Elektriksel patlamaya karşı koruma ve patlamaya dayanıklı ortam bölümleri, bu sefer net bir şekilde anlatılıyor!

Thread Content

1 Patlayıcı gazlar, sıvı buharları ve tozlar: Herkesin bildiği gibi, yanıcı ve patlayıcı gazlar, sıvılar ve tozlar, hava (oksidan) ile belirli bir konsantrasyonda karıştığında ve belirli bir sıcaklıkta veya ateşleme enerjisi altında şiddetli bir şekilde yanarak patlayabilir. Bu nedenle, patlama riski olan alanlarda tüm elektrik ekipmanları patlamaya dayanıklı olmalıdır. Patlayıcı maddeler: Patlayıcı gazlar, yanıcı sıvılar ve çevre sıcaklığına eşit veya daha düşük kaynama noktasına sahip yanıcı sıvılar, patlayıcı tozlar veya yanıcı lifler vb. Patlayıcı karışımlar: Atmosferik koşullar altında, gazlar, buharlar, sisler, tozlar veya lif şeklindeki yanıcı maddelerin hava ile karışması sonucu, alevlendirildiğinde alevlenmenin tüm alanda hızla yayıldığı karışımlardır. 2 Elektriksel patlamaya karşı koruma nedir? Elektriksel patlamaya karşı koruma, cihazın normal çalışması sırasında kıvılcım veya ark oluşturan parçaların patlamaya dayanıklı bir kasa içine yerleştirilmesi veya patlamayı önlemek amacıyla dökme tipi, kum dolgulu tip, yağ dolgulu tip veya pozitif basınçlı tip gibi diğer koruma yöntemlerinin kullanılmasıdır. 3 Patlama sınırı, genellikle bir maddenin patlaması için gerekli olan konsantrasyon veya sıcaklık aralığı olarak kabul edilir. Maddenin farklı hallerine ve ihtiyaçlarına bağlı olarak, patlama sınırı genellikle patlama konsantrasyonu sınırı ve patlama sıcaklığı sınırı olmak üzere ikiye ayrılır. Patlama konsantrasyonu sınırı. Patlayıcı maddelerin en yüksek veya en düşük konsantrasyon aralığıdır; kısaca patlama sınırı denir. Patlamaya neden olabilecek en yüksek konsantrasyona patlama üst sınırı, patlamaya neden olabilecek en düşük konsantrasyona ise patlama alt sınırı denir. Patlama sıcaklık aralığı da buna denir. Sıvının buhar konsantrasyonu sıcaklıktaki değişikliklerle değiştiğinden, sıvılarda patlama konsantrasyon sınırının yanı sıra bir de patlama sıcaklık sınırı vardır. Patlama sıcaklık sınırı, yanıcı sıvının ısı ile buharlaşması sonucu oluşan buhar konsantrasyonunun patlama konsantrasyon sınırına ulaştığı sıcaklık aralığıdır. Patlama sıcaklığı alt sınırı, sıvının bu sıcaklıkta patlama konsantrasyonu alt sınırına eşit bir buhar konsantrasyonuyla buharlaştığı sıcaklıktır. Sıvının patlama sıcaklığının alt sınırı, o sıvının yanma noktasıdır. Patlama sıcaklık üst sınırı, sıvının bu sıcaklıkta patlama konsantrasyonu üst sınırına eşit bir buhar konsantrasyonuyla buharlaştığı sıcaklıktır. 4 Patlayıcı maddelerin sınıflandırılması Patlayıcı maddeler üç sınıfa ayrılır: I. Sınıf: Maden metanı ； II. Sınıf: Patlayıcı gaz karışımları (buhar, sis dahil) ； III. Sınıf: Patlayıcı tozlar (fiber içeren). 