Thread Content
Tehlikeli kimyasallar kolayca yangın ve patlama kazalarına yol açar. Ayrıca farklı kimyasalların ve farklı durumlarda meydana gelen yangınların söndürülme yöntemleri büyük ölçüde değişiklik gösterir. Yanlış müdahale edilirse, yangın etkili bir şekilde söndürülemeyeceği gibi, durum daha da kötüleşebilir. Ayrıca, kimyasalların kendileri ve yanma ürünlerinin çoğu yüksek derecede zehirli ve aşındırıcı olduğundan, insanlarda zehirlenme, yanıklar gibi durumlara kolayca neden olurlar. Bu nedenle, tehlikeli kimyasalların neden olduğu yangınlarla mücadele son derece önemli ve aynı zamanda çok tehlikeli bir iştir. Gerçek iş ortamında, kimyasalların üretimi, kullanımı, depolanması ve taşınmasıyla uğraşan kişilerin, kimyasalların temel tehlike özelliklerini bilmeleri ve bunları kavramaları gerekmektedir. Bir yangın çıktığında her çalışanın kendi rolünü ve sorumluluklarını net bir şekilde bilmesi gerekir; ayrıca yangın anında uygulanacak uygun söndürme yöntemlerini iyi bilmek son derece önemlidir. Genel olarak, kimyasal yangınları söndürürken öncelikle şu noktalara dikkat edilmelidir: Yangın söndürücüler tek başlarına hareket etmemelidir ； Kaza yerinin giriş ve çıkışları her zaman temiz ve açık tutulmalıdır ； Doğru söndürücü maddeyi ve uygun söndürme ekipmanlarını seçmek gerekir ； Yangın söndürülürken her zaman insanların güvenliği göz önünde bulundurulmalıdır. Tehlikeli kimyasalların neden olduğu yangınlara müdahale ederken asla aceleci davranılmamalı; her bir kimyasal türü için doğru söndürücü maddeler ve uygun yangın söndürme ekipmanları seçilerek yangın güvenli bir şekilde kontrol altına alınmalıdır. Kimyasal yangınlarının söndürülmesi mutlaka profesyonel itfaiye ekipleri tarafından yapılmalıdır. Diğer kişiler körü körüne hareket etmemeli, profesyonel itfaiye ekipleri geldikten sonra onlara destek olmalıdır. I. Tehlikeli kimyasalların yangınlarının söndürülmesine ilişkin genel gereklilikler: Tehlikeli kimyasalların üretimi, ticareti, depolanması, taşınması, yüklenip boşaltılması, paketlenmesi ve kullanımıyla uğraşan kişiler ile atık tehlikeli kimyasalları bertaraf eden kişilerin yanı sıra itfaiye ve kurtarma görevlileri, normal zamanlarda bu tür maddelerin başlıca tehlike özelliklerini ve buna uygun yangın söndürme yöntemlerini iyi bilmeli ve bunlara hakim olmalıdır. Sadece hem düşmanı hem de kendini tanıyarak olası tehlikeleri önceden önleyerek, çeşitli tehlikeli kimyasalların neden olduğu yangınlarda zafer kazanılabilir. Tehlikeli kimyasal maddelerle ilgili yangınların söndürülmesindeki genel ilke şudur: Önce kontrol altına almak, sonra söndürmek. Tehlikeli kimyasalların neden olduğu yangınlarda görülen alevlerin hızlı yayılması ve büyük yanma alanlarına karşı, birleşik komuta sistemi kullanılarak, hızlı hareket edilerek alevlerin yayılması engellenir; öncelikli bölgelerde ilerleyerek tehlike ortadan kaldırılır ve hızlı bir şekilde çözüm bulunur. Yangın söndürme ekipleri, zehirli ve zararlı gazlardan etkilenmemek için rüzgarın üstünde veya yanında bir konumda yer almalıdır. Yangın keşfi, yangın söndürme ve yangın bölgesindeki insanların tahliyesi sırasında, koruyucu maske takmak, özel koruyucu kıyafetler giymek gibi hedefe yönelik kişisel koruma önlemleri alınmalıdır. Yanma alanı, yanan maddeler ve çevresindeki maddelerin adları ile temel