【Güvenlik Makalesi】03 İşletmelerde Başarısız Kaza Yönetiminin Uygulanması Üzerine Düşünceler

Thread Content

Kurumlarda başarısız kalan kazaların yönetimi konusunda düşünceler Özet Günümüzde çoğu kişi, başarısız kalan kazalar kavramını hâlâ oldukça belirsiz bulmaktadır ve bu tür kazaların yönetiminde aceleci bir yaklaşım söz konusudur. Girişimci kaza yönetimi, güvenlik kültürü oluşturmanın bir parçasıdır. Bu makalede, girişimci kaza yönetiminin temel koşulları ve yöntemleri anlatılmaktadır. Anahtar kelimeler: Şirketler, başarısızlık kazalarının yönetimi, düşünce, başarısızlık kaza kavramının ülkemize girişi son birkaç yılda gerçekleşmiştir. Gerçek iş ortamında başarısızlık kazalarının yönetimi sırasında, bu tür kazaları doğru bir şekilde kavramanın ve anlamanın kolay olmadığı görülmüştür. Son zamanlarda yazar, çok sayıda literatür taraması yapmış, risk yönetimi teorilerinden yararlanarak ve dikkatli bir şekilde düşündükten sonra, başarısız kalan kazaları şu şekilde tanımlamıştır: Bir üretim sisteminde, tüm güvensiz faktörler, doğrudan veya dolaylı olarak kaza yaratmadıkları sürece, kaza oluşumunun koşullarından biri olarak kabul edilebilir. Eğer bu tür faktörler başka bir veya daha fazla güvensiz faktörle etkileşime girer ve belirli koşulları sağlarsa, kaçınılmaz olarak iş güvenliği kazaları meydana gelir. Kaza meydana gelmeden önceki çeşitli güvensizlik faktörlerine kaza girişim koşulları denir; kaza girişim koşulları altında meydana gelebilecek kazalara ise kaza girişimi denir. Aynı kaza girişimi koşullarının yol açabileceği kazalar, diğer koşulların farklı olması nedeniyle değişiklik gösterebilir. Meydana gelmiş kazaların yönetiminde “dört asla bırakmama” ve “bir olaydan ders çıkarma” ilkesini uygularız; ancak bu, sadece oluşan zararı telafi etme yöntemidir ve pasif bir güvenlik yönetimi şeklidir. Girişimci kaza yönetimi ise sol taraflı bir yönetim şeklidir ve aktif, proaktif bir güvenlik yönetim modelidir. Kaza girişimlerinin yönetimiyle ulaşılan nihai hedef, sıfır kaza yönetim amacıdır. Girişimde bulunan kazaların yönetimi konusunda birçok uzman değerli deneyimler ortaya koymuştur. Burada yazar, yıllar süren güvenlik alanındaki deneyimlerine dayanarak, işletmelerde girişimde bulunan kazaların nasıl yönetilebileceği konusundaki görüşlerini paylaşacaktır. I. Başarısız kaza yönetiminin uygulanabilmesi için öncelikle sağlam bir güvenlik kültürü ortamına sahip olunması gerekir. Güvenlik yönetimi açısından oldukça gelişmiş ülkelerde ve bölgelerde bile, insanlar başarısız kazaların yönetimi konusunda hâlâ birçok soru ve belirsizlik yaşamaktadır. **’deki bazı şirketlerimizde, başarısız kalan kazaların yönetimi konusunda çalışmalar yapılmış olsa da, insanlar günlük güvenlik kontrollerini sadece başarısız kalan kazalar olarak görüyor ve tespit edilen sorunlara sadece başka bir isim veriyorlar. Girişimci kazaların yönetimi sistemsel bir iştir; bir günde gerçekleştirilemez. Adım adım ilerlenmeli ve sağlam bir güvenlik kültürü ortamı oluşturulmalıdır. Güvenlik kültürü, güvenli üretim değerlerinin ve güvenlik davranış kurallarının toplamıdır. İyi bir güvenlik ortamı oluşturabilmek için öncelikle işletme yöneticilerimizin ve güvenlik sorumlularımızın **güvenlikle ilgili yasaları, yönetmelikleri, standartları ve yerel güvenlik kurallarını ve düzenlemelerini bilmeleri ve bunlara aşina olmaları gerekmektedir. Ayrıca işlemler, malzemeler, ekipmanlar ve araçlar konusundaki güvenlik bilgilerine de hakim olmaları şarttır.