5. Patlayıcı karışımların sınıflandırılma ve gruplandırılma prensipleri: Patlayıcı karışımların tehlikeli olup olmaması, onların patlama sınırı, yayılma kapasitesi, alevlenme sıcaklığı ve minimum ateşleme akımı tarafından belirlenir. Çeşitli patlayıcı karışımlar, maksimum test güvenlik aralığı ve minimum ateşleme akımına göre sınıflandırılır ve alevlenme sıcaklığına göre gruplandırılır. Esas olarak, güvenli üretim amacına ulaşmak için gerekli elektrik ekipmanlarını sağlamak içindir. 6 Patlayıcı gaz karışımlarının sınıflandırılması ve gruplandırılması (1) En yüksek test güvenlik aralığına (MESG) göre sınıflandırılır. Maksimum test güvenlik aralığı, standart test koşulları altında, kabın içindeki her türlü konsantrasyondaki test edilen gaz veya buharın hava ile oluşturduğu karışımın alev almasının ardından, 25 mm uzunluğundaki birleşim yüzeyinden geçse bile kabın dışındaki patlayıcı gaz karışımını alevlendiremeyecek olan kabuk boşluğunun iki bölümü arasındaki maksimum aralıktır. Patlayıcı gaz karışımları, maksimum test güvenlik aralığının büyüklüğüne göre IIA, IIB ve IIC olmak üzere üç sınıfa ayrılır. IIA sınıfında güvenlik aralığı en büyük, tehlike düzeyi en düşüktür; IIC sınıfında ise güvenlik aralığı en küçük, tehlike düzeyi en yüksektir. (2) En düşük ateşleme akımı (MIC) esas alınarak sınıflandırılır. En düşük ateşleme akımı, 20-40°C sıcaklıkta, 24V gerilimde ve 95mH endüktans değerindeki test koşullarında, IEC standartlarına uygun bir kıvılcım jeneratörü kullanılarak boşluklu endüktörlerden oluşan doğru akım devresinde 3000 kez kıvılcım testi yapıldığında, en kolay alevlenebilen karışımı ateşleyebilen en düşük akımdır. II sınıfı patlayıcı gaz karışımları, minimum ateşleme akımının değerine göre IIA, IIB ve IIC olmak üzere üç kategoriye ayrılır; minimum ateşleme akımı ne kadar düşükse, tehlike o kadar büyüktür. (3) Ateşleme sıcaklığına göre gruplandırılır. Patlayıcı karışımların, açık alev olmaksızın tutuşabileceği en düşük sıcaklığa, tutuşma sıcaklığı denir. Ateşlenme sıcaklığı ne kadar düşükse, o madde o kadar kolay alev alır. Patlayıcı gaz karışımları, alevlenme sıcaklıklarına göre T1, T2, T3, T4, T5, T6 olmak üzere altı gruba ayrılır. T6’nın ateşleme sıcaklığı en yüksek, T1’in ateşleme sıcaklığı ise en düşüktür. 7 Patlayıcı toz karışımlarının sınıflandırılması ve gruplandırılması: Patlayıcı toz karışımları, tozun özelliklerine (iletken veya iletken olmama) ve alevlenme sıcaklığına göre IIA ve IIB olmak üzere iki sınıfa, T11, T12 ve T13 olmak üzere üç gruba ayrılır. 8. İş yerlerindeki patlama tehlikesi bölümleri: Patlama tehlikeli ortamlar, iş yerinde bulunan maddelerin fiziksel durumlarına göre patlayıcı gaz ortamları ve yanıcı toz ortamları olarak ayrılır. Patlayıcı gaz ortamı, atmosferik koşullar altında gazların, buharların veya sis halindeki yanıcı maddelerin hava ile karışımının alev alması sonucunda, yanmanın tüm henüz yanmamış karışıma yayıldığı ortamdır. Yanıcı toz ortamı, atmosferik koşullar altında toz veya lif şeklindeki yanıcı maddelerin hava ile karışımının alev alması sonucunda, alevlenmenin tüm henüz yanmamış karışıma yayıldığı ortamdır. Patlama