tehlike özellikleri ile yangının yayılmasının başlıca yolları hızla tespit edilmelidir. En uygun söndürücü maddeyi ve söndürme yöntemini doğru seçin. Ateşin şiddeti yüksek olduğunda, önce yangının yayılmasını engelleyip yanma alanını kontrol altına almak, ardından da yavaş yavaş ateşi söndürmek gerekir. Patlama, patlama, sıçrama gibi özel tehlikelerin ortaya çıkabileceği ve acil tahliyenin gerektiği durumlarda, birleşik tahliye sinyalleri ve yöntemlerine göre zamanında tahliye edilmelidir (Tahliye sinyalleri son derece dikkat çekici olmalı, sahadaki tüm kişiler tarafından görülebilmeli veya duyulabilmeli ve düzenli olarak önceden prova edilmelidir). Yangın söndürüldükten sonra, yangının çıktığı yerin sahibi olay yerini korumalı, kaza soruşturmasına katılmalı, kamu güvenlik itfaiye denetim birimleri ile güvenlik ve denetim yönetim birimlerine yangının nedenlerinin araştırılmasında yardımcı olmalı, yangın kayıplarını belirlemeli ve yangından sorumlu olan kişileri tespit etmelidir. Kamu güvenlik denetim birimleri ile güvenlik ve denetim yönetim birimlerinin izni olmadan yangın mahallini keyfi olarak temizleyemez. II. Sıkıştırılmış veya sıvılaştırılmış gaz yangınlarını söndürmek için temel önlemler: Sıvılaştırılmış gazlar genellikle farklı kaplarda saklanır veya boru hatları aracılığıyla taşınır. Yangın çıktığında aşağıdaki temel önlemler alınmalıdır: Gaz yangınlarını söndürürken aceleci davranılmamalı, sızıntıyı durdurma önlemleri alınmadan yangının istikrarlı bir şekilde yanmasına izin verilmelidir. Aksi takdirde, yanıcı gazlar dışarı sızar ve hava ile karışır; bir ateş kaynağıyla temas ettiğinde patlama meydana gelir ve sonuçları düşünülemez. Öncelikle, alev kaynağı tarafından tutuşan dıştaki yanıcı maddelerdeki büyük yangın söndürülmeli, yangının yayılma yolları kesilmeli, yanma alanı kontrol altına alınmalı ve yaralı ve mahsur kalan kişiler derhal kurtarılmalıdır. Eğer yangın sırasında basınçlı kaplar bulunuyorsa veya alevlerin ısı etkisine maruz kalabilecek basınçlı kaplar varsa, tahliye edilebilenler mümkün olduğunca su tabancalarının koruması altında güvenli bir bölgeye tahliye edilmelidir. Eğer gaz boru hattında sızıntıdan dolayı yangın çıktıysa, gaz kaynağı vanasını bulmak gerekir. Vananın sağlam olduğundan emin olduktan sonra vanayı kapatın; alev otomatik olarak sönecektir. Depo veya boru hattındaki sızıntı vanaları işe yaramadığında, yangının durumuna göre gaz basıncını ve sızıntı noktasının boyutunu ve konumunu belirlemek gerekiyor; buna göre uygun sızdırmazlık malzemeleri (örneğin: mantar tıpa, kauçuk tıpa, hava yastığı tıpası, yapıştırıcı, bükme aletleri vb.) hazırlanmalıdır. Sızıntıyı durdurma işlemi hazır olduktan sonra, yangını söndürmek için etkili önlemler alınabilir. Yangın söndürüldükten hemen sonra, sızıntıyı durdurmak amacıyla sızıntı önleyici malzemeler kullanılmalı ve aynı zamanda sis şeklindeki su ile sızan gazlar seyreltilip dağıtılmalıdır. Eğer sızıntı deliği çok büyükse, kapatılması mümkün değildir. Bu durumda, yangın çıkaran kap ve çevresindeki kaplar ile yanıcı maddeleri soğutmak için önlemler alınabilir; böylece yangının yayılması kontrol altına alınır ve gaz tükenene kadar alevler kendiliğinden söner. Saha komutanı, çeşitli tehlike belirtilerine dikkatle göz kulak olmalıdır; durum kötüleştiğinde komutan doğru bir