【Çeviri】Yu Dafu: Eski Başkentin Sonbaharı

Kuzey ülkesinin sonbaharını yaşamalı olalı on yılı aşkın bir süre oldu. Güneyde her sonbaharda, mutlaka Taoranting’deki kamış çiçeklerini, Diyu Taidai’deki söğüt gölgelerini, Xishan’daki böcek seslerini, Yuquan’daki gece ayını ve Tanzhe Tapınağı’nın çan seslerini hatırlarım. Pekin’de dışarı çıkmadan bile, imparatorluk sarayının kalabalığı arasında birinden eski bir ev kiralayıp orada yaşayabilirsiniz. Sabah kalktığınızda bir fincan yoğun çay demleyip avluda oturursanız, çok yükseklerdeki masmavi gökyüzünü görebilir ve açık gökyüzünde uçan güvercinlerin sesini duyabilirsiniz. Akasya yapraklarının arasından doğuya doğru sızan ışık huzmelerini sayarken, ya da yıkık duvarın arasında boru şeklindeki patlıcan çiçeklerinin mavi yapraklarına sessizce bakarken, doğal olarak sonbaharın havasını da hissedebilirsiniz. Asma çiçeklerinden bahsetmişken, mavi veya beyaz olanların en iyisi olduğunu düşünüyorum; mor-siyah ikinci sırada geliyor, açık kırmızı ise en kötüsü. En iyisi, asma bitkisinin altında, arka plan oluşturması için birkaç tane seyrek, ince ve uzun sonbahar otu da yetiştirmektir.

Kuzeydeki akasya ağaçları da insanın sonbaharı hatırlamasını sağlayan bir süs unsuru olabilir. Çiçek gibi görünen ama aslında çiçek olmayan bu tür dökülen çiçek yaprakları, sabah olduğunda yeri kaplar. Üzerine basıldığında ne ses çıkar, ne koku; sadece çok hafif ve çok yumuşak bir dokunuş hissedilebilir. Sokakları süpüren kişi, ağaçların gölgesinde bir süre süpürdükten sonra, toprak üzerinde kalan süpürge izleri hem ince görünüyor, hem de huzurlu bir atmosfer yaratıyor; bilinçaltında ise biraz da hüzün hissi uyandırıyor. Eski insanların “Bir söğüt yaprağı düşerse tüm dünya sonbaharı anlar” diye söyledikleri şey muhtemelen de bu derin yerlerdedir. Sonbahar çekirgelerinin zayıf sesleri ise kuzey bölgelerine özgüdür ； Pekin’in her yerinde ağaçlar bulunduğu ve evlerin alçak olduğu için, nerede olursanız olun onların ötüşlerini duyabilirsiniz. Güneyde bunu duymak için mutlaka banliyölere veya dağlara çıkmak gerekir. Bu sonbahar çekirgelerinin cıvıltısı, Pekin’de çekirgeler ve fareler kadar yaygındır; adeta her evde beslenen ev haşereleri gibidir.

Sonra sonbahar yağmurları var; kuzeyin sonbahar yağmurları da güneyinkilerden daha ilginç gibi görünüyor; daha etkileyici, daha güzel yağıyor. Gri gökyüzünün altında aniden bir serin rüzgar esti ve ardından hızla yağmur başladı. Bir yağmur geçtikten sonra bulutlar yavaşça batıya doğru kaydı, gökyüzü yeniden berraklaştı ve güneş tekrar göründü ； Kalın yeşil kumaştan yapılmış ceketler giyen şehir sakinleri, pipo içerken, yağmurdan sonra oluşan eğik köprü gölgelerinde köprünün başındaki ağaçların altında dururlar. Tanıdık biriyle karşılaştıklarında yavaş ve rahat bir ses tonuyla, hafifçe iç çekerek karşılıklı konuşurlar: “Ah, hava gerçekten çok soğudu—” “Değil mi?” Her sonbahar yağmuru biraz daha soğutuyor! ” Kuzeyliler “zen” karakterini okurken, genellikle “çen” karakteri gibi telaffuz ederler; düz, düz, ters tonlarla başlar. Bu yanlış telaffuz, aslında oldukça uygundur.

Kuzeydeki meyve ağaçları da sonbaharda harika bir manzara oluşturur. Birincisi hurma ağacıdır ； Ev köşelerinde, duvar üstlerinde, saman evlerin yanında, mutfak kapısının önünde; hepsinde tek tek büyümeye başlar. Zeytin veya güvercin yumurtasına benzeyen bu hurma taneleri, küçük oval şekilli ince yaprakların arasında soluk yeşil-sarı bir renk aldığında, işte o zaman sonbaharın en güzel dönemidir ； Hindistan cevizi ağaçlarının yaprakları dökülüp, meyveleri kızarınca kuzeybatı rüzgarları esmeye başlar. Kuzey bölgeleri toz ve kül dolu bir dünya haline gelir. Sadece hindistan cevizi, hurma ve üzümler, Ağustos-Eylül aylarında olgunlaştığında, kuzeyin güzel sonbahar günleri ortaya çıkar; bunlar yılın en harika günleridir.

