Dört etil kurşunun mesleki riskleri ve korunma yolları

Thread Content

Tetraetil kurşun, organometalik bileşiklerden biridir; yapısı, bir kurşun atomunun 4 etil molekülüyle bağlanması şeklindedir. Hafif meyvemsi tatlı bir kokuya sahip, renksiz ve şeffaf bir sıvıdır ve yaklaşık %64 oranında kurşun içerir. Oda sıcaklığında kolayca uçar; 0°C’de bile büyük miktarda buhar oluşturabilir. Yüksek yağ çözünürlüğüne sahiptir, suda çözünmez ancak organik çözücülerde kolayca çözünür. Tetraetil kurşun, yakıtın oktan değerini artırmak, motor içinde patlamaları önlemek ve böylece daha yüksek sıkıştırma oranları kullanılmasını sağlayarak motor verimliliğini ve gücünü artırmak amacıyla geniş çapta benzin katkısı olarak kullanılmıştır. 1970’lerde, insanların çevre bilincinin artmasıyla birlikte, Amerika Birleşik Devletleri Çevre Koruma Ajansı “Temiz Hava Yasası”nı çıkardı. 1970’lerin sonundan 1980’lerin başına kadar Amerika Birleşik Devletleri, araçlarda kullanılan kurşunlu benzinin kullanımını tamamen yasaklamaya başladı. 1 Ocak 2000’de Çin **Kalite ve Teknik Denetim Bürosu**, “Araba için kurşunsuz benzin” konusunda zorunlu olan GB 17930-1999 standardını yayınladı (bu standart artık GB 17930-2013 “Araba Benzini” standardıyla değiştirilmiştir). Böylece ülke genelinde kurşun içeren araç benzininin kullanımı yasaklandı; ancak havacılık benzinlerinde hâlâ tetraetil kurşun kullanılmaya devam edildi. 　　Dietil kurşun yanıcıdır; açık alevler ve yüksek sıcaklıklarla teması durumunda yanıp patlayabilir. Suyla temas ettiğinde veya ısıtıldığında zehirli ve aşındırıcı gazlar salar. Yanma (ayrışma) ürünleri esas olarak karbon monoksit, karbondioksit ve hidrojen klorürdür. Toksisite özellikleri ve zararları: Tetraetil kurşun, solunum yolu, sindirim sistemi ve deri yoluyla emilebilir. Dört etil kurşun buharı akciğerler tarafından hızla emilir, bu yüzden akciğerler dört etil kurşunun başlıca giriş yoludur. İkincisi, tetraetil kurşun yağda çözünen bir bileşik olduğu için cilt ve mukozalar tarafından da daha kolay emilir. Eğer deri uzun süre tetraetil kurşunlu benzinle temas ederse zehirlenme riski vardır; emilen tetraetil kurşun, kan-beyin bariyerini kolayca aşarak beyne büyük miktarda geçebilir. Çevrede bulunan tetraetil kurşun, ışık ve ısı etkisiyle kademeli olarak trietil kurşuna dönüşür ve daha sonra da inorganik kurşuna dönüşür. İnsan dokularındaki tetraetil kurşun, 14 gün sonra tamamen metabolize olarak inorganik kurşuna dönüşür. 　　Dietil kurşun, şiddetli bir nörotokstur ve merkezi sinir sistemine kolayca zarar verir. 　　Akut zehirlenme: İlk belirtiler arasında uyku bozuklukları, genel vücut zayıflığı, duygusal dengesizlik ve otonom sinir sistemi bozuklukları yer alır; sıklıkla kan basıncı, vücut sıcaklığı ve nabız düşüklüğü görülür. Şiddetli vakalarda toksik ensefalopati gelişir; deliryum, ruhsal bozukluklar, koma, kasılmalar gibi belirtiler ortaya çıkar. Kalp ve solunum fonksiyonlarında bozulmalar olabilir ve yüksek konsantrasyonlarda hemen ölüm meydana gelebilir. 　　