40 prinsip asas kebombaan yang perlu diingat

Thread Content

01. Proses pembakaran boleh dibahagikan kepada pembakaran dengan nyalaan dan pembakaran tanpa nyalaan. Untuk berlakunya proses pembakaran, terdapat tiga syarat yang perlu dipenuhi, iaitu bahan yang mudah terbakar, bahan pengoksida (bahan yang membantu proses pembakaran), dan suhu yang mencukupi (sumber api). 02. Sumber api yang biasa: api terbuka, busur elektrik, percikan elektrik, petir, suhu tinggi, serta sumber api yang boleh menyebabkan kebakaran secara spontan (fosforus putih, alkil aluminium yang boleh terbakar dengan sendirinya di udara) ； Logam seperti kalium dan natrium akan terbakar apabila bersentuhan dengan air ； Bahan yang mudah terbakar boleh terbakar apabila bersentuhan dengan bahan pengoksidasi atau peroksida. 03. Semakin rendah titik nyalaan, semakin tinggi risiko berlakunya kebakaran; sebaliknya, semakin tinggi titik nyalaan, semakin rendah risikonya. Titik nyalaan berkaitan dengan tekanan wap jenuh cecair yang mudah terbakar. Semakin tinggi tekanan wap jenuhnya, semakin rendah titik nyalaannya. Apabila suhu cecair melebihi titik nyalaannya, cecair tersebut boleh terbakar akibat sumber api atau boleh meletup secara spontan. Namun, jika suhu cecair lebih rendah daripada titik nyalaannya, cecair tersebut tidak akan meletup, apatah lagi terbakar. 04. Titik nyala bahan bakar petrol ialah -50℃, manakala titik nyala minyak tanah pula ialah 38–74℃. Berdasarkan nilai titik nyala ini, kita dapat menentukan kategori risiko kebakaran di tempat-tempat pengeluaran, pemprosesan, dan penyimpanan cecair mudah terbakar. Cecair yang mempunyai titik nyala kurang daripada 28℃ dikategorikan sebagai kelas A ； Yang mempunyai titik nyalaan antara 28℃ hingga <60℃ dikategorikan sebagai kelas B ； Yang mempunyai titik nyalaan ≥60℃ dikategorikan sebagai kelas C. 05. Suhu pembakaran bagi cecair mudah terbakar biasanya lebih tinggi sebanyak 1 hingga 5°C daripada suhu nyalaannya. Semakin rendah suhu nyalaan, semakin kecil perbezaan tersebut. Terutamanya dalam bekas yang terbuka, agak sukar untuk membezakan antara suhu nyalaan dan suhu pembakaran. Oleh itu, untuk menilai tahap bahaya kebakaran bagi jenis cecair ini, titik nyalaan biasanya digunakan sebagai petunjuk. 06. Semakin rendah titik nyalaan sesuatu bahan, semakin tinggi pula risiko berlakunya kebakaran. 07. Cara pembakaran gas dibahagikan kepada pembakaran difusi (seperti menggunakan gas untuk memasak, pencahayaan, atau kimpalan), dan pembakaran premix (seperti pembakaran dalam lampu gas). 08、Pembakaran cecair: Nyalaan spontan (suhu minimum), mendidih dan memercik. 09. Secara umumnya, fenomena mendidih berlaku jauh lebih awal berbanding fenomena percikan. Masa berlakunya fenomena mendidih bergantung pada jenis minyak mentah dan kandungan air di dalamnya. Berdasarkan eksperimen, minyak yang mengandungi 1% kelembapan akan meletup setelah dibakar selama 45 hingga 60 minit. Masa berlakunya percikan adalah berkaitan dengan ketebalan lapisan minyak, kelajuan pergerakan gelombang haba, serta kelajuan pembakaran minyak tersebut. 10. Pembakaran bahan pepejal: Pembakaran melalui pengewapan, pembakaran akibat penguraian, pembakaran pada permukaan, pembakaran secara perlahan ( pembakaran senyap ), dan pembakaran yang disebabkan oleh tenaga (letupan). 11. Produk pembakaran sepenuhnya ialah gas CO2 yang terbentuk daripada pengoksidaan unsur C dalam bahan yang mudah terbakar, air H2O yang terbentuk daripada pengoksidaan unsur H, serta gas SO2 yang terbentuk daripada pengoksidaan unsur S. 12. Produk pembakaran yang tidak lengkap merujuk kepada CO, NH3, alkohol, aldehid, eter, dan sebagainya. 