İş kazası tespitinde biraz daha insani yaklaşım olmamalı mı?

Thread Content

Bu gönderi en son 68589544 tarafından 2016-10-12 17:30 tarihinde düzenlendi. Son zamanlarda, “Bir kadın iş yerinde bayılıp hayatını kaybetti; 48 saatten uzun süren müdahaleler iş kazası olarak kabul edilmedi” şeklindeki bir haber, toplumda geniş çapta ilgi uyandırdı. Shenzhen’de çalışan Bayan Cheng, iş saatleri sırasında aniden hayatını kaybetti. Doktorlar beyninin öldüğünü açıklamış olsa da, Bayan Cheng’in kocası umudunu kaybetmeyip onu kurtarmak için ısrar etti. 48 saatten fazla süren müdahalelere rağmen sonuç alınamadı ve kadın ne yazık ki hayatını kaybetti. Eş, iş saatleri sırasında aniden hastalanarak hayatını kaybettiğine göre, iş kazası olarak kabul edilmesi için başvuru yapılabilir mi? Bayan Cheng’in kocasının bu talebi, Şenzhen İnsan Kaynakları ve Sosyal Güvenlik Bürosu tarafından reddedildi. Reddetme gerekçesi ise mevcut düzenlemelere göre, bir çalışanın “iş saatleri ve iş yerinde aniden hastalanarak ölmesi veya 48 saat içinde yapılan tüm müdahalelere rağmen hayatını kaybetmesi” durumunda bunun iş kazası olarak kabul edilebileceğiydi. Bu nedenle Bayan Cheng’in ailesi, Şenzhen İnsan Kaynakları ve Sosyal Güvenlik Bürosu’nu mahkemeye verdi. Yantian Bölge Mahkemesi ise ailenin dava talebini reddetti. Sözde “48 saatten fazla süren kurtarma çabaları sonucu meydana gelen ölümler iş kazası sayılmaz” kuralı, gerçekten de mevcut yasal düzenlemelerin açık hükümlerindendir. Mevcut “İş Kazaları Sigortası Yönetmeliği”ne göre, çalışanların “çalışma saatleri ve iş yerinde aniden hastalanıp ölmeleri veya 48 saat içinde yapılan müdahalelere rağmen hayatını kaybetmeleri” iş kazası olarak kabul edilir; 48 saatten fazla süren müdahaleler sonucu ölümler ise iş kazası sayılmaz. İster yerel “Guangdong Eyaleti İş Kazası Sigortası Yönetmeliği” olsun, ister Devlet Konseyi tarafından çıkarılan “İş Kazası Sigortası Yönetmeliği” olsun, her ikisinde de yalnızca “çalışma saatleri ve iş yerinde aniden hastalanıp ölenler veya 48 saat içinde yapılan müdahalelere rağmen hayatını kaybedenlerin” iş kazası olarak kabul edileceği açıkça belirtilmiştir. Görünüşte, mahkemenin “İş Kazaları Sigortası Yönetmeliği”ne dayanarak aile üyelerinin dava talebini reddetmesi gerçekten yasaldır ve kararda kendisi itiraz konusu değildir. Elbette en çok eleştirilen, aşırı katı ve sert olan “48 saatlik süre sınırı”dır; bu durum, iş kazalarının tespitinde kurtarma süresine aşırı odaklanılmasını sorgulamaktadır. Aslında, son yıllarda iş kazası tespit kriterlerinin değiştirilmesi yönünde toplumdan gelen çağrılar giderek artmaktadır. 2012 yılında, Şandong’daki bir inşaat işçisi iş sırasında aniden beyin kanaması geçirdi. Kurtarma sürecinde işveren firması, hastaneden kişinin hayatını sürdürebilmesi için solunum cihazı kullanmasını istedi ve “mutlaka 48 saat dayanmalı” denildi. Ailesi, bir avukata danıştıktan sonra 48 saatin üzerinde bir süre geçerse bunun iş kazası sayılmayacağını ve firmanın tazminat ödemek zorunda kalmayacağını öğrendi. “Bu durum aile üyelerini oldukça zor durumda bıraktı; babayı kurtarmak istiyorlardı, ancak tazminat alamama endişesi de vardı. Bu vaka, işverenlerin iş kazası tazminatlarından kaçınmak için tedavi sürecini kasıtlı olarak geciktirdiğini ve ailelerin de “hayatı kurtarmak” mı yoksa “iş kazası tazminatını korumak” mı sorunuyla karşı karşıya kaldığını açıkça gösteriyor. 2014 yılında, Pekin Fuwai Hastanesi’nden ** bölümü yardımcı başhekimi Chang Keqin, beyin sapı kanaması nedeniyle ameliyathanede bayıldı ve bir ay süren müdahalelere rağmen hayatını kaybetti. 