının analizi: İnsanların güvensiz davranışları, fizyolojik, psikolojik, çevresel ve davranışsal faktörlerden kaynaklanır. Bu tür davranışlar bir tür hata olup, operatörlerin işlemleri sırasında doğrudan hatalara yol açabileceği gibi, çeşitli yöneticilerin iş süreçlerinde de yönetim hatalarına neden olabilir. İnsanların hatalı davranmasının temel nedenleri şunlardır: 1. Yeterli güvenlik eğitimi verilmemesi, güvenlik bilincinin zayıf olması. Güvenlik eğitiminin yetersiz olması, bireylerin bilgi ve becerilerinde eksikliklerin oluşmasına, güvenlik bilincinin zayıf kalmasına neden olur. Bu durum, dikkatsiz bir çalışma tutumu, iş sırasında ihmal, yetersiz hazırlık ve eksik güvenlik önlemlerine yol açar; bunlar da insanların güvensiz davranışlar sergilemesine sebep olur. Endüstriyel güvenlik teorisine göre, insanların uygunsuz davranışları öncelikle yanlış tutumlardan kaynaklanır. Büyük kaldırma işlemlerinde, kaldırma işleminden önce kapsamlı bir kontrol yapılmalıdır; yani yer ankraj noktaları, halatlar, vinçler, halat donanımları gibi unsurların güvensiz durumları kontrol edilmelidir. Dikkatsizlik nedeniyle birçok potansiyel tehlike tespit edilemedi ve bu da kaldırma işlemleri sırasında kazalara yol açtı. Bazı kaldırma sorumluları ise körü körüne talimat vererek, sadece deneyimlerine güvenerek zorla kaldırma işlemi yaptılar ve bu da kazalara neden oldu. Çalışma koşulları hatalara neden olabilir, ancak nesnelerin güvensiz durumu insanların doğru davranışlarıyla ortadan kaldırılabilir. Kazaların meydana gelmesinin sebebi ise “insan hatasıdır” ve bu da yetersiz yönetim kontrolünün bir göstergesidir. Operatörlerin zayıf güvenlik bilinci, standartlara uygun çalışmamaları ve yöneticilerin hataları, güvenlik eğitimi ve öğretiminin yetersizliğini göstermektedir. 2. Yeterli bilgi ve beceri eksikliği, inşaat güvenlik önlemleri yetersiz. Teknik personelin iş süreçlerini yeterince dikkatli değerlendirmemesi ve teknik bilgilerin net bir şekilde aktarılmaması sonucu meydana gelen kazalar, yöneticilerin neden olduğu “insan hatasıdır” ve bu durum, şirketin kapsamlı yönetim alanındaki sorunları yansıtmaktadır. Eşleştirme amaçlı orta seviye kaldırma işlemlerinde, örneğin “döndürme” işlemlerinde, teknik uzmanlar iş planı hazırlarken genellikle kaldırma ve asılı durumu ile döndürme durumunu ve döndürmenin sonlandığı durumu göz önünde bulundururlar. Ancak, asılı durumdan döndürme durumuna geçiş sırasında oluşan “darbe yükünü” doğru bir şekilde hesaplayamazlar; hatta darbe yükünün meydana gelmesi olgusunu tamamen göz ardı edebilirler. Bu da kazalara yol açabilir. Ayrıca, kule ekipmanlarının kaldırılması sırasında, askı kulaklarının kaynaklanması sırasındaki iç ve dış basınç farkı göz önünde bulundurulmazsa, bu durum genellikle kule duvarlarında deformasyona neden olur ve kazalara zemin hazırlar. Bu nedenle, bir iş planı varsa güvenlik önlemleri planı da olmalı ve bu önlemler uygun ve etkili olmalıdır. Teknik çözümün eksik olması, planı onaylayan kişilerin dikkatsiz ve ihmalkar olması, planı incerken denklemleri dikkatlice kontrol etmemesi ve aceleyle imza atması da göz ardı edilemeyecek sorunlardır. Uygulamalar göstermiştir ki, insanların güvensiz davranışları sonucu meydana gelen kazalar bir yandan doğrudan ekonomik kayıplara yol açarken, diğer yandan ölçülemeyecek derecede büyük dolaylı ekonomik kayıplara neden olmaktadır. Bu, işletmenin itibarı, nitelikleri, pazar geliştirme ve ekonomik performansı gibi çeşitli yönleri kapsar. Operatörlerin güvenli çalışma bilincini daha da artırarak, mühendislerin güvenlik yönetimi konusundaki yetkinliklerini yükseltmek ve işletmelerin kapsamlı yönetim seviyesini geliştirmek, kazaların oluşma risklerini en aza indirir ve kazaların önlenmesini sağlar. (II) Nesnelerin güvensiz durum analizi: Modern ekipman koşullarında, güvenlik teknolojilerinin gelişmesiyle birlikte “insan, makine, çevre” arasındaki uyum seviyesi giderek artmaktadır. Petrol kimya tesisleri inşaatlarında kaldırma işlemlerinin yapıldığı alanlar oldukça karmaşık olduğundan, sık sık çakışan işler meydana gelir ve bu da kaldırma işlemlerinin güvenli bir şekilde yürütülmesini zorlaştırır. Eşyaların güvensiz durumu, inşaat sürecinin her aşamasında ortaya çıkabilir ve bu durum esas olarak aşağıdaki alanlarda kendini gösterir: 1. Doğal zeminin güvensiz durumu; araçların konulduğu yerlerde, belirli önlemler alınsa bile zeminin çökme riski nedeniyle kaldırma kazaları meydana gelebilir. 