Nguy cơ nghề nghiệp và biện pháp bảo vệ khi tiếp xúc với chì tetraethyl

Thread Content

Tetraethyl lead là một loại hợp chất kim loại hữu cơ. Cấu trúc của nó gồm một nguyên tử chì kết nối với 4 phân tử ethyl. Đây là chất lỏng trong suốt, không màu, có mùi ngọt nhẹ giống mùi trái cây; hàm lượng chì trong chất này khoảng 64%. Ở nhiệt độ phòng, chất này dễ bay hơi; ngay cả ở nhiệt độ 0°C, nó vẫn có thể tạo ra lượng hơi lớn. Chất này có khả năng hòa tan cao trong các chất béo, không hòa tan trong nước, nhưng lại dễ hòa tan trong các dung môi hữu cơ. Tetraethyl lead từng được sử dụng rộng rãi như chất phụ gia trong xăng, nhằm nâng cao chỉ số octan của nhiên liệu, ngăn chặn hiện tượng nổ trong động cơ. Điều này giúp có thể sử dụng tỷ lệ nén cao hơn, từ đó nâng cao hiệu suất và công suất của động cơ. Vào những năm 1970, khi ý thức bảo vệ môi trường ngày càng được nâng cao, Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ đã ban hành “Đạo luật Không khí Sạch”. Vào cuối những năm 1970 và đầu những năm 1980, Hoa Kỳ bắt đầu cấm hoàn toàn việc sử dụng xăng chứa chì trong các phương tiện ô tô. Vào ngày 1 tháng 1 năm 2000, Cục Giám sát Kỹ thuật Chất lượng của Trung Quốc đã ban hành tiêu chuẩn bắt buộc GB 17930-1999 về “Xăng không chì dùng cho ô tô” (tiêu chuẩn này hiện đã được thay thế bằng GB 17930-2013 “Xăng dùng cho ô tô”). Từ đó, việc sử dụng xăng chứa chì trong các phương tiện ô tô bị cấm trên toàn quốc. Tuy nhiên, xăng dùng cho máy bay vẫn tiếp tục được sản xuất với thành phần chứa tetraethyl lead. 　　Chì tetraetyl rất dễ cháy; nó có thể bốc cháy và nổ khi tiếp xúc với ngọn lửa hoặc nhiệt độ cao. Khi tiếp xúc với nước hoặc bị nung nóng, chất này sẽ giải phóng ra các khí độc hại và có tính ăn mòn. Các sản phẩm của quá trình đốt cháy (phân hủy) chủ yếu là: khí carbon monoxide, khí carbon dioxide và khí hydro clorua. Đặc tính độc hại và tác hại: Tetraethyl lead có thể được hấp thụ qua đường hô hấp, đường tiêu hóa và da. Hơi chì tetraetyl được hấp thụ vào phổi rất nhanh, vì vậy đường vào cơ thể chủ yếu của chì tetraetyl chính là qua phổi. Thứ hai, vì tetraethyl lead là hợp chất tan trong lipid, nên nó cũng dễ bị da và niêm mạc hấp thụ. Nếu da tiếp xúc lâu dài với xăng chứa chì tetraethyl, sẽ có nguy cơ bị nhiễm độc. Chì tetraethyl đã được hấp thụ vào cơ thể có thể dễ dàng di chuyển vào não qua rào máu-não. Tetraetyl chì trong môi trường, dưới tác động của ánh sáng và nhiệt, sẽ dần bị phân hủy thành trietyl chì, rồi tiếp tục bị phân hủy thành chì vô cơ. Chì tetraetyl trong mô cơ thể sẽ được chuyển hóa hoàn toàn thành chì vô cơ sau 14 ngày. 　　Tetraethyl lead là chất độc thần kinh cực mạnh, dễ gây tổn thương cho hệ thần kinh trung ương. 　　Ngộ độc cấp tính: Các triệu chứng ban đầu bao gồm rối loạn giấc ngủ, mệt mỏi toàn thân, tâm trạng không ổn định, rối loạn chức năng của hệ thần kinh thực vật. Thường xảy ra tình trạng huyết áp, nhiệt độ cơ thể và nhịp tim giảm. Ở những trường hợp nghiêm trọng, bệnh nhân có thể mắc chứng viêm não do nhiễm độc, với các triệu chứng như mê sảng, rối loạn tâm thần, hôn mê, co giật… Ngoài ra, còn có thể xảy ra suy giảm chức năng tim và hô hấp. Ở nồng độ cao, bệnh nhân có thể tử vong ngay lập tức. 　　