Boruların elektrostatik toprağa bağlanıp bağlanmaması nasıl anlaşılır?

Bu gönderi en son 2016-11-23 16:02 tarihinde xlxuiin tarafından düzenlendi. Yanıcı ve patlayıcı maddelerin taşındığı metal boru flanşlarının, statik elektrik kazalarını önlemek amacıyla iletkenlerle birbirine bağlanmasının gerekliliği, işletmelerde güvenli üretim denetimleri sırasında uzmanlar veya denetim görevlileri tarafından sıkça talep edilmektedir. Peki, metal boru flanşlarına bağlantı elemanı gerekiyor mu? Ne durumlarda bağlantı yapılması gerekir? Yazar bu konu hakkında bir tartışma yapmak istiyor – flanş elektrostatik bağlantı parçası, flanş elektrostatik köprü kablosu. I. Endüstriyel boru hatları için metal flanş bağlantıları **Kalite Denetimi, İhracat Kontrolü ve Karantina Genel Müdürlüğü tarafından 8 Mayıs 2009 tarihinde yayınlanan Özel Ekipmanlar Güvenlik Teknik Standartları belgesi olan “Basınçlı Boru Hatları Güvenlik Teknik Denetim Yönetmeliği – Endüstriyel Boru Hatları” (TSG D0001–2009), endüstriyel boru hatları için aşağıdaki tanımı yapmaktadır: Bu yönetmelik, aynı anda aşağıdaki koşulları sağlayan işlem ekipmanlarına, yardımcı ekipmanlara ve sınırlar içindeki genel kullanım amaçlı tesislere ait endüstriyel boru hatları için geçerlidir (bundan böyle “boru hatları” olarak anılacaktır): (1) Maksimum çalışma basıncı 0,1 MPa veya daha fazla olan (gösterge basıncı, aynı anlama gelir) ； (2) Nominal çapı (Not 1) 25 mm’den büyük olanlar ； (3) Taşınan ortam gaz, buhar, sıvılaştırılmış gaz, standart kaynama noktasından daha yüksek veya eşit olan maksimum çalışma sıcaklığına sahip sıvılar veya yanıcı, patlayıcı, zehirli, aşındırıcı sıvılar ise. Günlük kontrollerde karşılaşılan basınçlı boruların çoğu yukarıda bahsedilen endüstriyel borular kategorisine girer. “Basınçlı Boru Hatları Güvenlik Teknik Denetim Yönetmeliği – Endüstriyel Boru Hatları” (TSG D0001‑2009)’nın 80. maddesinde flanşlı bağlantılarda statik elektrik önleme konusunda aşağıdaki hükümler yer almaktadır: Statik topraklaması gereken boru hatlarında, her bir bağlantı noktası arasındaki direnç değerleri ile boru hattı sisteminin toprağa göre direnç değeri ölçülmelidir. Basınçlı boru standartları – Endüstriyel borular (GB/T20801-2006) veya tasarım belgelerindeki hükümlerden daha yüksek bir basınç söz konusu olduğunda, flanşlar veya dişli bağlantılar arasında köprüleme iletkenleri ve topraklama kabloları yerleştirilmelidir. Bu maddeye göre, flanşlara bağlantı kablolarının takılıp takılmayacağı, flanşlar arasındaki direnç değerinin ölçülmesiyle belirlenir; direnç değeri belirlenen sınırı aştığında bağlantı kabloları takılmalıdır. “Basınçlı Boru Hatları Standardı – Endüstriyel Borular, 4. Bölüm: Üretim ve Montaj” (GB/T20801.4-2006)’nın 10.12.1 maddesine göre, statik topraklaması gereken boru hatlarında, farklı bölümler arasında iyi bir iletkenlik olmalıdır. Her bir flanş veya dişli bağlantı arasındaki direnç değeri 0,03Ω’dan büyük olduğunda, iletkenlerle köprüleme yapılmalıdır. Ayrıca, “Endüstriyel Metal