Kronik zehirlenme: Başlıca belirtileri nevroz sendromu ve otonom sinir sistemi bozukluklarıdır. Kan basıncı, vücut sıcaklığı ve nabız hızında düşüklük ile EEG anormallikleri görülebilir. Zehirlenme nedenleri ve önleme tedbirleri: Tetraetil kurşunla olan mesleki temaslar esas olarak tetraetil kurşunun üretimi, paketlenmesi ve taşınması sırasında meydana gelir. Bu durumlar genellikle işlem prosedürlerine uyulmaması ve ekipmanların/boruların yıllar boyunca bakımsız kalması sonucu meydana gelen kazalar veya sızıntılardan kaynaklanır. Bazı zehirlenme olayları ise, yeterli koruma olmaksızın veya hiç koruma olmadan, tetraetil kurşun içeren benzinin depolandığı tanklara temizlik veya onarım yapmak amacıyla girilmesi; ya da tetraetil kurşun içeren benzinin sıradan solvent benzi sanılarak havalandırması kötü olan ortamlarda büyük miktarlarda kullanılması sonucu meydana gelmektedir. 　　Mesleki zehirlenmelerin önlenmesine yönelik önlemler: 1. Tetraetil kurşun üretim atölyelerinde etkili bir havalandırma sistemi bulunmalıdır. Kirlenmiş duvarları, zeminleri ve ilgili ekipmanları her zaman çamaşır suyu veya potasyum permanganat çözeltisiyle temizleyin (metal ekipmanlar için uygun değildir). Atık sular ve atık gazlar arıtılmalıdır. 　　2. Tetraetil kurşunun paketlenmesi, karıştırılması, taşınması ve yüklenip boşaltılması sırasında kapalı sistemler, boru hatları ve mekanizmalar kullanılmalı; sızıntı, dökülme gibi durumlar engellenmeli ve deriyle teması tamamen önlenmelidir. Ağızla doğrudan sifonla doldurma kesinlikle yasaktır. 　　3. Etil benzin, tanınabilmesi için özel bir renge boyanmalıdır. Etil benzin bidonlarının üzerine “Aşırı Zehirli” ibaresi açıkça yazılmalıdır. Endüstriyel çözücü veya temizlik aracı olarak kullanılması kesinlikle yasaktır. 　　4. Etil benzinin taşınmasından önce, bağlantı noktaları ve yakıt tankının sağlamlığı ile sarsıntıya karşı dayanıklılığı rutin olarak kontrol edilmelidir. Kazaları önlemek için yakıt tankeri bileşenlerine keyfi olarak müdahale edilip değiştirilmemelidir. 　　5. Kişisel korumayı güçlendirin. İşten sonra duş alıp kıyafetlerinizi değiştirmelisiniz; deri dört etil kurşunla temas ettikten sonra 15 dakika içinde nafta ile fırçalanmalı ve sabunlu suyla yıkanmalıdır. Yağ tanklarına ve ambarlarına girerken güvenlik prosedürlerine sıkı sıkıya uymak gerekir; koruyucu kıyafetler giyilmeli, hava beslemeli zehir gazı maskesi, lastik eldivenler ve uzun çizmeler takılmalıdır. Şoförlerin hortumu ağızla emmesi kesinlikle yasaktır. 　　6. Kirlenmiş iş kıyafetleri ve malzemeler ayrı bir yerde saklanmalı, bunları yıkamak için özel kişiler ve özel yöntemler kullanılmalıdır. 1%～5% klorlu yapıştırıcı çözeltisiyle yıkanabilir veya %20 ağartıcı çözeltisiyle fırçalanıp bekletildikten sonra temiz suyla yıkanmalıdır. 　　7. Tetraetil kurşun, etil sıvı ve etil benzinle çalışan kişilerde, işe başlamadan önce ve her yıl bir kez sağlık kontrolü yapılmalıdır. Çeşitli psikiyatrik ve nörolojik hastalıklara ve ciddi karaciğer, böbrek ve endokrin hastalıklarına sahip kişilerin iş başında çalışmaları uygun değildir. Acil Durum Müdahale İlkeleri: Tetraetil kurşun sızıntısı meydana geldiğinde, olay yerindeki kişilerin hızla sızıntının olduğu bölgeden güvenli bir alana çekilmeleri ve bölgenin izole edilerek giriş-çıkışların sıkı bir şekilde kısıtlanması gerekmektedir. Ateş kaynağını kesin. Acil durum müdahale ekibi, pozitif basınçlı solunum cihazı takmalı ve zehir koruyucu kıyafetler giymelidir. Sızıntıyla doğrudan temas etmeyin, mümkünse sızıntının kaynağını kesin. Atık su kanalları, sel drenaj kanalları gibi kısıtlı alanlara girmeyi önler. Küçük miktarlardaki sızıntılar, kum veya diğer yanmaz malzemelerle emilebilir veya adsorbe edilebilir. Büyük miktarda sızıntı olduğunda set oluşturulmalı veya toplamak için çukur kazılmalıdır ； Kabarcıklarla kaplayarak buhar felaketini azaltın. Pompa ile tankere veya özel toplama cihazlarına aktarılır, geri kazanılır veya atık bertaraf tesislerine götürülerek imha edilir. 　　