karar vererek derhal geri çekilme emri vermelidir. III. Yanıcı sıvı yangınlarını söndürme için temel önlemler Yanıcı sıvılar genellikle farklı kaplarda saklanır veya boru hatları aracılığıyla taşınır. Gazlardan farklı olarak, sıvı kaplarının bazıları mühürlüdür, bazıları ise açıktır. Genellikle atmosfer basıncıdır; yalnızca reaktör (fırın, kazan) ve taşıma borularındaki sıvının basıncı daha yüksektir. Yanıcı sıvılar, su ve normal köpüklerle söndürülüp söndürülemeyeceğini belirleyen özgül ağırlık ve suda çözünürlük gibi özelliklere sahiptir; ayrıca çok tehlikeli olan taşma ve sıçrama sorunları da vardır. Bu nedenle, yanıcı sıvı yangınlarını söndürmek son derece zorlu bir mücadeledir. Genellikle aşağıdaki temel önlemler alınır: Öncelikle yangının yayılma yolunu kesmek, yangından etkilenen basınçlı ve kapalı kaplar ile yanıcı maddeleri soğutmak ve tahliye etmek, böylece yangının yayılma alanını kontrol altına almak. Sıvı akıyorsa, onu durdurmak için setler inşa edilmeli (veya yağ bariyerleri kullanılmalı) veya akış yönünü değiştirmek için hendekler kazılmalıdır. Ateş alan sıvının adını, özgül ağırlığını, çözünürlüğünü ve zehirli, aşındırıcı, kaynama veya sıçrama gibi tehlikelerinin olup olmadığını zamanında öğrenmek ve bilmek, uygun yangın söndürme ve koruma önlemlerini alabilmek için gereklidir. Daha büyük depolama tankları veya yaygın yangınlarda, alevlenen alanın doğru bir şekilde belirlenmesi gerekir. Küçük alanlardaki (genellikle 50 metrekare altı) sıvı yangınları, genellikle sis şeklindeki su ile söndürülebilir. Köpük, kuru toz, karbondioksit ve halojenli alkanlar (1211, 1301) kullanılarak yangın söndürmek genellikle daha etkilidir. Büyük alanlardaki sıvı yangınlarında, doğru söndürücünün seçimi, sıvının göreceli yoğunluğuna (ağırlıkça yoğunluğu), suda çözünürlüğüne ve yanma alanının büyüklüğüne bağlı olarak yapılmalıdır. Hafif yoğunluklu ve suda çözünmeyen sıvılar (benzin, benzen vb.), doğrudan akan su veya sis şeklindeki su ile söndürülmeye çalışıldığında genellikle etkisiz kalır. Genellikle sıradan protein köpüğü veya hafif su köpüğü kullanılarak yangın söndürülür. Sudan ağır ve suda çözünmeyen sıvılar alevlendiğinde su ile söndürülebilir, köpük de kullanılabilir. Kuru toz ve halojenli alkollerle yangın söndürme, yanma alanının büyüklüğüne ve yanma koşullarına bağlıdır. Suda çözünebilen sıvılar (alkoller, benzerleri gibi), teorik olarak su ile seyreltilerek söndürülebilir; ancak bu yöntemle sıvının alevlenme noktasını ortadan kaldırmak için suda büyük bir oran olmalıdır. Bu nedenle, genellikle çözünmeye karşı dirençli köpükler kullanılır. Zehirli, aşındırıcı veya yanma ürünleriyle yüksek derecede zehirleyici olan yanıcı sıvı yangınlarını söndürürken, itfaiyecilerin koruyucu maske takmaları ve koruyucu önlemler alması gerekmektedir. Ham petrol ve ağır yağ gibi kaynama ve sıçrama riski taşıyan sıvı yangınlarını söndürürken, imkan varsa, kaynama ve sıçramayı önlemek amacıyla su püskürtme, karıştırma ve soğutma gibi önlemler alınabilir. Yanıcı sıvıların bulunduğu borularda veya depolarda sızıntı sonucu yangın çıktığında, yangının yayılmasını engelleyip sınırlı bir alanda tutarken, taşıma borularındaki giriş ve çıkış vanalarını bulup kapatmak gerekir. Eğer taşıma borularındaki giriş/çıkış vanaları hasar görmüşse veya depo sızdırıyorsa, hemen