13. Titik didih logam yang mudah menguap biasanya lebih rendah daripada titik lebur oksidanya (kecuali kalium). Bagi logam yang tidak mudah menguap pula, titik lebur oksidanya lebih rendah daripada titik didih logam tersebut. 14. Bahaya produk pembakaran: Toksisiti dan sifat pengurangan kecerahan cahaya. Panjang gelombang cahaya yang dapat dilihat biasanya berada dalam lingkungan 0.4 hingga 0.7 μm. Saiz zarah asap dalam asap kebakaran pula biasanya antara beberapa μm hingga puluhan μm. Oleh kerana d > 2λ, zarah asap tersebut akan menghalang cahaya yang dapat dilihat daripada melalui zarah tersebut. 15. Kebakaran Kategori A: Kebakaran yang melibatkan bahan pepejal ； Kebakaran Kategori B: Kebakaran yang melibatkan cecair atau bahan pepejal yang boleh cair. Seperti kebakaran yang melibatkan bahan seperti petrol, minyak tanah, minyak mentah, metanol, etanol, asfalt, dan parafin ； Kebakaran Kategori C: Kebakaran gas ； Kebakaran Kategori D: Kebakaran logam ； Kebakaran Kategori E: Kebakaran yang berlaku akibat adanya arus elektrik ； Kebakaran Kategori F: Kebakaran yang berlaku pada bahan-bahan yang digunakan untuk memasak, seperti minyak dan lemak dari haiwan atau tumbuhan. 16. Mengikut tahap kerosakan yang disebabkan oleh kebakaran, ia boleh diklasifikasikan seperti berikut: (1) Kebakaran yang sangat serius: Merujuk kepada kebakaran yang menyebabkan kematian 30 orang atau lebih, atau kecederaan teruk pada 100 orang atau lebih, atau kerugian harta benda sebanyak 100 juta yuan atau lebih ； (2) Kebakaran serius: Merujuk kepada kebakaran yang menyebabkan kematian 10 hingga 30 orang, atau kecederaan teruk pada 50 hingga 100 orang, atau kerugian harta benda sebanyak 50 juta hingga 100 juta yuan ； (3) Kebakaran besar: Merujuk kepada kebakaran yang menyebabkan kematian 3 hingga 10 orang, atau kecederaan teruk pada 10 hingga 50 orang, atau kerugian harta benda sebanyak lebih dari 10 juta ringgit tetapi kurang dari 50 juta ringgit ； (4) Kebakaran biasa: Merujuk kepada kebakaran yang menyebabkan kematian kurang daripada 3 orang, atau kecederaan serius pada kurang daripada 10 orang, atau kerugian langsung yang kurang daripada 10 juta yuan. Nota: “Di atas” termasuk angka yang disebutkan, manakala “Di bawah” tidak termasuk angka tersebut. 16. Punca-punca biasa kebakaran: masalah elektrik, merokok, penggunaan api dalam kehidupan seharian secara tidak berhati-hati, kesilapan semasa proses pengeluaran, kerosakan peralatan, bermain dengan api, pembakaran sengaja, dan renjatan petir. 18. Terdapat 3 cara pemindahan haba: pengaliran haba, konveksi haba, dan radiasi haba. 19. Faktor-faktor yang mendorong aliran asap termasuk kesan “efek cerobong” akibat perbezaan suhu antara dalam dan luar ruangan, pengaruh angin luar, serta kesan daripada sistem pengudaraan dan penyejukan. 20. Pada peringkat awal kebakaran, kelajuan penyebaran asap secara mendatar adalah 0.3 m/s. Apabila kebakaran semakin teruk, kelajuan penyebaran asap boleh mencapai 0.5 hingga 3.0 m/s ； Kelajuan penyebaran asap melalui tangga atau saluran menegak yang lain boleh mencapai 3.0 hingga 4.0 m/s. Kelajuan seseorang ketika berjalan di permukaan rata adalah sekitar 1.5 hingga 2.0 m/s. Kelajuan mereka ketika naik tangga pula adalah sekitar 0.5 m/s. Kelajuan seseorang ketika naik tangga ini **lebih rendah** daripada kelajuan aliran asap secara menegak. Oleh itu, apabila bangunan terbakar, adalah berbahaya jika seseorang berlari ke tingkat atas. 21. Beberapa peringkat perkembangan kebakaran di bangunan: peringkat pertumbuhan awal, peringkat perkembangan penuh, dan peringkat penurunan. 