Yangın sırasında itfaiyecilerin gaz maskesi takmaları ve tam korumalı itfaiye kıyafetleri giymeleri gerekir. Kullanılan söndürücü maddeler: sis suyu, köpük, karbondioksit, kum. 　　Zehirlenmiş kişilere yönelik ilk yardım ve tedavi önlemleri: 1. Zehirlenen hastayı hızla zehirlenme yerinden temiz havalı bir yere taşıyın. Solunum yollarını açık tutun. Nefes darlığı varsa oksijen verilir. Eğer nefes durursa, hemen suni solunum yapılmalıdır. Mümkün olan en kısa sürede hastaneye başvurun. 　　2. Cildi tetraetil kurşun sıvısıyla kirlenmiş kişiler, hemen kirlenmiş giysilerini, ayakkabılarını ve şapkalarını çıkarmalı; önce saf benzin veya nafta ile temizlemeli, ardından sabunlu su veya temiz su ile cildi, tırnakları, saçları vb. iyice yıkayıp hastaneye başvurmalıdır. 　　3. Hastaneye yatırıldıktan sonra derhal detoksifikan ajan olan tiyosüksamin (β-tiyosüksamin, kistik asit) kullanılmalıdır. Koşullar elverdiğinde, sekonder beyin dokusu hipoksi hasarını hafifletmek için erken dönemde hiperbarik oksijen tedavisi veya fotokuantum kan oksijenasyonu uygulanabilir. Zehirlenme Vakası 1: Kasım 2003’te Henan eyaletindeki bir kimya fabrikasında akut tetraetil kurşun zehirlenmesi olayı meydana geldi. Bu olay sonucunda toplam 18 kişi zehirlendi; bunlardan 11’i hafif, 7’si orta derecede zehirlendi (bu kişilerden 2’si hayatını kaybetti). Kaza süreci şu şekildedir: 2003 yılının Temmuz ayında, bu fabrika yakıt katkı maddesi olan tetraetil kurşunu üretmek için yeni bir simülasyon üretim hattı kurdu. Eylül ayında aralıklı olarak deneme üretimi başladı ve 20 Ekim’den itibaren deneme üretimi başarılı olduktan sonra seri üretime geçildi. 5 Kasım’da üretim durduruldu ve toplamda yaklaşık 200 kg tetraetil kurşun üretildi. İşçiler 2–3 gün boyunca aralıksız çalıştıktan sonra üst solunum yollarında belirgin tahriş semptomları hissetmeye başlarlar; boğazda rahatsızlık veya yabancı cisim hissi, baş dönmesi, uykusuzluk gibi şikayetler ortaya çıkar. Maruz kalma süresi uzadıkça çoğu işçide huzursuzluk, şiddetli uykusuzluk, sık kâbuslar, korku gibi semptomlar görülür ve ayrıca halüsinasyonlar, ruhsal gerginlik eşliğinde baş ağrısı, baş dönmesi, bulantı, iştahsızlık, yorgunluk, aşırı terleme gibi durumlar da meydana gelir. 4 Kasım 2003’te bir işçi psikiyatriye benzer semptomlar göstererek hastaneye kaldırıldı; 5 Kasım’da ise 4 zehirlenmiş işçi daha hastaneye getirildi ve bunlardan biri komada bulunuyordu. Daha sonra 13 kişi sırayla hastaneye kaldırılarak tedavi edildi. 　　Yerel sağlık denetim birimlerinin saha iş sağlığı incelemelerine göre: söz konusu fabrikanın tetraetil kurşun simülasyon üretim hattı, inşaat projeleri için gerekli olan mesleki hastalık risklerinin değerlendirilmesi, tespiti ve işletmeye alınma süreçlerinden geçmemiştir. Tesis kendi tasarımını ve kurulumunu kendisi yapmıştır; ekipmanlar basit olup ciddi sızıntı, sızma ve dökülme sorunları vardır. İşlem süreçleri geri kalmış olup güvenlik ve hijyen gerekliliklerine uymamaktadır. Kimyasal reaksiyonlardaki değişiklikler yalnızca gözle izlenmektedir; malzeme ekme ve dolum işlemleri açık alanlarda manuel olarak yapılmaktadır. Bu durum, solunum yoluyla zehirlenmelere ve cilt kirliliğine yol açmaktadır. İşçiler, reaktördeki çamurları temizlemek için doğrudan zehirli maddelerle temas etmektedirler. Atölyede