sızıntıyı durdurmak için gerekli malzemeler hazırlanmalı, ardından yerde akan alevler etkili bir şekilde söndürülerek sızıntının önüne geçilmelidir. Son olarak da sızıntı noktasındaki alevler söndürülüp hızla sızıntıyı durdurma önlemleri alınmalıdır. IV. Patlayıcı Yangınlarının Söndürülmesinde Temel Stratejiler: Patlayıcı maddelerin alev alması durumunda su, hava köpüğü (yüksek oranlı köpük daha iyidir), karbondioksit, toz halindeki söndürücüler gibi maddeler kullanılarak yangın söndürülebilir; en iyi söndürücü ise sudur. Çünkü su, patlayıcıların içine nüfuz edebilir ve patlayıcıların kristal yüzeylerinde, kristalleri çevreleyerek onları duyarsız hale getiren esnek, yumuşak bir film oluşturur. Patlayıcılar alev aldığında öncelikli olarak bol miktarda su ile soğutulmalıdır; kumla örtmek yasaktır ve ayrıca buhar veya asit-baz köpüklü söndürücülerle de söndürülmemelidir. Oda içinde veya vagon, gemi kamarasında yangın çıktığında hemen kapıları, pencereleri ve kabin kapılarını açarak içeri su sıkarak soğutmak gerekir; asla kapıları, pencereleri veya kabin kapaklarını kapatıp yangını söndürmeye çalışmamalıdır. Sığınaklardan yararlanmaya dikkat edilmelidir; yangın alanında duvarlar, alçak bölgeler, ağaç gövdeleri gibi yerler, insanların yaralanmasını önlemek için sığınak olarak kullanılabilir. Bazı patlayıcı maddelerin sadece kendileri zehirli olmakla kalmayıp, yanma ürünleri de zehirli olduğundan, yangını söndürürken zehirlenmeye karşı dikkatli olunmalıdır: Zehirli patlayıcı maddeler alev aldığında, zehirlenmeyi önlemek için izolasyonlu oksijen veya hava solunum cihazları kullanılmalıdır. **Ürünlerin genellikle özel veya geçici depolama alanları vardır. Bu tür ürünler, iç yapısında patlayıcı unsurlar bulundurduğu için sürtünme, çarpma, titreşim, yüksek sıcaklık gibi dış etkenlerle tetiklendiğinde kolayca patlayabilir; açık alevle karşılaştıklarında ise daha da tehlikeli hale gelir. **Yangın durumunda genellikle aşağıdaki temel önlemler alınır: Yeniden bir patlamanın olasılığını ve tehlikesini hızla değerlendirip tespit etmek, patlamadan sonra ve yeniden bir patlama gerçekleşmeden önceki fırsatları iyi değerlendirmek ve yeniden bir patlamanın meydana gelmesini engellemek için mümkün olan tüm önlemleri almak. Kum ve toprakla örtmeyin, aksi takdirde **ürünün patlama gücü artar. Eğer tahliye mümkünse ve kişisel güvenlik gerçekten sağlanabiliyorsa, yangın bölgesi çevresindeki **mallar** hızla tahliye edilmeli ve böylece çevrede bir izolasyon bandı oluşturulmalıdır. **Ürün yığınlarını söndürürken, su akışının yukarıdan aşağıya doğru yönlendirilmesi gerekir; güçlü su akışının doğrudan yığına çarpması engellenmeli ki yığın devrilip tekrar patlama meydana gelmesin. Yangın söndürücüler, mümkün olduğunca olay yerindeki siperleri kullanmalı veya yatay pozisyonda gibi alçak bir şekilde su püskürtmeli ve kendilerini koruma önlemlerine dikkat etmelidir. Yangın söndürme ekipleri, tekrar bir patlama riski tespit ettiğinde derhal saha komutanına bilgi vermelidir; saha komutanının onaylamasının ardından hemen geri çekilme emri verilmelidir. V. Oksitleyiciler ve organik peroksit yangınlarını söndürme için temel stratejiler: Yangın söndürme açısından oksitleyiciler ve organik peroksitler, hem katı hem sıvı hem de gaz halinde bulunan karmaşık bir gruptur. Bazı oksitler kendiliğinden