22. Prinsip dan kaedah asas untuk memadamkan api: Penyejukan, pengasingan, dan pemadaman melalui cara menghalang bekalan oksigen (apabila kepekatan oksigen kurang daripada 15%, api tidak dapat terus menyala). Selain itu, terdapat juga kaedah pemadaman menggunakan bahan kimia; bahan kimia yang sering digunakan untuk tujuan ini termasuk serbuk kering dan heptafluoropropane. 23. Untuk berlakunya letupan debu yang boleh terbakar, terdapat tiga syarat yang perlu dipenuhi. Pertama, debu tersebut perlu mempunyai sifat mudah meletup. Kedua, debu tersebut perlu terapung di udara dan bercampur dengan udara sehingga mencapai kepekatan yang cukup untuk menyebabkan letupan. Ketiga, perlu ada sumber api yang cukup kuat untuk memicu letupan debu tersebut. 24. Ciri-ciri letupan debu adalah seperti berikut: (1) Letupan yang berterusan merupakan ciri utama letupan debu. Letupan awal akan menyebabkan debu yang terkumpul terbang ke udara, lalu membentuk campuran yang mudah meletup di ruang baru, seterusnya menyebabkan letupan lagi ； (2) Tenaga pencucuhan minimum yang diperlukan untuk berlakunya letupan debu adalah agak tinggi; biasanya melebihi beberapa puluh milijoule. Selain itu, sukar untuk mencetuskan api pada permukaan yang panas ； (3) Berbanding dengan letupan gas yang mudah terbakar, tekanan yang dihasilkan oleh letupan debu meningkat secara perlahan. Tekanan yang tinggi ini berterusan untuk jangka masa yang lama, dan tenaga yang dilepaskan juga lebih besar, sekaligus menyebabkan kerosakan yang lebih teruk. 25. Semakin tinggi kandungan kelembapan di udara, semakin tinggi pula tenaga minimum yang diperlukan untuk mencetuskan debu tersebut ； Seiring dengan peningkatan kandungan oksigen, julat had kepekatan yang boleh menyebabkan letupan akan bertambah luas ； Dalam persekitaran yang penuh dengan debu, kehadiran gas mudah terbakar akan **meningkatkan risiko letupan debu.** 26. Bahan-bahan yang berbeza mempunyai had letupan yang berbeza, disebabkan oleh perbezaan sifat fizikal dan kimianya ； Walaupun untuk bahan yang sama, had letupannya akan berbeza bergantung pada keadaan luaran yang berbeza. Sekiranya had letupan dalam oksigen lebih luas berbanding dalam udara, had bawahnya akan menurun. 27. Semakin besar tenaga yang digunakan untuk menyalakan campuran gas tersebut, semakin luas pula julat had letupan campuran gas yang mudah terbakar itu, dan semakin tinggi pula risiko berlakunya letupan. 28. Tekanan awal gas campuran meningkat, jadi kawasan letupan juga menjadi lebih luas, dan risiko letupan pun meningkat. Perlu diperhatikan bahawa campuran gas karbon monoksida yang kering dengan udara akan mengalami peningkatan tekanan, dan julat had letupannya akan menjadi lebih sempit. 29. Semakin tinggi suhu awal campuran gas tersebut, semakin luas pula julat had letupan campuran gas itu, dan semakin tinggi pula risiko berlakunya letupan. 30. Dengan menambahkan gas inert ke dalam campuran bahan yang mudah terbakar, julat had letupan akan menjadi lebih sempit. Secara umumnya, had atasnya akan menurun, manakala perubahan pada had bawahnya agak rumit. Apabila jumlah gas inert yang ditambah melebihi had tertentu, campuran gas tersebut tidak akan dapat menyebabkan letupan, tidak kira apa pun nisbahnya. 