Nhiễm độc mạn tính: Chủ yếu biểu hiện dưới dạng hội chứng suy nhược thần kinh và rối loạn chức năng thần kinh tự chủ. Có thể xuất hiện tình trạng huyết áp, nhiệt độ cơ thể và nhịp tim thấp, cùng với những bất thường trên điện não đồ. Nguyên nhân gây ngộ độc và biện pháp phòng ngừa: Việc tiếp xúc với tetraethyl lead trong môi trường làm việc chủ yếu xảy ra trong quá trình sản xuất, đóng gói và vận chuyển chất này. Những tai nạn như rò rỉ hoặc đổ chất này thường xảy ra do việc không tuân thủ các quy trình thao tác, cùng với tình trạng thiết bị và đường ống bị hỏng hóc theo thời gian. Còn có một số vụ ngộ độc xảy ra do việc tiến hành công tác vệ sinh hoặc sửa chữa bên trong các bồn chứa từng chứa xăng chứa tetraethyl lead, trong khi không có biện pháp bảo hộ phù hợp hoặc thậm chí không có bất kỳ biện pháp bảo hộ nào cả. Ngoài ra, nguyên nhân khác là do việc sử dụng nhầm xăng chứa tetraethyl lead như một loại xăng thông thường, và sử dụng nó với lượng lớn trong môi trường kém thông gió. 　　Các biện pháp phòng ngừa nhiễm độc nghề nghiệp: 1. Các xưởng sản xuất tetraethyl lead cần được trang bị hệ thống thông gió hiệu quả. Hãy dùng dung dịch thuốc tẩy hoặc dung dịch kali permanganat để làm sạch các bức tường, sàn nhà và các dụng cụ liên quan bị nhiễm bẩn bất cứ lúc nào (không nên sử dụng chúng trên các vật dụng bằng kim loại). Nước thải và khí thải cần được xử lý làm sạch. 　　2. Việc phân chia, pha trộn, vận chuyển và bốc dỡ tetraethyl lead cần được thực hiện một cách kín đáo, thông qua các đường ống và máy móc, nhằm ngăn chặn tình trạng rò rỉ, chảy tràn. Đồng thời, cũng cần tránh để da tiếp xúc với chất này. Cấm tuyệt đối dùng miệng để hút và chia nhỏ. 　　3. Xăng ethyl cần được nhuộm màu đặc biệt để dễ nhận biết. Trên thùng chứa xăng ethyl phải ghi rõ dòng chữ “Cực kỳ độc hại”. Tuyệt đối không được sử dụng nó làm chất dung môi trong công nghiệp hay để vệ sinh các thiết bị. 　　4. Trước khi vận chuyển xăng ethyl, cần kiểm tra theo quy trình thông thường độ vững chắc và khả năng chống rung của các đầu nối cũng như của bồn chứa xăng. Các bộ phận của xe chở dầu không được tự ý sửa đổi hay thay thế, nhằm ngăn ngừa các tai nạn xảy ra. 　　5. Tăng cường biện pháp bảo vệ cá nhân. Sau khi làm việc, cần tắm rửa và thay quần áo. Khi da tiếp xúc với tetraethyl lead, phải dùng nước khoáng để chà sạch trong vòng 15 phút, sau đó rửa sạch bằng nước xà phòng. Khi vào các bồn chứa dầu, cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình vận hành an toàn. Phải mặc đồ bảo hộ phù hợp, đeo mặt nạ chống độc loại có hệ thống cung cấp không khí, găng tay cao su và ủng cao su. Tài xế tuyệt đối không được dùng miệng hút ống dẫn dầu. 　　6. Những bộ quần áo bảo hộ và