özel hijyen koruma ekipmanları ile kapalı, havalandırmalı ve zehir giderme tesisleri bulunmamaktadır; ayrıca zehirli ve zararlı işlemler için uyarı işaretleri de yoktur. İşçiler iş yaparken sadece sıradan iş kıyafetleri, lastik eldivenler ve kauçuk ayakkabılar giyer; aktif karbonlu koruyucu maske ise 2–3 günde bir değiştirilir. Atölyedeki soyunma odaları ve duş alanları kullanılmamaktadır. Bu fabrikanın mesleki sağlık yönetimi zayıftır ve mesleki sağlık güvenliği uygulama sistemleri oluşturulmamıştır. İşletme sahipleri ve işçilerin güvenlik konusundaki farkındalığı düşüktür; tetraetil kurşunun zehirli oluşu ve oluşturabileceği zararlar hakkında çok az bilgiye sahiptirler. Ayrıca işçilere işe başlamadan önce eğitim verilmemekte ve çalışma süresince mesleki sağlık kontrolleri yapılmamaktadır. İşçilerin zehirlerin özelliklerini bilmemeleri, kişisel koruma bilincinin olmaması ve etkili kişisel koruyucu ekipmanlar kullanmamaları, bu kazanın başlıca nedenleridir. Vaka 2: Hastanın cinsiyeti erkek, yaşı 42; bir rafineride işçi olarak çalışmaktadır. Bir gün saat 8 sıralarında plastik terlikler giyip kumaş eldivenler takarak benzin deposuna girdi; bacaklarını çamurlu suda tutarak demir kürekle depodaki çamuru temizledi. Yaklaşık 2 saat sonra baş dönmesi, baş ağrısı, bulantı, kusma, kalp çarpıntısı, karın şişkinliği gibi semptomlar ortaya çıkınca eve dönüp dinlendi. Öğleden sonra 2 sularında tekrar tankın içine girerek yaklaşık 2 saat çalıştı; yukarıda belirtilen semptomlar şiddetlenince hastaneye başvurdu. Hastane metoklopramid ve diazepam gibi tedaviler uyguladı. İkinci günün sabahında tekrar tankın içinde yaklaşık 2 saat çalıştıktan sonra baş dönmesi, baş ağrısı ve karın şişliği arttı; ayrıca yürüyüşünde dengesizlik ve bilinç bulanıklığı görüldü. Yeniden hastaneye başvuruldu; tedavi olarak domperidon, multienzim tabletleri ve diazepam gibi ilaçlar kullanıldı ancak iyileşme olmadı. Bir hafta sonra hastalık giderek kötüleşti; heyecanlanma, aşırı konuşma, unutkanlık, alt ekstremitelerde istemsiz kasılmalar, bacaklarda güçsüzlük, kas seğirmeleri, şiddetli uykusuzluk, kabuslar, kolay uyanma ve her gece sadece yaklaşık 1 saat uyuyabilmek görüldü. Daha sonra yerel meslek hastalıkları hastanesine başvuruldu. 　　Hastanın çalıştığı yerde yapılan incelemede, benzin deposunun metal bir yapıya sahip olduğu ve genellikle %70 oktanlı benzinin (4-etil kurşun içeriği 1,00 g/kg’dan düşük) yaklaşık 300 tonunun saklandığı tespit edilmiştir. Yağ tankı 8 yıldır temizlenmemişti; bu sefer hastanın tankı temizlerken herhangi bir havalandırma ekipmanı yoktu ve sadece hasta tek başına 3 tonun üzerinde çamur çıkardı. Kaza sonrasında benzer hava yağ tanklarında havadaki tetraetil kurşun ortalaması 0,75 mg/m3 olarak ölçüldü; çamurda ise tetraetil kurşun oranı %16 idi. Hasta, akut hafif tetraetil kurşun zehirlenmesi olarak teşhis edildi. 5 ay süren hastanede tedavinin ardından normale döndü. 　　Bu vaka, benzin depolarının temizlenirken önce yıkanması ve ardından bol miktarda sıkıştırılmış hava enjekte edilmesi gerektiğini göstermektedir. İşçiler, pozitif basınçlı veya pasif gaz maskeleri, kauçuk eldivenler, koruyucu giysiler ve uzun kollu kauçuk ayakkabılar takmalı; ayrıca her giriş süresi sınırlanmalıdır. Kavanozun dışında özel bir kişi gözetimde bulunmalı, iş bittikten sonra duş alınarak temizlenmeli ve kalan artıklar zehirlenme olaylarının önlenmesi için uygun şekilde bertaraf edilmelidir.