tehlikesi olan ortamların sınıflandırılması ve bölge dereceleri tablosu: http://www.isofans.com/data/attachment/forum/201610/23/085831qf9zf9z1jkg149mr.jpg 9 Elektriksel patlamaya karşı koruma prensipleri: Patlama tehlikesi olan ortamlarda kullanılan elektrikli cihazlarda, patlamaya neden olabilecek faktörleri önlemek ve azaltmak için hem cihazın kendisinin patlamaya karşı korunması hem de cihazın çalışması sırasında gerekli önlemlerin alınması şarttır. Elektrikli cihazların yanıcı maddeleri ateşlemesinin iki nedeni vardır: Birincisi, elektrikli cihazlardan kaynaklanan kıvılcımlar ve arklar; ikincisi ise elektrikli cihazın yüzeyinin (yani yanıcı maddenin temas ettiği yüzeyin) ısınmasıdır. 10 Elektriksel patlamaya karşı önlemler 1. Patlama riski olan alanlardan uzak durun. Normal çalışma sırasında kıvılcım, ark ve tehlikeli sıcaklıklar üreten elektrikli cihazlar ve hatlar, patlama riski daha düşük veya hiç olmayan ortamlarda yerleştirilmelidir. 2. Patlamaya dayanıklı elektrikli ekipmanlar kullanın. İşlem üretimi ve güvenlik gerekliliklerini karşılamak koşuluyla, patlamaya dayanıklı elektrik ekipmanlarının sayısı azaltılmalıdır. 3. Elektriksel topraklama. İlgili elektrik ekipmanlarının topraklama tasarımı teknik düzenlemelerinde belirtilen, genellikle topraklanmasına gerek olmayan kısımlar bile patlama riski olan alanlarda topraklanmalıdır; elektrik ekipmanlarının metal kısımları da güvenilir bir şekilde topraklanmalıdır. 4. Elektrik sızıntısına bağlı yangın alarmı ve acil güç kesme cihazları kurun. Elektrikli cihazlarda arıza meydana gelmeden önce, gerekli önlemler alınır veya patlama riski olan bölgelerin elektriği otomatik olarak kesilir. 5. Patlamaya dayanıklı elektrikli ekipmanları güvenli bir şekilde kullanın. Yani, patlama tehlikesi olan ortamların doğru şekilde sınıflandırılması, patlamaya dayanıklı elektrik ekipmanlarının doğru şekilde seçilip monte edilmesi ve bu ekipmanların doğru şekilde bakım ve onarımının yapılması. 6. Kıvılcım önleyici zemin. Havadan daha ağır olan yanıcı gazlar ve buharlar üreten A sınıfı tesisler ile toz ve liflerin patlama riski bulunan B sınıfı tesislerde kıvılcım çıkarmayan zeminler kullanılmalıdır. 11 Patlamaya dayanıklı elektrikli ekipman modelleri 1. Patlamayı engelleme tipi (d): Ekipmanın patlayıcı gaz karışımlarını ateşleyebilecek tüm parçaları, herhangi bir bağlantı yüzeyinden veya yapısal aralıktan içeri sızan yanıcı karışımların içeride patlamasına ve hasara neden olmamasını sağlayacak şekilde bir kasa içinde kaplar; ayrıca bir veya daha fazla gaz veya buharın oluşturduğu dışarıdaki patlayıcı ortamların da ateşlenmesine yol açmaz. Bu tür cihazlar, 1. ve 2. bölge tehlikeli ortamlarında kullanıma uygundur. 2. Artırılmış güvenlik tipi (e): Normal çalışma koşullarında ark veya kıvılcım üretmeyen elektrikli cihazlarda, güvenlik seviyesini daha da artırmak ve cihazların tehlikeli sıcaklıklar, arklar ve kıvılcımlar üretme olasılığını önlemek amacıyla ek önlemler alınır. Normal çalışma koşullarında kıvılcım veya ark üreten cihazları kapsamaz. Bu tür cihazlar esas olarak 2. bölge tehlikeli ortamlarında kullanılır; bazı türleri ise 1. bölgede de kullanılabilir. 