Hiểu đúng khái niệm về tính lặp lại và tính tái tạo

Thread Content

Tính lặp lại (repeatability) và tính tái tạo (reproducibility) đều là những chỉ số dùng để đánh giá mức độ chính xác của kết quả phân tích. Hầu hết mọi người đều không phân biệt một cách chặt chẽ; trong một số tài liệu, các thuật ngữ này còn thường được dùng lẫn lộn. Nhưng ý nghĩa thực tế của hai thứ đó là khác nhau. Khái niệm về tính lặp lại và tính tái hiện có phạm vi ứng dụng rộng lớn. Nội hàm về tính tái hiện thấp, thường được dùng cho “hiện tượng”. I. Tính lặp lại (r) – Định nghĩa định tính: Mức độ nhất quán giữa các kết quả thu được từ cùng một phương pháp, với cùng mẫu thử và trong cùng điều kiện thí nghiệm. Các điều kiện tương tự có nghĩa là cùng một người thực hiện, cùng một thiết bị, cùng một phòng thí nghiệm và khoảng thời gian ngắn. 　　Định nghĩa định lượng: Một giá trị số, sao cho giá trị tuyệt đối của hiệu giữa kết quả hai thí nghiệm được thực hiện trong các điều kiện nêu trên có xác suất nhỏ hơn một giá trị nhất định. Trừ khi có quy định khác, xác suất được chỉ định thông thường là 0,95. 　　Tính lặp lại là giá trị chênh lệch tối đa giữa kết quả của hai lần kiểm tra riêng biệt được thực hiện trong cùng một khoảng thời gian ngắn, bởi cùng một nhân viên thực hiện, tại cùng một phòng thí nghiệm, sử dụng cùng một thiết bị, và với cùng mẫu thử, trong điều kiện hoạt động bình thường và đúng quy trình; giá trị này được xác định ở mức xác suất 95%. ) II. Tính lặp lại (R) – Định nghĩa định tính: Mức độ nhất quán giữa các kết quả thu được từ cùng một phương pháp, với cùng mẫu thử, trong các điều kiện khác nhau. Các điều kiện khác nhau có nghĩa là các nhà thực hiện khác nhau, các phòng thí nghiệm khác nhau, và thời điểm khác nhau hoặc giống nhau. 　　Định nghĩa định lượng: Đó là một giá trị số, sao cho với cùng phương pháp và cùng chất liệu thí nghiệm, giá trị tuyệt đối của kết quả hai lần thí nghiệm trong các điều kiện khác nhau nêu trên sẽ nhỏ hơn giá trị này với một xác suất được chỉ định. Trừ khi có ghi chú khác, xác suất được chỉ định thông thường là 0,95. 　　Tính tái tạo là giá trị chênh lệch tối đa giữa kết quả của hai lần kiểm tra được thực hiện bởi hai nhân viên khác nhau, trong các phòng thí nghiệm khác nhau, trên cùng mẫu thử, dưới điều kiện vận hành bình thường và đúng quy trình, với mức xác suất 95%. Có ba khái niệm liên quan đến độ chính xác, thường xuất hiện trong các tài liệu nước ngoài: 1. Tính song song (replicability): Độ lệch chuẩn tương đối giữa các kết quả kiểm tra được thực hiện trên cùng mẫu thử, bởi cùng một nhân viên phân tích, sử dụng cùng một phương pháp phân tích, trong cùng một phòng thí nghiệm. 2. Tính lặp lại (repeatability): Độ lệch chuẩn tương đối giữa các kết quả kiểm tra được thực hiện nhiều lần trên cùng mẫu thử, bởi cùng một nhân viên phân tích, sử dụng cùng một phương pháp phân tích, trong cùng một khoảng thời gian ngắn. 3. Tính tái tạo (reproducibility): Độ lệch chuẩn tương đối giữa các kết quả kiểm tra được thực hiện bởi các nhân viên phân tích khác nhau, tại các phòng thí nghiệm khác nhau, nhưng sử dụng cùng một phương pháp phân tích, trên cùng mẫu thử. 　　Theo tôi, ở nước ta người ta thường nhầm lẫn giữa khái niệm “tính song song” và “tính lặp lại”. Về ba khái niệm này, tôi cho rằng tính song song chính là hệ số biến thiên giữa các mẫu được sử dụng trong quá trình thử nghiệm. Tính lặp lại là hệ số biến thiên giữa các kết quả đo được từ cùng một mẫu thử vào những thời điểm khác nhau. Còn tính tái tạo thì dễ hiểu hơn: đó chính là hệ số biến thiên giữa các kết quả đo được từ các phòng thí nghiệm khác nhau. 　　Người vận hành 1: 29,5; 28,0; 28,3; 29,3; 28,8; 29,6; 28,8; 28,6; 27,9; 28,0
Người vận hành 2: 28,6; 28,1; 29,7; 27,4; 27,5; 28,4; 27,0; 28,4; 28,2; 27,7
Người vận hành 3: 26,9; 28,1; 28,1; 28,2; 29,4; 29,2; 27,0; 26,0; 26,5; 27,9

Với những dữ liệu trên, nếu người vận hành 1, 2, 3 thuộc các phòng thí nghiệm khác nhau, thì cần lấy giá trị trung bình của 10 kết quả đo của mỗi người, sau đó tính độ lệch chuẩn tương đối. Đó chính là “khả năng tái tạo kết quả”. Còn nếu cả ba người này đều thuộc cùng một phòng thí nghiệm, thì độ lệch chuẩn tương đối giữa ba người này chính là mức độ chính xác trong phòng thí nghiệm đó. Còn độ lệch chuẩn tương đối giữa 10 kết quả đo của từng người chính là “khả năng lặp lại kết quả”.