Boru Hatları İnşaat Yönetmeliği” (GB 50235—2010)’nin 7.13.1 maddesinde şu hüküm yer almaktadır: Elektrostatik topraklaması gereken borular için, her bir flanş veya diğer bağlantı noktası arasındaki direnç değeri 0,03 ohm’u aştığında, iletkenlerle bağlantı kurulmalıdır. Bundan anlaşıldığı üzere, endüstriyel boru hatlarındaki metal flanşların birbirine bağlı olup olmadığını belirlemek için flanşlar arasındaki direnç değerinin ölçülmesi gerekir. Flanşlar arasındaki direnç değeri 0,03Ω’yu aştığında, bir iletkenle bağlantı kurulmalıdır. II. Gaz boru hattı flanş bağlantıları: İşletmelerde gaz kullanımı oldukça yaygındır, peki gaz boru hattı flanş bağlantıları için ne tür düzenlemeler vardır? “Şehirlerde Gaz Tesisleri Tasarım Standartları” (GB50028—2006), flanş bağlantılarıyla ilgili herhangi bir açık hüküm içermemektedir; sadece 10.8.5 maddesinin 3. fıkrasında şu hüküm yer almaktadır: Gaz boru hatları ve ekipmanlarının antistatik topraklama sistemlerinin tasarımı, **yürürlükteki “Kimya Endüstrisi İşletmelerinde Antistatik Topraklama Tasarımı Teknik Yönetmelikleri” (HGJ28-90) hükümlerine uygun olmalıdır. “Kimya Endüstrisi İşletmelerinde Elektrostatik Topraklama Tasarımı Teknik Yönetmeliği” (HGJ28-90)’nin mevcut numarası artık HG/T20675-1990 olarak değiştirilmiştir. Bu yönetmeliğin 2.7.5 maddesine göre: Metal flanşlar metal cıvatalar veya kelepçelerle sabitlendiğinde, genellikle ayrı bir elektrostatik bağlantı hattı takılmasına gerek yoktur. Korozif koşullar altında, en az iki cıvata veya kelepçe arasında temas yüzeyinin bulunmasına dikkat edilmelidir; montajdan önce pasın ve yağın giderilmesi ve montaj sırasında gevşeme önleyici somunların kullanılması gerekmektedir. “Kimya Endüstrisi İşletmelerinde Elektrik Statik Yerleştirme Tasarımı Teknik Yönetmeliklerinin Hazırlanması Hakkında Açıklamalar”da 2.7.5 maddesi şu şekilde açıklanmıştır: Birçok kuruluşun pratik deneyimlerine göre, metal cıvatalarla birbirine bağlanmış metal flanşlar arasında, sadece cıvataların bağlantısı bile yeterli elektriksel iletkenliği sağlamaktadır. Korozif koşullar altındaki montaj gereklilikleri, iletkenliği sağlamak içindir. Bundan anlaşıldığı üzere, metal flanşlar metal cıvatalar veya kelepçelerle sabitlendiğinde, gaz boru hattı flanşlarının bağlantı yapılmasına gerek yoktur. Gaz boru hatlarının büyük bir kısmı endüstriyel boru hatları olduğundan, eğer gaz boru hattı flanşları ciddi şekilde aşınmışsa ve direnç değeri 0,03Ω’yu aşıyorsa, “Basınçlı Boru Hatları Güvenlik Teknik Denetim Yönetmeliği – Endüstriyel Boru Hatları” (TSG D0001–2009) hükümlerine göre bağlantı kabloları kullanılabilir. III. Petrol kimya boru hatları flanş bağlantıları: Petrol sektöründeki işletmelerin statik elektrikten korunma konusunda yüksek gereksinimleri vardır. Peki, boru hatları flanş bağlantıları için daha sıkı düzenlemeler mevcut mudur? “Petrol Kimya Endüstrisi Metal Boru Hatları İnşaat Kalite Kontrol Standartları” (GB50517-2010)’nın 8.9.1 maddesine göre: Elektrostatik topraklaması gereken boru