vật liệu bị nhiễm bẩn cần được lưu trữ riêng. Cần có người chuyên trách việc giặt chúng bằng phương pháp thích hợp. Có thể sử dụng dung dịch clo ở nồng độ 1%–5% để tẩy rửa, hoặc dùng dung dịch clorin 20% để chà rửa và ngâm, sau đó rửa sạch bằng nước sạch. 　　7. Đối với những người làm việc với chất bạch kim tứ etyl, chất lỏng ethyl và xăng ethyl, cần tiến hành kiểm tra sức khỏe trước khi bắt đầu công việc và mỗi năm một lần. Những người mắc các bệnh về tâm thần, thần kinh, cũng như những người mắc các bệnh nghiêm trọng về gan, thận và hệ nội tiết, không nên làm việc. Nguyên tắc xử lý khẩn cấp trong trường hợp sự cố rò rỉ tetraethyl lead: Khi xảy ra sự cố này, những người có mặt tại hiện trường cần nhanh chóng rời khỏi khu vực bị ô nhiễm và di chuyển đến khu vực an toàn. Đồng thời, cần phải phong tỏa khu vực đó để hạn chế việc ra vào. Ngắt nguồn lửa. Nhân viên xử lý tình huống khẩn cấp phải đeo mặt nạ thở áp suất dương và mặc đồ bảo hộ chống độc. Không được tiếp xúc trực tiếp với chất rò rỉ, hãy cố gắng ngăn chặn nguồn gây rò rỉ. Ngăn chặn việc xâm nhập vào các không gian hạn chế như cống rãnh, kênh thoát nước. Rò rỉ với lượng nhỏ có thể được hấp thụ bằng cát hoặc các vật liệu không cháy khác. Khi xảy ra sự cố rò rỉ lượng lớn, cần xây dựng đê chắn hoặc đào hố để chứa chất lỏng đó ； Dùng bọt để phủ lên, giảm thiểu nguy cơ từ hơi nước. Dùng bơm chuyển vào xe bồn hoặc thiết bị thu gom chuyên dụng, sau đó thu hồi hoặc vận chuyển đến nơi xử lý rác thải để tiêu hủy. 　　Khi xảy ra hỏa hoạn, nhân viên cứu hỏa phải đeo mặt nạ chống độc và mặc đồ bảo hộ toàn thân. Các chất dùng để dập lửa bao gồm: nước dạng sương mù, bọt, khí carbon dioxide, cát. 　　Các biện pháp sơ cứu và điều trị cho người bị nhiễm độc: 1. Nhanh chóng đưa người bị nhiễm độc ra khỏi nơi có chất độc, đến nơi có không khí trong lành. Giữ đường thở thông thoáng. Nếu gặp khó thở, hãy cung cấp oxy. Nếu người đó ngừng thở, hãy tiến hành hô hấp nhân tạo ngay lập tức. Hãy nhập viện điều trị càng sớm càng tốt. 　　Những người bị nhiễm chất tetraethyl lead trên da cần ngay lập tức cởi bỏ quần áo, giày dép bị nhiễm bẩn. Sau đó, dùng xăng nguyên chất hoặc dầu hỏa để lau sạch vùng da bị nhiễm bẩn. Tiếp theo, rửa sạch da, móng tay, tóc… bằng nước xà phòng hoặc nước sạch. Cuối cùng, cần đến bệnh viện để được điều trị. 　　Sau khi nhập viện, cần sử dụng thuốc giải độc là β-mercaptoethanol ngay lập tức. Nếu có điều kiện, nên áp dụng phương pháp điều trị bằng oxy áp suất cao hoặc chiếu tia quang tử vào máu để giảm thiểu tổn thương do thiếu oxy ở mô não. **Vụ ngộ độc số 1:** Vào tháng 11 năm 2003, một nhà máy hóa chất ở tỉnh Hà Nam đã xảy ra vụ ngộ độc cấp tính do chất tetraethyl lead. Vụ việc khiến 18 người bị nhiễm độc; trong đó, 11 người bị ngộ độc nhẹ và 7 người bị ngộ độc vừa (trong số đó có 2 người tử vong). Diễn biến của vụ tai nạn như sau: Vào tháng 7 năm 2003, nhà máy này đã xây dựng một dây chuyền sản xuất mới để chế tạo chất phụ gia