yanmaz, ancak yanıcı maddelerle veya asit-bazlarla temas ettiklerinde alev alabilir veya patlayabilirler. Bazı peroksitler (örneğin dibenzoyl peroksit gibi) kendi başlarına alev alabilir ve patlayabilir; bu yüzden oldukça tehlikelidirler. Kurtarma sırasında kişisel korumaya dikkat edilmelidir. Farklı oksitleyiciler ve organik peroksitlerden bazıları su veya köpük ile söndürülebilir, bazıları ise söndürülemez ； Bazıları karbondioksit ile söndürülemez; asit-baz yangın söndürücüleri ise neredeyse hiç uygulanamaz. Oksitleyiciler ve organik peroksit yangınlarıyla karşılaşıldığında aşağıdaki temel önlemler alınmalıdır: Yangını veya reaksiyonu tetikleyen oksitleyicilerin, organik peroksitlerin ve diğer yanıcı maddelerin adı, miktarı, tehlikeli olup olmadığı, yanma alanı, yangının yayılma yolları ve su veya köpük ile söndürülüp söndürülemeyeceği hızla tespit edilmelidir. Su veya köpük kullanılarak söndürme mümkün olduğunda, yangının yayılmasını kontrol altına almak, alevlenen bölgeyi izole etmek ve yanma alanını sınırlamak için her türlü çaba gösterilmelidir. Su, köpük veya karbondioksit ile söndürülemiyorsa, kuru toz veya çimento, kuru kum kullanılmalıdır. 1 Sızıntı işleme: Taşıma sırasında oksitleyiciler ve organik peroksitler sızarsa, dikkatlice toplanmalı veya emici olarak inert malzemeler kullanılarak emilmelidir; ardından artıklar mümkün olduğunca uzak bir yerde bol miktarda su ile yıkanmalıdır. Oksidasyon reaksiyonu sonucu yangın çıkmasını önlemek için, talaş, atık pamuk ipliği gibi yakıt olarak kullanılabilen malzemelerin emici malzeme olarak kullanılması kesinlikle yasaktır. Toplanan sızıntı maddeleri, yabancı maddelerin karışarak tehlike yaratmaması için asla orijinal ambalajına veya sağlam bir pakete geri konulmamalıdır. Özelliklerine göre güvenli ve uygulanabilir yöntemlerle işlenmeli veya yerin altına gömülmesi düşünülmelidir. 2. Ateşle mücadele: Oksitleyiciler alev aldığında veya ateşin içine karıştığında oksijen salınır ve bu da yangını daha da şiddetlendirir. İnert gazlar içinde bile yangın devam eder: Kargo bölümlerini, kapları veya depoları mühürlemek ya da buhar, karbondioksit ve diğer inert gazlarla yangını söndürmek işe yaramaz; az miktarda su kullanarak yangını söndürmek de etkisizdir; hatta az miktarda su kullanılması, eşyalardaki peroksidlerin şiddetli reaksiyon göstermesine neden olur. Bu nedenle yangını söndürmek için büyük miktarda su kullanılmalı veya suyla ıslatma yöntemi uygulanmalıdır; bu, oksitleyici yangınlarını kontrol etmenin en etkili yoludur. Organik peroksitler alev aldığında veya ateşin içine karıştığında patlamaya neden olabilir. Bu nedenle, bu paketlerin yangın bölgesinden hızla uzaklaştırılması gerekiyor; insanlar mümkün olduğunca yangından uzak durmalı ve korunaklı bir yerde bol miktarda su kullanarak yangını söndürmelidir. Ateşe maruz kalmış veya yüksek sıcaklıklara tabi tutulmuş herhangi bir organik peroksit paketi, ateş söndürülmüş olsa bile, paket tamamen soğumadığı sürece her an şiddetli bir şekilde parçalanabilir. Mümkünse, bu paketler profesyonellerin teknik rehberliği altında işlenmelidir; böyle bir imkan yoksa, su yolu taşımacılığında acil durumlarda bunların suya atılması düşünülmelidir. VI. Zehirli ve aşındırıcı maddelerin yangınlarını söndürme konusundaki temel stratejiler: Zehirli ve aşındırıcı