hatlarında, her bir flanş veya dişli bağlantı arasındaki direnç değeri 0,03Ω’dan büyük olduğunda, iletkenlerle bağlantı kurulmalıdır. “Petrokimya Sektöründe Elektrostatik Topraklama Tasarım Standartları” (SH 3097-2000), bir kurumsal standard olarak **standartlardan ve sektör standartlarından daha katıdır. Bu standardın 4.3.3 maddesinde şu hüküm yer almaktadır: Boru sistemlerinde, metal flanşlar metal cıvatalar veya kelepçelerle sabitlendiğinde genellikle ayrı bir elektrostatik bağlantı kablosuna gerek yoktur; ancak en az iki cıvata veya kelepçe arasında iyi bir iletken temas yüzeyinin olması sağlanmalıdır. “Petrokimya**, Yanıcı Ortamlar İçin Boru Hattı İnşaatı ve Kabul Standartları” (SH 3501–2001)’nin 6.2.13 maddesine göre, statik topraklaması gereken boru hatlarında, her bir bölüm arasında iyi bir iletkenlik olmalıdır. Her bir flanş veya dişli bağlantı arasındaki direnç değeri 0,03Ω’dan büyük olduğunda, bir iletkenle bağlantı kurulmalıdır. “Petrol Depolarının Tasarım Özellikleri” (GB 50074-2002) standardının 14.2.14 maddesine göre: Petrol (hava ve petrol) taşıma borularının flanş bağlantı noktalarında köprüleme yapılmalıdır. En az 5 cıvata bağlandığında, korozyon olmayan ortamlarda bağlantıyı geçmeye gerek yoktur. “Otomobil Yakıt ve Gaz İstasyonlarının Tasarımı ve İnşası Yönetmeliği” (GB 50156—2002)’nin 10.3.3 maddesine göre: Patlama riski bulunan alanlardaki yakıt, sıvılaştırılmış petrol gazı ve doğal gaz boru hatlarındaki flanşlar, kauçuk hortumların uçları gibi bağlantı noktalarında metal teller kullanılarak bağlantı sağlanmalıdır. Flanşın bağlantı cıvataları 5’ten fazla olduğunda, korozyon olmayan ortamlarda bağlantı eklemesi yapılmasına gerek yoktur. “Kimya Endüstrisi İşletmelerinde Elektrik Statik Güvenliği Denetim Prosedürleri” (HG/T23002-92), elektrik statik güvenliği denetimlerine ilişkin endüstri standardı olarak, 5.1.2 maddesinde şunu hükme bağlamaktadır: Metal ekipmanlar arasında ve borular arasında metal flanşlar kullanılarak bağlantı yapılıyorsa ayrı bir köprüleme kablosuna gerek yoktur; ancak en az iki adet cıvata ile bağlantı sağlanmalıdır. Bundan anlaşıldığı üzere, petrokimya boru hattı flanşlarının bağlantı elemanlarına ihtiyaç duyup duymadığı, direnç değerine veya cıvata sayısına bağlıdır ve hepsinin zorunlu olarak bağlanması gerekmez. IV. Sonuç: Özetle, tüm metal boru flanşlarının mutlaka birbirine bağlanması gerekmez.  Bağlantı yapılıp yapılmayacağı, tasarım belgelerinde statik topraklama gerekliliği olup olmadığına bağlıdır.  Eğer tasarım dosyası görülemiyorsa, sadece direnç değerinin ölçülmesi yoluyla belirlenebilir; flanşlar arasındaki direnç değeri 0,03Ω’yu aştığında, bir iletkenle bağlantı kurulması gerekir.  Köprüleme ihtiyacının olup olmadığı, flanş bağlantısı yöntemi veya metal cıvata sayısı ile belirlenir.  Gaz boru hatları ve petrokimya tesislerindeki borular için uygundur; yaygın endüstriyel boru hatları için flanş elektrostatik bağlantı parçaları ve flanş elektrostatik köprüleme kabloları uygun değildir.