Bazı eleştirmenler, Çinli aydınların ve özellikle şairlerin aşırı bir çöküş ruhu taşıdığını, bu yüzden Çin edebiyatında sonbaharı öven metinlerin son derece fazla olduğunu söylüyor. Peki ya yabancı şairler, onlar da öyle değil mi? Yabancı şiir ve yazıları pek okumamış olsam da, bir sonbahar şiiri ve deneme derlemesi hazırlamak istemiyorum; ancak İngiliz, Alman, Fransız, İtalyan gibi şairlerin eserlerine ya da çeşitli ülkelerin şiir antolojilerine göz atarsanız, sonbaharı öven ve onun hüzünlerini anlatan birçok eser bulabilirsiniz. Ünlü şairlerin uzun pastoral veya mevsimler üzerine yazdığı şiirlerinde de her zaman son bölüm sonbahara ayrılır. En mükemmel ve en ilgi çekici şekilde yazılmış. Görüldüğü gibi, duyguları olan hayvanlar ve zevk sahibi insanlar için sonbahar her zaman derin, uzak, sert ve hüzünlü duygular uyandırma konusunda aynı etkiyi gösterir. Sadece şairler değil, hapislerde tutulan mahkumlar da sonbaharda kesinlikle kendilerini kontrol edemeyecekleri bir derin sevgi hissederler diye düşünüyorum ； Sonbahar insanlar için ülke ayrımı yapmaz, ırk veya sınıf farklılığı da gözetmez Ancak Çin’de “sonbahar insanı” anlamına gelen bir deyim vardır ve ders kitaplarında Ouyang Zı’nın “Sonbahar Sesleri” ile Su Dongpo’nun “Chibi Fu”su gibi eserler oldukça yaygındır; bu yüzden Çinli edebiyatçıların sonbaharla özel bir bağı olduğu düşünülür. Fakat bu sonbaharın derin tadı, özellikle de Çin’in sonbaharının derin tadı, ancak kuzeyde hissedilebilir.

Güneyin sonbaharı elbette kendine özgü yönleri de vardır; mesela Yirmi Dört Köprü’nün ay ışığı, Qiantang Nehri’nin sonbahar gelgitleri, Putuo Dağı’nın serin sisleri, Litchi Körfezi’ndeki solmuş nilüferler vb. Ancak renkleri canlı değildir ve etkisi uzun sürmez. Kuzeyin sonbaharına kıyasla, tıpkı sarı şarap ile beyaz içki, lapalar ile ekmekler, levrekler ile büyük yengeçler, sarı köpekler ile develer gibidir. Sonbahar, bu kuzeyin sonbaharı; eğer saklanabilirse, ömrümün üçte ikisini feda edip yerine sadece üçte birini almayı isterim. Bu metin, “Çin Denemeleri Koleksiyonu: Yu Dafu’nun Denemeleri” adlı eserden alınmıştır

Yu Dafu (1896–1945), asıl adı Yu Wen; Zhejiang’ın Fuyang bölgesinden olup, Çin’in ünlü deneme yazarı, roman yazarı ve şairidir. Yu Dafu’nun eserleri güçlü bir otobiyografik özelliğe sahiptir; sık sık kendi deneyimlerini edebi eserlerinin konusu olarak kullanır, eserlerinde duygularını ve kişiliğini ifade eder. Açık ve samimi psikolojik analizler yoluyla melankolik ve hüzünlü duyguları vurgular, karanlık topluma karşı direncini ortaya koyar ve ülkesinin güçlenmesi için içten bir çağrıda bulunur. Önemli eserleri arasında “Chenlun”, “Bahar Rüzgarının Sarhoş Ettiği Akşamlar” ve “Chi Guihua” adlı romanlar bulunmaktadır. Onun ünlü denemesi “Eski Başkentin Sonbaharı”, ortaokul dil ders kitaplarına alınmıştır. “Yu Dafu’nun Denemeleri”, Yu Dafu’nun en temsilci klasik deneme eserlerini bir araya getirmektedir. Buradan Yu Dafu’nun sanat tarzını ve yazım özelliklerini daha iyi anlayabilirsiniz. Günümüz okuyucularına daha evrensel bir klasik eser sunulmuştur. “Yu Dafu’nun Denemeleri” adlı eserin içeriği arasında Pekin’in dört mevsimi, hafif ilkbahar havası, yalnız ilkbahar sabahları, ilkbahar hüznü, yağmur, Başlangıç Sonbaharı gecesi, eski başkentin sonbaharı, Temmuz üzerine notlar, Hangzhou’nun Ağustos’u, Jiangnan’ın kış manzaraları, memleketin bayramları, Fuzhou’daki yemek ve insanlar, taşınmayle ilgili notlar, konutla ilgili sözler, Suzhou’nun sisli yağmurlu günleri, Fuzhou’daki Batı Gölü gibi konular yer alıyor.