nhiên liệu là tetraethyl lead. Việc sản xuất thử bắt đầu vào tháng 9; sau ngày 20 tháng 10, việc sản xuất hàng loạt được tiến hành sau khi các cuộc thử nghiệm thành công. Nhà máy ngừng hoạt động vào ngày 5 tháng 11. Tổng cộng, có khoảng 200 kg tetraethyl lead được sản xuất ra. Sau 2–3 ngày làm việc liên tục, các công nhân bắt đầu gặp các triệu chứng kích ứng ở đường hô hấp trên: cảm giác khó chịu ở vùng họng hoặc cảm giác có vật lạ trong cổ họng, chóng mặt, mất ngủ… Khi thời gian tiếp xúc kéo dài, hầu hết các công nhân bị rối loạn tâm trạng, mất ngủ nghiêm trọng, mơ nhiều giấc ác mộng, cảm thấy sợ hãi. Ngoài ra, họ còn gặp các triệu chứng như ảo giác, căng thẳng tinh thần, đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, giảm khẩu vị, mệt mỏi, đổ mồ hôi nhiều. Vào ngày 4 tháng 11 năm 2003, có một công nhân xuất hiện các triệu chứng giống bệnh tâm thần và phải nhập viện. Đến ngày 5 tháng 11, thêm 4 công nhân nữa bị nhiễm độc và cũng phải nhập viện; trong số đó, có 1 người đã rơi vào trạng thái hôn mê. Sau đó, thêm 13 người nữa lần lượt được nhập viện điều trị. 　　Theo kết quả khảo sát về điều kiện lao động tại hiện trường do cơ quan giám sát y tế địa phương thực hiện, có thấy rằng dây chuyền sản xuất tetraethyl lead tại nhà máy này chưa qua các bước đánh giá, xác định mức độ nguy hại liên quan đến bệnh nghề nghiệp, cũng như chưa được kiểm tra và chấp thuận hoàn thành công trình. Đây là những thiết bị do chính nhà máy tự thiết kế và lắp đặt; chất lượng của chúng khá kém, và có nhiều hiện tượng rò rỉ nước xảy ra. Quy trình sản xuất lạc hậu, không đáp ứng các yêu cầu về an toàn và vệ sinh. Người ta chỉ dựa vào việc quan sát bằng mắt thường để theo dõi những thay đổi trong phản ứng hóa học. Các công đoạn như thêm nguyên liệu và đóng gói đều được thực hiện bằng phương pháp thủ công. Điều này gây ra nguy cơ nhiễm độc qua đường hô hấp và da. Các công nhân khi vào buồng phản ứng để loại bỏ chất thải cũng phải tiếp xúc trực tiếp với chất độc. Trong xưởng không có thiết bị bảo vệ vệ sinh chuyên dụng cũng như các thiết bị đảm bảo tính kín, thông gió và xử lý khí thải; đồng thời cũng không có biển cảnh báo về các công việc nguy hiểm, gây hại. Khi làm việc, công nhân chỉ được trang bị đồ bảo hộ thông thường, găng tay cao su và giày cao su; khẩu trang chứa than hoạt tính được thay thế sau 2–3 ngày sử dụng. Phòng thay đồ và phòng tắm trong xưởng thì không được sử dụng. Quản lý vệ sinh nghề nghiệp tại nhà máy này còn yếu kém, chưa xây dựng được hệ thống quy trình an toàn vệ sinh nghề nghiệp. Người quản lý doanh nghiệp và công nhân thiếu ý thức về việc bảo vệ an toàn; họ hiểu rất ít về độc tính của tetraethyl lead cũng như những tác hại mà chất này có thể gây ra. Ngoài ra, không có chương trình đào tạo dành cho công nhân trước khi họ bắt đầu làm việc, cũng như không có các cuộc kiểm tra sức khỏe nghề nghiệp trong suốt thời gian họ làm việc. Nguyên nhân chính dẫn đến vụ tai nạn này là do