3. Özgün güvenlik tipi (i): Cihazın içindeki tüm devreler, standartlarda belirtilen koşullar altında (normal çalışma veya belirlenen arıza koşulları dahil) oluşabilecek herhangi bir elektrik kıvılcımının veya herhangi bir ısı etkisinin, belirlenen patlayıcı gaz ortamını ateşlemesine izin vermeyen özgün güvenlikli devrelerdir. Bu patlamaya dayanıklı tip, ia ve ib olmak üzere iki sınıfa ayrılır. Bu tür cihazlar yalnızca zayıf akım cihazlarında kullanılabilir; ia, 0, 1 ve 2 numaralı tehlikeli alanlar için uygundur, ib ise 1 ve 2 numaralı tehlikeli alanlar için uygundur. 4. Pozitif basınçlı tip (p): Pozitif basınçlı bir kabuğa sahiptir; bu sayede içerideki koruyucu gazın basıncı, çevredeki patlayıcı ortamın basıncından daha yüksek tutulur ve dışarıdan gelen karışımların kabuğun içine girmesi engellenir. Bu tür cihazlar, koruma yöntemlerine göre 1. bölge ve 2. bölge tehlikeli ortamlarında kullanılabilir. 5. Yağda batırma tipi (O): Tüm cihazın veya cihazın parçalarının yağın (koruyucu sıvı) içine daldırılması; böylece yanıcı gazların cihazın üst kısmında veya dış kabuğunun dışında birikmesinin önlenmesi. Bu tür cihazlar, 1. ve 2. bölge tehlikeli ortamlarında kullanıma uygundur. 6. Kum dolgulu tip (q): Kasa içine kum taneleri veya belirli özelliklere sahip toz malzemeler doldurularak, belirlenen kullanım koşullarında kasanın içinde oluşan ark veya yüksek sıcaklıkların çevredeki patlayıcı gaz ortamını ateşlemesinin önlenmesi sağlanır. Bu tür cihazlar, 1. ve 2. bölge tehlikeli ortamlarında kullanıma uygundur. 7. Kıvılcım çıkarmayan tip (n): Normal çalışma koşullarında, çevresindeki patlayıcı gaz ortamını ateşleyemez ve ateşlemeye neden olabilecek arızaların meydana gelme ihtimali de düşüktür. Bu tür cihazlar yalnızca 2. bölge tehlikeli ortamlar için uygundur. 8. Mühürleme tipi (m): Patlayıcı gaz ortamında patlamaya neden olabilecek kıvılcımları, arkı veya tehlikeli sıcaklık bölgelerini içeren elektrikli bileşenler, çevresindeki patlayıcı gaz ortamını ateşlemesini engellemek amacıyla bir mühürleme malzemesi (kompozit) içine dökülerek mühürlenir. Bu tür cihazlar, 1. ve 2. bölge tehlikeli ortamlarında kullanıma uygundur. 9. Özel tip (S): **Standartlarda yer almayan patlamaya dayanıklı tipleri** ifade eder. Bu tür elektrikli ekipmanlar, ilgili yetkili makamlar tarafından geçici düzenlemelerle belirlenmeli ve atanmış patlamaya dayanıklılık test birimleri tarafından denetlenip onaylanmalıdır; ancak bu şekilde patlamaya dayanıklı özel tip elektrikli ekipman olarak kullanılabilir. Bu tür cihazlar, gerçek kullanıma göre geliştirilmiş olup ilgili tehlikeli ortamlarda kullanılabilir. 