** İşletmenin yöneticileri ve güvenlik sorumluları, uygulanması gereken güvenlik bilgilerinden habersizse, güvenliğe önem vermek sadece toplantılarda söylenen bir laf kalır; bu durumda sadece kendi alt çalışanlarının güvenliğe önem vermesini sağlarlar, kendileri ise bunu yapmazlar. Eğer alt çalışanlar da kendi altlarındakilere aynı şekilde güvenlik konusunda talimat verirse, “güvenliğe önem vermek” ifadesi tam anlamıyla boş bir söz haline gelir. Çünkü üretim faaliyetlerini doğrudan yürütenler olan şirketin geniş çalışan kitlesi, neyin tehlikeli neyin güvenli olduğunu üstlerinden öğrenmemiştir; bir şeyin (veya nesnenin) tehlikeli mi yoksa güvenli mi olduğuna dair kararlarını yalnızca kendi deneyimleri ve alışkanlıklarıyla verirler. Bu yüzden, şirket yöneticileri toplantılarda “güvenlik önceliklidir” ifadesini kullandıklarında, aslında camın üzerine ağızlarıyla bir nefes üflüyor gibi olurlar; hiçbir iz bırakmaz ve gerçek bir etkisi olmaz. İyi bir güvenlik ortamı, şirkette herkesin güvenliği önemsediği, herkesin güvenlik konularını anladığı, herkesin güvenlik kurallarına uyması ve prosedürlerini yerine getirmesi, herkesin kendi güvenliğine ve başkalarının güvenliğine önem vermesi anlamına gelir. II. Başarısız kalan kazaların yönetimi için bilimsel çalışma yöntemleri gereklidir. Amerika’daki kimya endüstrisi, başarısız kalan kazaların yönetimini genellikle tanıma, raporlama, öncelik sırasına koyma ve bilgi aktarımı, neden analizi, çözüm belirleme, farkındalık yaratma ve sorunu çözme olmak üzere 7 adımdan yararlanarak gerçekleştirir. Bu 7 adımı dikkatlice incelediğimizde, aslında mevcut HSE güvenlik yönetim sistemindeki risk yönetimi prosedürlerine benzediği görülür. Başka bir deyişle, HSE güvenlik yönetim sistemindeki risk yönetimi temelde başarısız kalan kazaların yönetimidir ve başarısız kalan kazaların yönetimi, çalışanların tehlike ve zarar faktörlerinin yönetimindeki aktif katılımını daha fazla yansıtır. Risk yönetimi için kullanılan birçok değerlendirme yöntemi vardır ve her birinin kendine özgü avantajları bulunmaktadır. Günümüzde, genel işletmelerde yaygın olarak kullanılan yöntemler esas olarak İş Tehlike Analizi yöntemi ve Güvenlik Kontrol Listesi analiz yöntemidir. İş tehlike analizi yöntemi, çeşitli iş faaliyetlerinden kaynaklanan riskleri analiz ederken, güvenlik kontrol listesi analizi yöntemi ise ekipman ve tesislerde bulunan riskleri analiz eder. Önceki teşebbüs edilen kaza tanımına göre, bu tür bir risk teşebbüs edilen kaza olarak anlaşılabilir. Sistematik bir risk analizi yoluyla, genellikle çok normal olarak kabul edilen birçok şeyin aslında başarısız kalmış kazalar olduğunu keşfedebiliriz. Bu nedenle, şirketlerde risk analizi faaliyetlerini aktif bir şekilde teşvik etmeliyiz; zira risk yönetimi, güvenlik kültürünün temel bileşenlerinden biridir. Risk yönetimi yapılırken mutlaka kademeli bir yaklaşım benimsenmeli; böylece risk yönetimi günlük güvenlik yönetimimizin temel yöntemi haline gelir ve her seviyedeki yöneticilerin risk analizi yöntemlerini ustalıkla kullanmaları sağlanır. Özellikle dikkat edilmesi gereken nokta, günlük risk yönetimi sırasında saha çalışanlarının aktif olarak katılımını teşvik etmektir. Yalnızca saha operatörleri risk analizi yöntemlerini öğrendiğinde, ani olarak meydana gelen olası kazalar daha hızlı tespit edilebilir ve güvenilir güvenlik önlemleri alınabilir. Böylece zaten meydana gelmiş olan olası kazaların diğer olası kazalarla birleşerek bir kaza meydana getirmesi engellenmiş