Anti-statik topraklama, flanş cıvata sayısıyla değil, ölçülen direnç değeriyle belirlenir. Anti-statik topraklamaya ilişkin gereklilikler şu şekildedir: TSG D0001-2009 “Basınçlı Boru Hatları Güvenlik Teknik Denetim Yönetmeliği – Endüstriyel Boru Hatları”nın 80. maddesine göre, anti-statik topraklaması gereken boru hatlarında, her bir bağlantı noktasının direnç değeri ve boru hattı sisteminin toprağa göre direnç değeri ölçülmelidir. Direnç değeri GB/T 20801 standardını veya tasarım belgelerindeki hükümleri aştığında, flanşlar veya dişli bağlantılar arasına paralel bağlantı kabloları ve topraklama kablosu yerleştirilmelidir. GB/T20801.4—2006 “Basınçlı Boru Hatları Standardı – Endüstriyel Boru Hatları, 4. Bölüm: İmalat ve Montaj” 10.12 Elektriksel topraklama 10.12.1 Elektriksel topraklamaya ihtiyaç duyan boru hatlarında, farklı bölümler arasında iyi bir iletkenlik olmalıdır. Her bir flanş veya dişli bağlantı arasındaki direnç değeri 0,03Ω’dan büyük olduğunda, bir iletkenle bağlantı kurulmalıdır. 10.12.2 Boru hattı sisteminin toprağa göre direnç değeri 100Ω’yu aştığında, önlemler alınmalı veya iki adet topraklama kablosu yerleştirilmelidir. Topraklama bağlantıları kaynak yöntemiyle yapılmalıdır. 10.12.3 Elektrostatik topraklama gerektiren paslanmaz çelik borular ve titanyum borularda, iletken bağlantıları veya topraklama kabloları titanyum borulara ve paslanmaz çelik borulara doğrudan kaynaklanmamalı; boru malzemesiyle aynı malzemeden yapılmış bir topraklama plakası aracılığıyla bağlantı sağlanmalıdır. 10.12.4 Elektriksel topraklama kurulumu tamamlandıktan sonra mutlaka test yapılmalı ve direnç değeri belirlenen sınırın üzerindeyse ayarlamalar yapılmalıdır. 4.1.5 Boruların elektrostatik topraklama bağlantıları, yalıtım işlemi ve boyama öncesinde tamamlanmalıdır. 4.2 Elektriksel topraklama düzenlemesi 4.2.1 Yanıcı gazlar, sıvılaştırılmış hidrokarbonlar, yanıcı sıvılar ve yanıcı katı maddelerin boru hatları aşağıdaki bölgelerde elektriksel topraklama tesislerine sahip olmalıdır: a) Giriş/çıkış cihazları veya tesisleri bulunan yerlerde ； b) Patlama tehlikesi olan alanların sınırları ； c) Boru pompaları ve bunların filtreleri, tamponları vb. 4.2.2 Poliolefin reçine işleme sistemlerinde, taşıma sistemlerinde ve depolama alanlarında elektrostatik topraklama sistemi bulunmalıdır; topraklanmamış izole edilmiş iletkenler bulunmamalıdır. 4.2.3 Uzun mesafeli, dallanması olmayan boru hatları, her 100 m’de bir elektrostatik topraklama elemanına sağlam bir şekilde bağlanmalıdır. 4.2.4 Paralel borular arasındaki net mesafe 100 mm’den küçük olduğunda, her 20 m’de bir bağlantı kabloları yerleştirilmelidir. Kablolar kesiştiğinde ve aralarındaki net mesafe 100 mm’den küçük olduğunda, bağlantı kablosu eklenmelidir. 4.2.5 Yanıcı gazlar, sıvılaştırılmış hidrokarbonlar ve yanıcı sıvıların boruları arasında ve borular ile ekipmanlar, vanalar arasındaki metal bağlantı flanşları, metal vidalar veya kelepçelerle sabitlendiğinde ayrı bir elektrostatik bağlantı kablosu takılmasına gerek yoktur. 4.2.6 Hava akışı ile taşınan, statik elektrik üretme eğiliminde olan toz ve granül şeklindeki yanıcı katı maddelerin bulunduğu borular arasındaki bağlantı flanşları ile boruların ekipmanlar ve vanalarla olan bağlantı flanşları mutlaka birbirine bağlanmalıdır; ayrıca her 100 metrede bir statik topraklama elemanlarına sağlam bir şekilde bağlanmalıdır. 4.2.7 İşlem borularının ısıtma eşlik eden boruları, eşlik eden borunun buhar girişi ve su geri dönüş noktasında işlem borularıyla aynı potansiyelde bağlanmalıdır. 4.2.8 Hava kanalları ve yalıtım katmanlarının koruyucu kaplamaları ince metal plakalardan yapıldığında, kenarları birleştirilmeli ve mekanik olarak sabitlenen cıvatalar gibi elektrot bağlantıları kullanılmalıdır. 4.2.9 Metal boruların arasındaki metal olmayan bölümler, özel anti-statik işlemlere tabi tutulmasının yanı sıra, her iki ucundaki metal borular da sırasıyla topraklama hattına bağlanmalıdır; veya kesit alanı 6 mm²’den küçük olmayan çok telli bakır çekirdekli yalıtımlı kablolar kullanılarak birbirine bağlanıp toprağa bağlanmalıdır. 4.2.10 İletken olmayan boru bölümlerindeki tüm metal parçalar toprağa bağlanmalıdır. 4.2.11 Yer altında doğrudan gömülü metal borulara statik topraklama yapılması gerekmez.

4.2.1-4.2.11 bölümleri nereden alınmıştır?

QSH 0700-2008 Boru Hatları İstatiksel Topraklama Tasarım Yönetmeliği

İnternette var, daha önce indirmiştim.

Tavsiyeleriniz için teşekkürler, büyük bir sorun nihayet çözüldü!

Bu soruyu daha önce de araştırmıştım, ancak bakınca daha da anlaşılır hale geldi. Bir soru var, peki hangi boruların toprağa bağlanması gerekiyor?

Öğrendim, paylaştığınız için herkese teşekkürler.

Yukarıdaki yanıtlara bakarak ben de öğrendim, paylaşımlarınız için herkese teşekkürler

Harika, genellikle yanıcı ve kolay alev alan malzemelerin hepsi elektrostatik olarak toprağa bağlanır

Güzel, öğrendim, çok faydalı oldu!

Önce kaydettim, çok faydalı, teşekkürler