các công nhân vận hành máy móc một cách trái quy định, trong khi họ không hiểu rõ tính chất của các chất độc hại, thiếu ý thức bảo vệ bản thân, và cũng không sử dụng các thiết bị bảo hộ cá nhân cần thiết. Trường hợp thứ hai: Bệnh nhân nam, 42 tuổi, là công nhân làm việc tại một nhà máy lọc dầu. Vào khoảng 8 giờ sáng một ngày nào đó, người này mang dép nhựa và găng tay vải vào bên trong bồn chứa xăng. Anh ta ngâm chân xuống nước bẩn và dùng xẻng để loại bỏ các chất bẩn bên trong bồn. Khoảng 2 giờ sau, anh ta bắt đầu xuất hiện các triệu chứng như chóng mặt, đau đầu, buồn nôn, nôn mửa, tim đập nhanh, đầy hơi… Vì vậy, anh ta quyết định trở về nhà nghỉ ngơi. Khoảng 2 giờ chiều, tôi lại vào bên trong thùng để làm việc thêm khoảng 2 giờ nữa. Các triệu chứng trên ngày càng trở nên nghiêm trọng, vì vậy tôi phải đến bệnh viện khám. Bệnh viện đã sử dụng các loại thuốc như Metoclopramide, Diazepam để điều trị. Sáng ngày thứ hai, sau khi tiếp tục làm việc bên trong chiếc thùng đó khoảng 2 giờ, tôi bắt đầu cảm thấy chóng mặt, đau đầu, bụng trương phồng nghiêm trọng hơn; đồng thời khả năng đi lại của tôi cũng bị ảnh hưởng, tinh thần mơ hồ. Tôi lại đến bệnh viện để được điều trị bằng các loại thuốc như Domperidone, Multienzyme, Valium… nhưng tình trạng vẫn không cải thiện. Một tuần sau, tình trạng bệnh ngày càng trở nên tồi tệ hơn: người bệnh trở nên hưng phấn, nói nhiều, hay quên; hai chân co giật một cách vô thức, chân yếu ớt, các cơ bắp co giật liên tục. Người bệnh bị mất ngủ nghiêm trọng, gặp ác mộng, dễ bị đánh thức; mỗi đêm chỉ ngủ được khoảng 1 giờ thôi. Sau đó đến bệnh viện bệnh nghề nghiệp tại địa phương để khám. 　　Kết quả khảo sát tại nơi làm việc của bệnh nhân cho thấy: Bồn chứa xăng có cấu trúc bằng kim loại, thường được dùng để chứa xăng loại 70 (hàm lượng chì tetraetyl dưới 1,00 g/kg), với khối lượng khoảng 300 tấn. Bồn chứa dầu không được vệ sinh trong 8 năm; lần này, khi vệ sinh bồn, không có thiết bị thông gió nào được sử dụng. Chỉ có một người thực hiện công việc này, và anh ta đã dọn sạch hơn 3 tấn bùn đọng trong bồn. Sau vụ tai nạn, nồng độ trung bình của chất tetraethyl lead trong không khí bên trong các bồn chứa dầu tương tự được đo là 0,75 mg/m3; còn trong lớp trầm tích thì hàm lượng tetraethyl lead chiếm 16%. Bệnh nhân này được chẩn đoán mắc bệnh ngộ độc tetraethyl lead cấp tính ở mức độ nhẹ. Sau 5 tháng điều trị tại bệnh viện, tình trạng đã trở lại bình thường. 　　Trường hợp này cho thấy khi vệ sinh các bồn chứa xăng, cần phải rửa sạch chúng trước và bơm vào đó một lượng lớn không khí nén. Công nhân cần đeo mặt nạ chống độc loại áp suất dương hoặc loại thụ động, đeo găng tay cao su, mặc trang phục bảo hộ và giày cao su dài; đồng thời cần giới hạn thời gian làm việc trong mỗi lần ra vào khu vực nguy hiểm. Phải có người giám sát bên ngoài thùng chứa. Sau khi làm việc, cần tắm rửa sạch sẽ; các chất thải còn lại phải được xử lý đúng cách để tránh xảy ra tai nạn ngộ độc.