10. Toz patlamasına karşı korumalı tip (DIP): Yanıcı tozların alev almasını önlemek için gövdenin maksimum yüzey sıcaklığını sınırlamak ve tozun girmesini engellemek amacıyla “toza karşı dayanıklı” veya “toz geçirmez” gövde kullanılır. Patlama koruma özelliklerine göre, 20, 21 veya 22 bölge gibi tehlikeli ortamlarda kullanılabilir. 12 Patlamaya dayanıklı elektrikli ekipmanlar Kategori 1. Patlayıcı gaz ortamlarında kullanılan elektrikli ekipmanlar I ve II olmak üzere iki kategoriye ayrılır. Sınıf I: Kömür madenleri için elektrikli ekipmanlar. II. Sınıf: Kömür madenleri dışındaki diğer patlayıcı gaz ortamları için elektrikli ekipmanlar 2. Yanıcı toz ortamları için elektrikli ekipmanlar, A tipi toz geçirmez ekipmanlar, B tipi toz geçirmez ekipmanlar, A tipi toz korumalı ekipmanlar ve B tipi toz korumalı ekipmanlar olarak ayrılır. 13 Patlamaya karşı korumalı elektrikli ekipmanlar – II. sınıf patlayıcı gaz ortamları için kullanılan elektrikli ekipmanlar, en yüksek yüzey sıcaklıklarına göre T1, T2, T3, T4, T5, T6 olmak üzere altı gruba ayrılır. Seçim yapılırken, ilgili T1-T6 gruplarındaki elektrikli ekipmanların en yüksek yüzey sıcaklığının, ortaya çıkabilecek herhangi bir gazın veya buharın alevlenme sıcaklığını aşmaması gerekir. http://www.isofans.com/data/attachment/forum/201610/23/085832fjjhlveqjuhv74vv.jpg 14 Patlamaya Karşı Koruma İşareti: Patlamaya karşı korumalı elektrikli ekipmanların patlamaya karşı koruma işaretinde yer alan bilgiler şunlardır: Patlama koruma tipi + ekipman sınıfı + sıcaklık. Sınıf I patlamaya dayanıklı tip: Exd I ； IIB sınıfı patlamaya karşı korumalı T3 grubu: ExdⅡBT3 ； Toz patlamasına karşı korumalı ekipmanlar için, örneğin 21. bölgede kullanılabilen A tipi ekipmanlarda maksimum yüzey sıcaklığı TA 170°C’dir. Bu tür ekipmanların patlamaya karşı koruma işareti şu şekildedir: DIPA21 TA170°C veya DIP A21 TA, T3 ； 15 Patlamaya dayanıklı elektrikli ekipman seçim ilkeleri 1. Elektrikli ekipmanın patlamaya dayanıklılık tipi, patlama riski olan bölgelere uygun olmalıdır. 2. Elektrikli ekipmanların patlamaya karşı dayanıklılığı, patlama riski taşıyan ortamdaki maddelerin tehlikeli özelliklerine uygun olmalıdır. 3. Çevre koşullarına uyum sağlamalıdır. 4. Genel patlamaya karşı koruma ilkesine uymalı, güvenli ve sağlam olmalı, ekonomik ve mantıklı olmalı ve kullanımı ile bakımı kolay olmalıdır. 16 Patlamaya Dayanıklı Elektrikli Ekipmanların Kontrolü ve Kabulü: Patlamaya dayanıklı elektrikli ekipmanların kontrolü ve kabulü, biçimsel inceleme ve dış görünüş incelemesi olmak üzere ikiye ayrılır. 1. Biçimsel inceleme, endüstriyel ürünlerin üretim izin belgelerini (patlamaya dayanıklı aydınlatma armatürleri hariç) ve patlamaya dayanıklılık sertifikalarını kapsar; bunların internet üzerinden sorgulanabilir olması gerekir. 2. Görünüş kontrolü, patlamaya dayanıklı elektrikli cihazın dış yüzeyinde EX (DIP) işaretinin kalıcı olarak bulunup bulunmadığının kontrol edilmesini kapsar; ardından plakadaki patlamaya dayanıklılık sertifika numarasının, patlamaya dayanıklılık sertifikasındaki numara ile aynı olup olmadığı teyit edilir. ——SON——