olur. Çeşitli yönetim personeli ve saha çalışanlarını düzenli olarak risk analizi yapmaya teşvik ederek, tüm çalışanların risk analizi yöntemlerini ustalıkla kullanmalarını sağlamanın yanı sıra, onlarda olası kaza yönetimine katılma konusunda da bir bilinç geliştirilmiştir. Girişimci kaza yönetiminde genel çalışanların aktif katılımı sağlandığında, güvenlik kültürü de temel olarak oluşmuş olur. III. Girişimci kazaların yönetimi sırasında dikkat edilmesi gereken hususlar 1. Kazaların meydana gelmesi tesadüfi ve rastgeledir; bu nedenle girişimci kazaların yönetiminde düzensiz davranılmamalı, sürekli bir yaklaşım benimsenmeli, düzenli ve düzensiz kontroller bir arada kullanılmalıdır. Yalnızca girişimci kazaların yönetimi sürekli ve düzenli bir şekilde yürütülerek çeşitli kazaların önüne geçilebilir. 2. Her seviyedeki yöneticilerin ve operatörlerin risk analizi yöntemlerini iyi öğrenmeleri sağlanmalıdır. Risk analizi yapmaya başlandığında, herkes genellikle sürecin çok zahmetli ve karmaşık olduğunu düşünür; ancak bu görüş oldukça tek taraflıdır ve bunun nedeni risk analizine henüz yeterince aşina olmamaktır. Eğer belirli bir süre boyunca risk analizi yapılırsa, her analizin seviyesi ve verimliliği **artacaktır. 3. Başarısız kaza yönetimi sırasında, herkesin anlamakta zorlandığı bir diğer konu da başarısız kaza risk düzeyinin ne kadar yüksek olduğudur; risk düzeyi yüksek olan başarısız kazaların öncelikli olarak kontrol altına alınması gerektiği düşünülmektedir. Risk seviyesinin büyüklüğü meselesi, sıradan insanların gerçekten tam olarak anlayabildiği bir şey değildir. Günlük üretim işlemleri sırasında ara sıra yanlış vananın açılması sonucu kazalar meydana gelir; bazen yanlış vananın açılması sadece basit bir malzeme karışması olayına neden olurken, 27 Haziran 1997’de bir kimya fabrikasında meydana gelen yanlış vana açma olayı ise oldukça ciddi bir kaza sonucuna yol açmıştır. Yazarın görüşüne göre, öncelikle kontrol edilmesi gereken başarısız kazalar, zamanında önlem alınmazsa her an bir kaza haline gelebilecek olanlardır; mutlaka büyük kazalara yol açabilecek başarısız kazalar olmak zorunda değildir. IV. Sonuç: Birçok işletmede, çeşitli seviyelerdeki yöneticilerin “güvenlik” ve “kaza” gibi temel kavramlara dair anlayışlarında az ya da çok bazı yanlışlıklar bulunmaktadır. Bir şeyin (veya nesnenin) güvenli mi yoksa tehlikeli mi olduğuna karar verirken, genellikle o şeyin (veya nesnenin) kaza yapma ihtimalini temel kriter olarak alırlar; ayrıca tek bir şeyi (veya nesneyi) tüm üretim sistemi bağlamında değerlendiremezler. Bu durumda, ülkemizdeki işletmelerde sadece formalite icabı değil, gerçek anlamda başarısızlık yönetimini uygulamak oldukça zordur. Girişimci kazaların yönetimi, güvenlik kültürünün oluşturulmasının temel unsurlarından biridir ve güvenlik kültürünün derin teorik kapsamına aittir. Bu nedenle, sağlam bir güvenlik kültürü ortamı yaratmak, girişimci kazaların etkili bir şekilde yönetilmesinin anahtarıdır. Kaynakça: Zhang Haifeng. Güvenlik, Sağlık ve Çevre (7. Cilt, 7. Sayı). Qingdao: Qingdao Xingqiu Baskı Limited Şirketi, 2007. Yazar hakkında: Xu Ruogu, 1988 yılında Guangdong Petrol ve Kimya Endüstrisi Koleji’nde petrol rafinasyonu alanında mezun oldu. Qilu Petrokimya Şirketi Araştırma Enstitüsü’nde katalizör geliştirme çalışmalarında bulundu ve 1999’dan itibaren güvenli üretim yönetimi alanında görev yapmaktadır. **Kayıtlı güvenlik mühendisi. Güvenlik Standartlaştırma Birinci Seviye Değerlendiricisi.