2. Elektrik kaynağı kablolarının açıkta kalması, sahadaki çelik yapıların, iş güvenliği ekipmanlarının ve kule ekipmanlarının elektrik yükü taşımasına neden olur. Vinçin ana kaldırma halatı bunlarla temas ettiğinde elektrik kıvılcımları oluşur; bu da çelik halatın kopmasına ve bir kazanın meydana gelmesine yol açar. 3. Atmosferik nem gibi çevresel faktörler, vinçler gibi ekipmanların kötü performans göstermesine neden olur; kontrol ve bakımına dikkat edilmezse kazalara yol açabilir. 4. İnsan davranışlarından kaynaklanan nesnelerin güvensiz durumu, örneğin: Kaldırma işlemi sırasında operatörün kumanda çubuğunu yanlış kullanması sonucu meydana gelen düşme kazası. Örneğin: Elektrikli kaynakçı kablo çekerken çelik halatı hasar verirse bunu bildirmeme durumu da sık sık kazalara yol açar. Yukarıda belirtildiği gibi, saha koşulları, uygun inşaat yönetimi eksiklikleri gibi faktörlerin neden olduğu nesnelerin güvensiz durumu, sonuç itibarıyla işletmenin kapsamlı yönetim seviyesindeki eksiklikleri de yansıtmaktadır. IV. Yönetim Kontrol Önlemleri: İnsanların güvensiz davranışları ve nesnelerin güvensiz durumlarının kazalara yol açmasının analizi, ister işlemlerdeki standart dışı uygulamalar olsun isterse çevresel güvensizlikler olsun, bunların arkasında yönetim kontrolündeki yetersizliklerin yattığını göstermektedir; yani tehlike kaynakları üzerinde etkili bir yönetim ve kontrol uygulanamamaktadır. Yukarıdaki kaza nedenlerinin analizi ışığında, petrokimya inşaat işlerinde kaldırma işlemlerinin güvenli yönetimi ve kontrolü, öncelikle işletmenin güvenlik yönetim sistemi ve işleyiş mekanizmalarının geliştirilmesi temelinde, kazaların önlenmesine büyük önem verilmelidir. İnsan hatalarının yönetimi ve kontrolü odak noktası alınarak aşağıdaki alanlarda etkili çalışmalar yapılmalıdır: (1) Her seviyedeki sorumluların sorumluluklarının yerine getirilmesini güçlendirmek. Plan onaylarının ciddiye alınmaması sonucu meydana gelen kazalarla ilgili olarak, işletmelerin yönetim yapısı, işleyiş mekanizmaları ve liderlik sorumluluk sistemi gibi alanlarda sürekli ayarlamalar ve iyileştirmeler yapılmalıdır. Çeşitli güvenli üretim yasaları, standartları ve sistemleri oluşturularak güçlendirilmelidir. Hedef odaklı yönetim vurgulanmalı, idari yöneticinin birinci sorumlu kişi olduğu güvenli üretim sorumluluk sistemi tam anlamıyla uygulanmalıdır. Potansiyel tehlikeler tespit edilip önlemler alınarak kazaların önlenmesi sağlanmalıdır. (II) Güvenlik eğitimi ve öğretimini güçlendirme. Rafineri ve kimya tesislerindeki ekipmanların kaldırılması işlemlerinde görülen yanlış tutumlar, operasyon becerilerindeki eksiklikler ve yöneticilerin bilgi ve beceri yetersizlikleri göz önünde bulundurularak, öncelikle insanların kalitesini artırmaya odaklanılmalıdır. Bu kapsamda güvenlik eğitimi ve öğretimi aktif bir şekilde yürütülmeli, güvenlik sistemleri ve operasyon standartları konusunda eğitimlere ağırlık verilmelidir. Eğitim yöntemlerinde bilimsellik ile uygun tekniklerin bir arada kullanılmasına dikkat edilmeli, ödül ve ceza mekanizmaları bir arada uygulanmalıdır. Çalışmalar teknik, eğitim ve zorunlu uygulama olmak üzere üç alanda sürdürülmeli; uzun vadeli çabalar sonucunda hem insanların kalitesi sürekli olarak artırılmalı hem de işletmenin kapsamlı yönetim seviyesi yükseltilmelidir. (III) İşletmelerin güvenlik teknolojisi ekipmanlarını geliştirmek için çaba göstermek. Mümkün olan en iyi güvenlik teknik önlemleri alınmalıdır. İnsanların aktif olması ve çevredeki değişkenlerin çokluğu nedeniyle, yalnızca eğitim ve eğitimlere dayanmanın etkinliği sınırlıdır. Ayrıca, ekonomik koşullar elverdiğinde, çalışanların güvenliğini sağlayacak tesisler ve araçlar geliştirilmeli ve işletmelerin modern ekipman seviyesi sürekli olarak yükseltilmelidir. (d) İşlemin tüm aşamalarındaki yönetim ve kontrolü güçlendirme. Sistem güvenliği yönetimine öncelik verilmeli, kaldırma işlemlerinin güvenliği tüm personel, tüm süreçler ve her açıdan güçlendirilmelidir. Teknik çözümlerden güvenlik önlemlerine kadar, işin teknik detaylarının anlatılmasından sahadaki işlemlerin tamamlanmasına kadar her aşamada dikkatli olunmalıdır. Üretim planı varsa güvenlik önlemleri planı da olmalı; inşaat işlemlerinde öncelikli noktalar varsa bunlara yönelik güvenlik denetimleri de yapılmalıdır. Çok yönlü ve kapsamlı bir yönetim uygulanmalıdır.

Kimya endüstrisindeki işletmelerde, inşaat ve bakım süreçlerinde meydana gelen kaldırma kazalarının fazla olmaması gerekiyor. Yöneticilere, üretim ve işletme süreçleri sırasında meydana gelen kaldırma kazalarını toplamalarını öneririm