maddeler insan vücudu için belirli bir tehlike oluşturur. Zehirli maddeler, esas olarak ağız yoluyla veya buharların solunmasıyla ya da deriyle temas yoluyla insan vücudunda zehirlenmeye neden olur. Aşındırıcı maddeler, deri yoluyla temas sonucu vücutta kimyasal yanıklara neden olur. Zehirli ve aşındırıcı maddelerden bazıları kendiliğinden yanabilir, bazıları ise kendiliğinden yanmaz; ancak diğer yanıcı maddelerle temas ettiklerinde yanabilirler. Bu tür eşyalarda yangın çıktığında genellikle aşağıdaki temel önlemler alınmalıdır: Yangın söndürme ekibi koruyucu kıyafetler giymeli ve koruyucu maske takmalıdır. Özel eşyaların bulunduğu yangınlarda profesyonel koruyucu kıyafetler kullanılmalıdır. Zehirli maddelerle ilgili yangınlarda mümkün olduğunca izolasyon tipi oksijen veya gaz maskesi kullanılmalıdır. Öncelikle yanma alanını sınırlayın. Zehirli ve aşındırıcı maddelerin neden olduğu yangınlar, insanların yaralanmasına veya ölümüne kolayca yol açabilir. Yangın söndürme ekipleri, gerekli koruyucu önlemleri aldıktan sonra, insan kaybını azaltmak amacıyla hemen yaralı ve mahsur kalan kişileri kurtarma çalışmalarına başlamalıdır. Söndürme sırasında mümkün olduğunca düşük basınçlı su akışı veya sis şeklindeki su kullanılmalı, zehirli ve aşındırıcı maddelerin sıçraması engellenmelidir. Asit ve baz türü aşındırıcılarla karşılaşıldığında, bunları seyreltmek ve nötralize etmek için uygun bir nötralizatör hazırlamak en iyisidir. Zehirli veya aşındırıcı maddelerin bulunduğu kaplarda sızıntı olması durumunda, yangın söndürüldükten hemen sonra sızıntıyı durdurma önlemleri alınmalıdır. Aşındırıcı maddelerin sızıntıları, koruyucu malzemelerle kapatılmalıdır. Konsantre sülfürik asit ve nitrik asit su ile temas ettiğinde büyük miktarda ısı açığa çıkar; bu da kaynama ve sıçramalara neden olabilir, bu yüzden özel koruma önlemleri alınmalıdır. 1. Zehirli maddelerin alev alması durumunda acil önlemler: Organik zehirli maddelerin çoğu yanıcı olduğundan ve yanarken büyük miktarda zehirli veya son derece zehirli gazlar ürettiklerinden, zehirli maddelerin alev alması durumunda acil söndürme önlemlerinin alınması son derece önemlidir. Genel durumlarda, eğer zehirli madde sıvıysa, sıvının özelliklerine (suda çözünüp çözünmemesi ve göreceli yoğunluğu) bağlı olarak çözünmeye karşı dirençli köpük, mekanik köpük veya kimyasal köpük kullanılarak yangın söndürülebilir; ayrıca kum, toz veya taş tozu gibi yöntemler de uygulanabilir. Eğer zehirli madde katıysa ve alev alıyorsa, onun özelliklerine göre su, sis halindeki su veya kum, toz ve taş tozu kullanılarak yangın söndürülür. 2. Korozif maddelerin alev alması durumunda acil önlemler: Korozif maddeler alev aldığında genellikle sis şeklinde su, kuru kum, köpük, toz gibi maddelerle söndürülebilir. Asidin etrafa saçılmasını ve söndürme görevlilerine zarar verilmesini önlemek için yüksek basınçlı su kullanılmamalıdır. Sülfürik asit, halojenürler, güçlü alkali gibi suyla temas ettiğinde ısınan, parçalanabilen veya asidik duman üreten maddeler alev aldığında su ile müdahale edilemez; bunlar için kuru kum, köpük, toz gibi maddeler kullanılabilir. Yangın söndürme görevlileri korozyona ve zehirli gazlara karşı korunmalıdır; zehirli gazlara karşı koruyucu maske, gözlük veya yüz maskesi takmalı, lastik yağmurluk ve uzun çizmeler giymeli, ayrıca