48 saatten fazla bir süre boyunca bu durumun iş kazası olarak kabul edilmemesi, yeniden internet üzerinde tartışmalara neden oldu. Xinhua Ajansı o zaman bir yorum yayınlayarak, iş kazası tespitinde önemli olanın zaman olmaması, bunun yerine ölüme neden olan etkenin ne olduğu olduğunu belirtti. İş saatleri içinde ve iş yerinde aniden hastalanılması, iş saatleri veya yoğunluğuyla belirli bir ilişki olduğu sürece, kurtarma süresi ne kadar uzun olursa olsun bunun iş kazası olarak kabul edilmesi, yasamanın amacına aykırı değildir. Ülkemizde iş kazalarının tespitinde kurtarma süresine aşırı odaklanılması, yasamanın asıl amacını bozmaktadır. İş kazası tespit kriterleri, esas olarak işveren ve çalışanların çıkarları arasındaki yasal denge meselesidir. Yasama organları, işletmelerin ve çalışanların çıkarları arasında en büyük ortak paydayı bulmak zorundadır. Belirleme kriterleri çok gevşek olduğunda, iş kazası tazminatı dolandırıcılıklarına yol açılması kaçınılmaz olur ve bu da işletmelerin yükünü artırır; belirleme kriterleri ise çok sıkı olduğunda, mevzuatın insani yaklaşımı göz ardı edilmiş olur ve bu da çalışanların haklarını etkiler. Aşırı katı olan “48 saatten fazla süren ölümler iş kazası sayılmaz” kuralı, ölen kişinin ailesini “tazminat almak mı, yoksa intikam mı” şeklinde bir ikileme sürükleyerek etik riskleri artırır. Herkesin bildiği gibi, hukuk devletinin temel ön koşulu yasama ve iyi yasaların çıkarılmasıdır. İyi yasa, vicdan sahibi bir yasadır; insani bir ilgiye ve sıcaklığa sahip, buz gibi soğuk olmayan bir yasadır. Bu açıdan bakıldığında, geleneksel ve aşırı katı iş kazası tespit kriterlerinin değiştirilmesi gerekiyor; 48 saatlik sınırın ayarlanması şarttır. Hukuk sisteminin hem katı hem de esnek ve insancıl olabilmesi için gerekli insani yaklaşımların benimsenmesi, iş kazalarının tespitinde daha fazla insani unsurun yer almasını sağlayacaktır. Elbette, iş kazası tespiti için belirlenen 48 saatlik sürenin basitçe ayarlanması da, iş kazası tespitinin temel sorunlarını tamamen çözemez. İş kazası tespiti için belirlenen 48 saatlik süre 72 saate, hatta 96 saate çekilse bile, yine de belirli bir etik ikilemin içinde kalacaktır. Aile üyeleri açısından, onlar her zaman sevdiklerinin hayatının biraz daha uzun sürmesini isterler. Bu bağlamda, duruma göre iş kazası tespitiyle ilgili bazı esnek düzenlemeler getirilebilir; sadece kurtarma çabalarından kaynaklanan “zaman aşımı”, iş kazası tespitinin reddedilmesi için bir gerekçe olarak kabul edilmemelidir. İş kazası tespitinde temel ölçüt yalnızca zaman olmamalı, aynı zamanda ölümle ilgili somut detaylar da dikkate alınmalıdır. Belirtmekte fayda var ki, zaman dilimlerindeki esnek ayarlamaların yanı sıra, ölüm kriterleri de yasal olarak beyin ölümü kriterleri açısından netleştirilmelidir. Shenzhen’deki kadın işçinin çalışma sırasında aniden hastalanarak hayatını kaybettiği olayda, bu kadın işçi 48 saat içinde doktorlar tarafından beyin ölümü gerçekleştiği açıklandı. Ancak ailesi tedaviye devam etmekte ısrar etti ve böylece 48 saat süresi aşıldı. Uluslararası tıp camiası, beyin ölümünün bir kişinin ölümü için standart olduğu konusunda fikir birliğine varmıştır; oysa ülkemizin yasaları hâlâ solunumun durması, kalbin atmayı bırakması, göz bebeklerinin refleks fonksiyonlarının sona ermesi gibi kapsamlı kriterleri esas almaktadır. Aslında, uygulamada ülkemiz şu an yalnızca kalp ölümü kriterini kabul etmektedir. Bilindiği üzere, dünya genelinde yaklaşık 90 ülke beyin ölümünün teşhis kriterlerini **tanımıştır. Ülkemizde beyin ölümüne ilişkin yasal düzenlemeler 1980’lerden itibaren tartışılmaya başlandı, ancak yasal standartlar belirlenemiyor. Yasama organına, beyin ölümüyle ilgili yasaları bir an önce gündeme alması ve beyin ölümüne yasal statü ile somut kriterler kazandırması tavsiye edilir. Kısacası, “48 saatin üzerindeki süreler iş kazası sayılmaz” şeklindeki iş kazası tespiti, yasal düzenlemelerdeki insani yaklaşım eksikliğini yansıtmaktadır. Katı 48 saatlik sınırın gözden geçirilmesi gerekmektedir ve geleneksel iş kazası tespit kriterlerinde değişiklik yapılması ertelenmemelidir. Yasama organları, yasa metinlerine gerekli insani yaklaşımı kazandırmalı; böylece hukuk sistemi hem katı hem de esnek ve insancıl olur ve iş kazalarının tespitinde daha fazla insani duyarlılık sağlanır.