31. Apabila kepekatan gas mudah terbakar atau wap cecair dalam campuran yang boleh meletup meningkat, haba yang dihasilkan oleh letupan juga akan bertambah, dan tekanan pula akan meningkat. Apabila kepekatan bahan mudah terbakar dalam campuran tersebut meningkat sedikit melebihi kepekatan stoikiometri, bahan mudah terbakar tersebut akan berreaksi sepenuhnya dengan oksigen di udara. Akibatnya, tenaga yang dihasilkan daripada letupan akan menjadi lebih banyak, dan tekanan yang dihasilkan juga akan lebih tinggi. Apabila kepekatan bahan mudah terbakar dalam campuran tersebut melebihi kepekatan stoikiometri, haba yang dihasilkan oleh letupan serta tekanan letupan akan berkurangan seiring dengan peningkatan kepekatan bahan mudah terbakar tersebut. 32. Sumber pencetus letupan yang biasa termasuklah sumber api mekanikal, sumber api panas, sumber api elektrik, dan sumber api kimia. 33. Tenaga pencetus minimum yang diperlukan untuk sesuatu bahan, itulah yang dinamakan kepekaan bahan tersebut. 02. Gas yang mudah terbakar ialah gas yang, pada suhu 20℃ dan tekanan atmosfera standard sebanyak 101.3 kPa, mempunyai had bawah untuk letupan sebanyak ≤13% (dari segi isipadu), atau mempunyai julat pembakaran yang tidak kurang daripada 12 peratus (perbezaan antara had atas dan bawah kepekatan yang boleh menyebabkan letupan). 34. Gas yang mudah terbakar dibahagikan kepada dua kategori. Tahap I: Had bawah letupan < 10% ； Atau, tanpa mengira had bawah letupan tersebut, julat had letupan ialah ≥12 peratus ； Tahap II: 10% ≤ had bawah letupan < 13%, dan julat had letupan < 12 peratus. Dalam aplikasi sebenar, gas yang mempunyai had letupan kurang daripada 10% biasanya diklasifikasikan sebagai bahan berbahaya kategori A, manakala gas yang mempunyai had letupan sekurang-kurangnya 10% pula diklasifikasikan sebagai bahan berbahaya kategori B. 35. Secara umumnya, gas yang terdiri daripada komponen yang mudah, seperti hidrogen (H2), lebih mudah terbakar berbanding gas yang terdiri daripada komponen yang lebih kompleks, seperti metana (CH4) dan karbon monoksida (CO). Gas jenis ini mempunyai kelajuan pembakaran yang tinggi, suhu api yang tinggi, serta risiko kebakaran dan letupan yang lebih besar. 36. Gas mudah terbakar yang mempunyai ikatan valens yang tidak tepu mempunyai risiko kebakaran yang lebih tinggi berbanding gas mudah terbakar yang mempunyai ikatan valens yang tepu. 37. Gas yang mudah terbakar: Apabila tekanan kekal tetap, suhu gas adalah berkadar terus dengan isipadunya ； Apabila suhu kekal tidak berubah, isipadu gas adalah berkadar terbalik dengan tekanan. Ini bermakna, semakin tinggi tekanannya, semakin kecil pula isipadu gas tersebut ； Apabila isipadu kekal tetap, suhu gas adalah berkadar terus dengan tekanan. Ini bermakna, semakin tinggi suhu, semakin tinggi pula tekanannya. 38. Semakin banyak kekotoran berbentuk cecair atau pepejal yang terdapat dalam gas tersebut, semakin banyak pula cas elektrik statik yang dihasilkan ； Semakin laju aliran gas, semakin banyak cas elektrik statik yang dihasilkan. 39. Bahan tersebut diperbuat daripada keluli aloi bertekanan tinggi yang mengandungi kromium, molibdenum, serta logam jarang dalam kuantiti tertentu. Kekuatan tahan tekanan bahan tersebut perlu diperiksa secara berkala. 40. Cecair mudah terbakar dibahagikan kepada tiga kategori. (1) Tahap I. Suhu didih awal ≤ 35℃ ； (2) Kategori II. Titik nyalaan < 23°C, dan titik didih awal melebihi 35℃ ； (3) Kategori III. 23℃ ≤ titik nyalaan ≤ 35℃, dan titik didih awal melebihi 35℃℃ ； Atau titik nyala melebihi 35°C dan ≤60°C, manakala titik didih permulaan juga melebihi 35°C, dan bahan tersebut akan terus terbakar. Dalam aplikasi sebenar, cecair yang mempunyai titik nyalaan kurang daripada 28℃ biasanya diklasifikasikan sebagai bahan berbahaya kategori A. Cecair yang mempunyai titik nyalaan sekurang-kurangnya 28℃ tetapi kurang daripada 60℃ pula diklasifikasikan sebagai bahan berbahaya kategori B