korozyona karşı koruyucu eldivenler kullanmalıdır. Yangını söndürürken kişi rüzgarın estiği yönde durmalıdır. Zehirlenmiş bir kişi tespit edildiğinde, doktorların tedavi uygulayabilmesi için hemen hastaneye götürülmeli ve zehirleyici maddenin adı belirtilmelidir. VII. Radyoaktif maddelerle ilgili yangınların söndürülmesindeki temel stratejiler Radyoaktif maddeler, insan gözüyle görülemeyen ancak α, β, γ ışınları ve nötronlar yoluyla insan yaşamına ve sağlığına ciddi zararlar verebilen özel maddelerdir. Bu tür eşyaların yangınlarını söndürmek için, radyasyon etkilerine karşı koruma sağlayan özel önlemler alınmalıdır. Öncelikle, radyasyon miktarını ve kapsamını ölçmek için radyoaktif test cihazları taşıyan yetenekli personel gönderilir. Test eden kişilerin koruyucu önlemler alması gerekir. Radyasyon dozu 0,0387 C/KG’yi aşan bölgelerde “Hayatı tehdit eder, giriş yasaktır” yazılı uyarı tabelaları konulmalıdır. Radyasyon dozu 0,0387 C/KG’nin altında olan alanlarda “Hayatı tehdit eder, girmeyin” yazılı uyarı levhaları konulmalıdır. Yanma alanındaki ambalajı hasar görmemiş radyoaktif maddeler, su tabancasının koruması altında koruyucu ekipman giyilerek tahliye edilebilir. Tahliye edilemiyorsa, yeni hasarların oluşmasını ve radyasyon dozunun artmasını önlemek için yerinde soğutma ile koruma sağlanmalıdır. Hasar görmüş kaplar, radyoaktif kirliliğin yayılmasını önlemek için asla hareket ettirilmemeli veya su akışıyla etkilenmemelidir. VIII. Yanıcı katı maddeler ve kendiliğinden yanabilen maddelerin yangınlarının söndürülmesindeki temel stratejiler: Bazı yanıcı katı maddeler ve kendiliğinden yanabilen maddeler, hava, su ve asitlerle temas ettiğinde yanmanın yanı sıra belirli bir zehirlilik özelliğine de sahiptir. Ayrıca bu maddelerin yanma ürünleri de çoğunlukla son derece zehirlidir. Kırmızı fosfor, sarı fosfor, kalsiyum fosfit gibi metal fosfitlerin kendileri çok zehirlidir; bunların yanma ürünleri olan fosfor dioksit ile nemle reaksiyona girerek oluşan yanıcı gaz fosfin de son derece zehirlidir. Fosfin gazı sarımsak benzeri bir kokuya sahiptir ve havadaki konsantrasyonu 0,01 mg/L olduğunda solunması zehirlenmeye neden olabilir. Bu nedenle, yanıcı katı maddelerin, kendiliğinden yanabilen maddelerin ve ıslak ortamda yanabilen maddelerin yangınlarını söndürürken, zehirlenmeyi ve korozyonu önlemeye özel dikkat gösterilmeli ve kişisel güvenliği sağlamak için uygun koruyucu ekipmanlar kullanılmalıdır. 1. Yanıcı katı maddeler: Yanıcı katı maddeler alevlendiğinde çoğunluğu su ile söndürülebilir; özellikle ıslak patlayıcılar, sürtünme sonucu alev alabilecek veya alevlenmeyi tetikleyebilecek katı maddeler ve C sınıfı yanıcı katı maddeler su ile söndürülebilir. Ayrıca yakında bulunan köpük söndürücüler, karbondioksit, tozlu söndürücüler gibi cihazlar da acil durumlarda kullanılabilir. Alifatik azo bileşikler, aromatik tiyosülfonilhidrazin bileşikler, nitroso bileşikler ve diazür tuzları gibi doğal reaktif maddelerde (örneğin azodiyisobütiron, benzen sülfonilhidrazin vb.), bu tür maddelerin yanması sırasında dış havadaki oksijene ihtiyaç duyulmadığından, alevlendiğinde boğma yöntemi kullanılamaz; en iyisi bol miktarda su ile soğutarak söndürmektir. Magnezyum tozu, alüminyum tozu, titanyum tozu, zirkonyum tozu gibi metal elementlerinin toz halindeki yangınlarında ne su ne de karbondioksit gibi maddelerle müdahale edilemez. Çünkü bu tür maddeler yanarken oldukça yüksek sıcaklıklar oluşturabilir; bu yüksek sıcaklıklar su moleküllerini veya karbondioksit moleküllerini parçalayarak patlamalara neden olabilir veya yanmayı daha da şiddetlendirebilir. Örneğin, magnezyum metalinin yanması sırasında 2500°C’ye varan yüksek sıcaklıklar oluşur. Yanmakta olan magnezyum çubuğu karbondioksit gazının içine konulduğunda, magnezyum ve karbondioksitteki oksijen reaksiyona girerek magnezyum oksit oluşturur ve aynı zamanda amorf karbon meydana gelir. Bu yüzden, metal elementlerden oluşan maddelerin alev alması durumunda su ve karbondioksit kullanılarak söndürülemez. Tetrasülfür fosfor, difosfor pentasülfür gibi fosfitler suya veya nemli havaya maruz kaldığında parçalanarak yanıcı ve zehirli hidrojen sülfür gazı ürettiğinden, bunlar için de su kullanılarak söndürme yapılamaz. 2. Kendiliğinden yanabilen maddeler: Sarı fosfor, su ile söndürülebilir ve en iyisi suda bekletilmelidir; nemli pamuk, yağlı kağıt, yağlı ipek, yağlı kumaş, selüloz parçaları gibi ısı birikimi nedeniyle kendiliğinden yanma riski olan maddeler alevlendiğinde genellikle su ile söndürülebilir. IX. Nemli ve kolay alev alan maddelerin yangınlarını söndürmenin temel yöntemleri: Nemli ve kolay alev alan maddelerde çıkan yangınlarda asla su veya su içeren söndürücüler kullanılmamalıdır. Karbondioksit, azot, halojenli alkanlar gibi su içermeyen söndürücüler de kullanılamaz. Nemle yanıcı maddelerin büyük çoğunluğu alkali metaller, alaşım metalleri ve bu metallerin bileşikleridir. Bunlar sadece suyla temas ettiğinde yanmaz; aynı zamanda yanarken oldukça yüksek sıcaklıklar oluştururlar. Yüksek sıcaklıklarda bu maddelerin çoğu karbondioksit ve halojenli alkanlarla reaksiyona girebilir. Bu nedenle nemle yanıcı maddelerin yangınlarını söndürmek için bunlar kullanılamaz. Örneğin, dört klorometanın yanmakta olan sodyumla temas etmesi hemen bir karbon sisinin oluşmasına neden olur ve bu da yanmayı daha da şiddetlendirir; azot yanmaz, zehirsizdir ve su içermez, bu yüzden nemli ortamlarda kolayca alev alan maddelerin yangınlarını söndürmek için kullanılabilir. Ancak azot, lityum metaliyle doğrudan reaksiyona girerek lityum nitrit oluşturabildiğinden ve 500°C’de kalsiyum metaliyle reaksiyona girerek kalsiyum nitrit oluşturabildiğinden de kullanılamaz. Mevcut araştırma sonuçlarına göre, nemli ortamlarda kolayca alev alan maddelerin yangınlarını söndürmek için en iyi söndürücü trimetil borat olup, kuru kum, sarı toprak, toz veya taş tozu da kullanılabilir: Potasyum ve sodyum metallerinin yangınlarında ise kuru tuz, grafit demir tozu gibi maddeler de oldukça etkilidir. Ancak metal lityum alev aldığında, SiO2 içeren kuru kumla söndürülmeye çalışılırsa, yanma ürünü olan Li2O’nun SiO2 ile reaksiyona girebileceğine dikkat edilmelidir; eğer sodyum karbonat veya tuz kullanılarak söndürülürse, yanmanın yüksek sıcaklığı sodyum karbonat ve sodyum klorürün parçalanmasına neden olarak lityumdan daha tehlikeli olan sodyumu ortaya çıkarır. Bu nedenle metal lityum alev aldığında, kum, sodyum karbonat tozu ve tuz kullanılarak söndürülemez. Ayrıca, metal sezyum grafit ile reaksiyona girerek sezyum karbür oluşturabildiğinden, metal sezyum yangınlarında grafit kullanılarak söndürme yapılamaz.